MIPUI HAMṬHATNA

Ram nuam leh ram nuam lo te, ram zahawm leh ram zahawm lo te leh ram ṭha leh ṭha lo tehna rintlak ber pawl chu a chhunga cheng mipui ten hamṭhatna an neih dan en hi a ni ang. Sawi tam ngai lovin ram hnufual an tihah reng reng chuan inenkawlna a mumal lova, a huai huai leh a pawngrawng deuhten midangte an nek sawr chiam chiam ṭhin. 

Mizoram hi engnge kan dinhmun ni ang tih ngaihtuah hi mi pangngai chin chuan kan tihtur pawimawh tak a ni ang. Mipuiten dan anga kan chanvo neih te kan chang em? Mipui chanvo chu danin chan theih dan a tih chu a chan theih em tih te hi kan zawhna tur chu a ni a. Dan naranin ruling (sorkarna chelhtu pawl) lamṭang te hian an sorkar hun chhungin sorkarin dan a kenkawh ṭhatzia leh mipuiten kan chanvo kan chan thu te, kan chang lo a nih vek pawhin sorkar thiam loh ni lovin mipui lam thiam loh a nih zawkzia sawi ngar ngar kan ching hle mai a. A hma lawka lehlam pawl sorkar laia sorkar dem kuk kuk ṭhenkhat pawhin sorkarna an chan aṭang chuan sorkar demawm lohzia sawi mai kan ching ti ila kan uar lem lovang. 

Mizoramah hian tlanglawn taka kan hriat theih chu khawpui chhunga Taxi (two wheeler taxi tiamin) chuan man hi a khalhtuten an lak dan hi a dik lo hle mai a. Taxi neitu lam hian an duh zah zah min khawn mai ni ber hian a lang a. Taxi khalhtute hi an huangtau phian mai. Sorkarna fawng vuantute leh milian te hi Taxi-ah chuang ve ṭhin se chu heti mai hian sorkarin a en liam a rinawm loh. Mahse Taxi a chuan chu sawi loh, an chuanna motor apiangah an nihna tar an duh a, nihna nei chiah lo pawhin ‘MLA’ tih tal an tar hram hram a. 

Sorkar hmasa hunah khan mipui hnena Taxi chuan man, sorkar bithliah ang lova Taxi puten an la lui tlat hi engtin vak mah an ti lova, tun sorkarah hian engnge kan an dawn kan en chho zel ang a. Tun thleng hi chuan eng teh vak mah tih an tum lo niin a lang rih a. Tih tum dan fel tak an neiin an la puangzar lo nge hriat a ni lo. Aizawl khawpui chhungah hian Bawngkawn leh Kulikawn inkar hi cheng engzah man tur chiah nge ka hre lo nain a aia tam hi kan inlaksak nasa hle niin a lang. Heng hi Taxi hmangtute thiam loh ni zozaiin a lang lova, kan sorkarin a dan siam (Taxi fare) a ngaihven zui loh vang emaw, dan bawhchhetute man tak tak a tum loh vang emaw a ni ngei ang.

Two-wheeler taxi bikah hian ‘First kilometre 20 rupees, subsequent kilometre 10 rupees’ (A tir km khat cheng 20, a bak chu km khat zel cheng 10) tih niin ka hria a. Chuti a nih chuan Kulikawn leh Bawngkawn inkar hi km nga angah lo ngai ta ila cheng 60 chawina tur a ni a. A tawi zawngin Kulikawn leh Zemabawk inkarah hian engti zawng mahin cheng 100 chawi tlin dan a awm lo tihna ang a ni. Mahse chu aia tam chu kan inṭhing reng a, kan sorkar hian a hre lo emaw, a hre lo der emaw, a hre thei lo emaw a ni ngeiin a lang. Amah Shakespeare-a thuchang takin hemi chungchangah hian sorkar hi a muhil der tlat a, kaihthawh har tak a ni. Taxi pangngai pawhin sorkar dan siam ang hi chu kan zawm lova. Sorkar hian dan siam ṭhat a tum chuang lova, a bawhchhetute pawh a umzui chuang lova, kan awm mai mai niin a lang. He Taxi fare hi hman theih loh a nih chuan tipung mai sela. Dan siam ve si, chhun pachanga khawlaia dik lo baksak a hmang mawlh mawlh si a, dan tidanglam si lo, a tidik lotute khap ngaihna hre bawk si lova awm hi Mizoram sorkarin a tih tawkah a ngai ni mai awm tak a ni. 

