RANNUNGIN THLAI A EI CHHIA

Rannungin kan thlai chingtute thlai, a bik takin vaimim tam tak a ei chhia ni awm tak a nia, a manganthlak ngawt mai. Kan lo bengvar loh vang nge, tunlai angin inhriattirna hmanrua a chak tawk loh vang nge,  hetiang khawp a rannungin thlai a tihchhiat nasat hi Mizoramah kan lo hre ngai lem lova. Tuna kan thlai chhia hi ngaihtuah tham tak a ni ta. Kan loneitute thawhrim rah, vaibelchhe man a riral ringawt a nih chuan kan sorkar leh sorkar lo tan pawh lu leta ngaihtuah tham thil a ni. 

Thawhrim rah hrim hrim hi a hlu a, thlantui luang hi a zahawm a, midang chanai la hek lo satliah mai ni lo, kan ram leilung, Pathianin min pek sa aṭanga kan thil thar chhuah hrim hrim hi kan tan a hluin a hlawk bik a ni. Mi thenkhat chuan contract hna te hlawk takin an thawk a, pawisa an thawk chhuak chu a ni tehmeuh mai. Mahse kha contract hna kha mipui pawisa aṭanga siam a ni phawt a, chuvangin thlai, leilung aṭanga thar chhuah nen chuan a pawisa kalhmang hi a dang daih a. Sorkar hnathawk hlawh te, sumdawnnaa hlep te leh thildang zawng zawng ai hian leilung aṭanga chhuak, loneitu emaw, thlai chingtu emaw kuta lo lut ta mai chu a hlu bik em em a ni. Mimal thilah chuan a hlutna chu, ‘Chutiang a ni bik hlei nem, pawisa theuh alawm,’ kan ti mai thei a, mahse ram inrelbawlna lama mawhphurtu sorkar tan chuan a hlu bik lo thei lovang.

Leilung aṭanga chhuak, khawilam mipui pawisa mah sawk hek lova kuthnathawktute thar chhuah, kha leilunga hnathawktu kha awm ta lo se kum tam tak lo kal leh tur chhung pawha a thil thar chhuah kha amaha rawn inthar chhuak ngawt lo tur, a thar chhuah avanga a thlai chinna thenawm mual neitu emaw, sorkar hnathawkin emaw a tawrhna tur pakhatmah awm hauh lo thlai thar kha sorkar ngaihtuahna aṭang chuan a hlu ngawih ngawih a. Chutiang chu a tam phawt chuan, ‘hausakna’ dik tak a ni. Chutiang thlai thartu chu kan tam hunah kan hausa ang a, chutiang thlai thartu chu kan tam hunah kan hnianghnar ang. 

Khawvel ram hrang hrangah thlai ching lem lovin technology leh industry hmang tein mi faten hausakna an hai chhuak a. Mahse chung mite pawh chuan an hausakna chu leilung aṭanga chhuak ei tur lei nan tho an hman leh mai loh chuan khawvelah khawsak ngaihna a awm lo. Kan ei leh bar chi hrang hrang hi han chhui han chhui ila, a tawpna leh a bul intanna tak tak chu leilung aṭanga kan thar chhuah hi a ni fo. Amah Thangkura te Ajinomoto siamdan thiam ang deuhvin thildang aṭanga Ajinomoto siam chhuak tur na na na khan Ajinomoto tlemte telh a ngai ang maiin leilung aṭanga chhuak ang tak emaw, thildang emaw siam dawn emaw pawh hian leilung kutchhuak hi a tel a lo ngai leh thin a. Chuvang chuan leilung hi a zahawm a, a hlu a, leilung aṭanga thlai ei mai theih thar chhuah hi ram zawng zawngin an ngai pawimawh thin. A karlakah ramdang aṭanga kan lakluh leh kan siamchawp a kan sawngbawl chawp thil tam tak a awm tih chauh a ni. Ei tur thar chhuaktuten an ei tur thar chhuah man aṭang chuan technology hmanga thil siam chhuah chu an lei a tul ve bawk a, kan inthleng kual tawn a. Kan rama kan hausakpui ber ‘contract’ hi chu hausakna pawnlang ber chi, mipui nawlpui tana ban phak hauh loh thil a ni hial awm e. Chuta chhapah (han sawi thui ta hret ila) kan ‘contract’ hriat ve dan lah hi sorkar rawkna hmanrua ang titih hi a ni mai a. Vawi engemawzat hralh chhawn theih contract hna te hi kan ‘contract’ hriat, hausate hausakna bulpui ber chu a ni a. Kuthnathawktu zawng zawng tan a tiha han tih ve chi chai a ni lova, ramin hausakpui chi ziazang a ni lo. 

Thlai eichhetu chungchang sawi turin kan sawi sei ta mah mah e. Heti khawpa kan loneitute thlai, pangang chi khatin a suat takah chuan a hmun hma te pawh hi kan ram hruaitute mai ni lo, kan hruaitu lu ber ber te hian tlawh rum rum a, thlai chhiat man zangnadawmna te ngaihtuah chuk chuk a hunin ka hria a. Kan Agriculture Minister te chuan kan loneitute tawrhna hi ram hruaitu dang, an thawhpuite tan pawh hriat loh theih lohva boruak siam awm tak te pawh niin ka lo hre ve mai mai a. Kan loneitute leh kan thlai thar te hi kan ngai pawimawh a, kan ti tak tak a nih chuan kan loneitute hian thlavang hauhtu an nei tih inhria sela, loneitute hian thlamuanna chin fel tak nei rawh se. He thil pawimawhna em em chu thlai thar emaw, leilung hman tangkaina thil emaw pumpelhna tura thiamna leh ruahmanna tha hmang a siam chhuah engmah kan neih loh tlat vang a ni. Kan state aṭanga kan thar chhuah ve theih chu thlai lam leh buh lam chi, leilung aṭanga chhuak hi a ni rih mai a. Korea ram thlai thar te chaw lut a, State dang thlai tharah te han innghat tak tak turin a thlengna tur, Industrial product leh human resource management lamah lah state dang leh ramdang, kan va thlengpui tur kha kan pha lo deuh deuh si. Chutianga thleng kual ai chuan kan ram leilunga keimahni’n thar chhuah neih ve tuma beih hi kan tan a la awlsam zawk zar zar a. Chutah ber chuan kan loneitute an mangan tlat chuan kan tan ngaihven nasat tur chi a ni.

Tu te sumdawnna dawr emaw, khawl bun thar emaw kan hawng hman a nih ngai chuan kan loneitute thlai chhia hi kan en hman tur a ni a, kan en ngei turah ka ngai. Chheh khat cheng sawmthum man te te rawn thut tlaivarpuitute tan cheng vaibelchhe man riral hi a na lutuk a, sawiin a siak lo. NLUP lukhum cheng nuai 19 man te, NLUP thingzai khawl tawngtawl te chu kan ngaihven zui ta lo a nih pawhin kan kuthnathawktute thlai thar vaibelchhe man riral hi chu kan ngaihven ngei tur a ni.