Kan petrol hi a nih tur ang a ni lo viau niin a hriat a. Kei phei chuan laklawh bechhiatah lo chuan petrol pump tam takah hian petrol ka thun ngam lo. A thianghlim deuh ni a ka hriat ka pan ṭang ṭang mai a ni. He petrol pawlh dal hi Mizoram ramri vel aṭanga rawn inṭan a ni tih kan hriatna hi a rei tawh a, mahse vawiin thlengin heti hi kan la ni ta a. Mak angreng tak mai chu, ‘Strict viau chuan a phurtu tur kan hmu lovang,’ te kan ti a ni awm e. A phurtuho lah hian, ‘Kan puten hlawh min pe tha lova kan pawlh mai,’ te chu an la ti leh ta lai a ni awm e. Kan khawsazia chu mak angreng tak a ni. Chutianga sawi chu kan zak thei tawh lo a ni chek ang chu kan sawi hmiah hmiah mai a. Sorkar lam pawhin a hre lo der chhunzawm ve mai ni tur a ni. Chanchinbua thu chhuak hi sorkarin thu tlingah ngai lovin FIR thehluh kher a tul zel a lo nih ngai chuan sorkar kalhmang te hi kan lo hre lova, kan lo rak ve mai mai a ni ta ber ang chu maw. He thil tha lo hi sorkar ni lo, midang emaw, pawl dang emaw chingfel theitu an awm reng a, kan lo hre lo em maw ni. Central YMA, hlawh nei lo, dan pangngai anga thuneihna tak tak nei lo, mipui thlawpna ringawt hmachhuantute kutah hian heng hi kan dah reng dawn em maw ni. 

Pu Laldenga thusawi ngaihnawm tak mai pakhat chu, ‘Miin a tih tawk ni a a hriat chu a ti mai thin,’ tih a ni. Nia, kan sorkar hian Truck Driver-te hi ngam lo awm tak niin a inhria a, a ngam ta lo mai a ni ber ang chu. Petrol pawlh dal avanga mipuiin kan tawrhna hi chu a sawitu nih zahthlak khawpin kan hotute hian an hre hlawmin a rinawm si. Tun hnuah hian Gas tihchingpen hi a ziaawm ta deuh em ni aw, a tih theih a. Nge, a hma ang thovin Khamrang bawr velah khuan an la ti char char reng tih hriat a ni chiah lo. Hetianga tichingpentute hi kan hneh ngang lo nge ni a ngaihna kan hre lo tih hriat a har hle. Central YMA lamin theihtawp chhuahin tlaivar huamin an beihna kan hmu a. Sorkar lam hian engtin tak nge a hrem a, tih nawn leh ngam lohna tur khawpin hremna a lek em tih hriat a ni chiah lo. Engpawh ni se heng mamawh ngawih ngawih thil, a lova awm theih lohna thilah dan lo anga thiltitu chiang bang te kan khawlaiah kan buan hneh lo tawp mai hi a mak ti zawnga ngaihtuah chuan a mak angreng hle. 

Mizo hnam rinawm, Mizo hnam tlawmngai, Mizo hnam, Pathian thianghlim biaa tawngtai mur mur thin leh inthlan Campaign lai pawha kohhran leh Pathian duhdana rorel tum anga insawi te hian buan hneh loh langsar tak tak, fel kan tih si loh kan nei ta nual. Rukru leh thimtham leh hmuh loh hlana che mi awm danglam te kut chu lo tuar ta deuh pawh ni ila tualchara chhun khaw enga kan Mizorama thil thleng, mak pawh kan tih tawh loh hi a mak hlawm viauin a lang. Ṭhenkhat chuan kan tih dik leh dik loh lam ai mahin hmun thenkhat danga an tih dik loh nasatzia leh inbumna tam zawkzia thu tui em emin kan sawi thin a. Hmun dangah chuan dik em em leh fel em emin an ti thin tih lam chu kan tuipui vak lo. 

Mizo hnam thianghlim tak mai thin kha tualcharah, kan khawlaiah kan duh lo chung chung thil dik lo min tihkhum ta mawlh mawlh mai a. Hetiang ram hi ram nuam tak a ni thei dawn em ni le? Hun leh ni ral zelin heng kan han sawi tak te hi a la chinfel tur nge ni ang a rei telh telh ang a a zual telh telh ang tih hi ngaihtuah tham tak a ni e.