ANGANWADI SAKNA PAWISA CHUNGCHANG

Assembly House-ah Champhai lama Angan­wadi sakna tur pawisa, cheng nuai sarih bo thu sawi a ni a. He thu hian Mizorama a den nat ber te zingah ka tel ve loh vek pawhin a den nat ber pawh lo ni ila ka thiamawm ve viauin ka inring. A chhan pawh Anganwadi leh a kaihhnawih chungchang hi chu kan hnathawh ve chhung, kum 30 chhung zet kan lo ngaihtuah, kum 2015 atang chauhva ka chawlhsan ta kha a ni miauva. 

Anganwadi hi a rawn chhuah tirh (1975) te chuan Mizoramin kan la nei ve pha lova, Mizoramin kan neih tan vena chu kum 1978-79 khan Lungdar E Block-ah Centre 50 chauhvin kan tan a. Chuta tang chuan a thang chho zel a, vawiinah chuan Mizoram pumpuiah chenna in sawmhnih a awm dek dek tawhnaah chuan din a ni ta vek a. Mizorama naupang hmel, a tha zawnga lo danglam ta hi Anganwadi a vang a ni tih ngam hial a lo ni ta. 

Anganwadi hi a nihna takah chuan mipui vantlang enkawlna hnuaia awm tur, mahse naupang tana tha tur leh a kalphung chungchanga kaihhruaina pe tura sorkar mi leh sa awm ang ve chauh a ni a. A centre kan tih, a In, a building kan tih ber pawh hi a tirah chuan khawtlangin a sak tura tih a ni. An sak theih loh pawhin thla khatah cheng 25/-in in an luah ang a, a luah man chu sorkarin a tum ang tih a ni a. Khawiahmah chutianga in luah tur chu a awm loh avangin chu cheng 25/- chu khawl khawmin kum nga chhungin chumi luah man tling khawm, Rs. 1500/- chu a hlawmin kan insem ve thin a. Chu lo chu tunhmain Anganwadi sakna tur pawisa beisei tur a awm lo. 

Khawtlang mipuiten a thatna an hmuh avang leh nu naupai leh naupawm te, naupang kum 6 hnuailam ten an hlawkpuizia hmutu Mizoram hmar chan khaw thenkhat chuan Anganwadi chu a sakna tur thawhkhawmin thatho takin tha tak takin an sa ta a. Mizorama Anganwadi nei tha hmasa chu Ngopa Block te hi a ni a. Chu chu Mizoramah kan intihhmuh a, tha tak takin kan sa ta hlawm a. Mahse chutiang thahnemngaihna leh phurna te ang chu Mizoram chhim lam hmun tam takah leh Chakma bialah te chuan hmuh tur a awm ve meuh lo. A bikin Chakma leh Tuikuk tamna hmunah thil a harsa zual. 

Kum 2000 a lo her chhuah khan India sorkar chuan Anganwadi sakna atan Centre khat zelah cheng nuai 1.25 min rawn pe a. Chu pawh chu a tahtawlin kan inpe a. Centre Committee kutah dahin anni chuan chumi hmang chuan Centre an han rel a, an kuta pawisa awm hrechiangin tha taka sak duhna avangin tha leh sum an thawh belh a. Tha tak takin kan sa ta ruih ruih a. India ramah pawh Anganwadi Centre nei tha ber kan ni ta hial a. Mahse pawisa inzat theuh kan sem chungin khaw changkang leh changkang lo dinhmun chu a inthlau chho ta zel a. Hmun thenkhatah chuan kan thawktu fel lo thenkhat avangin an pawisa hmuh tur hmu pha ta lo pawh an awm zauh zauh. Chumi hnu chuan Centre sakna pawisa chu cheng nuai 2.50-ah Central sorkar chuan an rawn tipung leh a. Mahse hetia min rawn pek hian Mizoram zawng zawng daih hi vawikhatah min pe nghal ur ur lova, Centre engemawzat daih min pe a, a then chuan an lo nghah te a ngai thin. 

Eng pawh ni se heng pawisa lo kal hi fimkhur takin Anganwadi enkawltu bik, Coordination Committee kutah kan pe thin a. A hmandan tur te kan inhrilh a. (Vawikhatah CDPO-in pawisa tam tak pek chhuah loh tur, mi thenkhat chuan pawisa tam hmel kan hmuh hian thlarau nun thlengin a buai phah; CDPO ten a hring a hranin pawisa hi khawih ve loh tur etc.) Chutianga kan tih avang chuan mipui leh Committee te an phur a, vawiin thlengin Mizoramah chuan Anganwadi Centre te hi tha tak tak a la ni fur mai. Tunhmain Anganwadi sakna pawisa hi Party mi te kutah te, Contractor kutah te leh Village Council kutah te a awm ngawt ngai lo. 

Hetia kan tih lai hian Arunachal-ah te chuan Contractor an awm a, chung chuan an ‘contract’ a, pawisa an lak fel chuan engmah an ngaihtuah zui tawh lo tih kan hria a. Chutianga kan tih ve loh nan chuan theihtawp chhuahin kan lo veng ve ngar ngar a. Hemi thuah hian Pu R.Tlanghmingthanga, Social Welfare Minister kha a fakawm ngawt mai. Pu R.Tlanghmingthanga kha kan pawisa hmuh laia a changtu Minister lo ni kher lo se Mizoramin Anganwadi chungchangah vawiin dinhmun hi kan thleng pha kher lovang. 

Hetihlai hian Chakma bialah te, chhim lam Tuipang bial velah te chuan a manganthlak thin hle a, kan maimitchhinsan chang a awm. A committee chairman berin a pawisa tlanbopui ta daih te, hnatlang tur tumah awm chuang lo te an awm a. Hmun thenkhatah phei chuan kan thawhpuite hnenah hmar lam biala thil thiang reng reng lova kan ngaih kha, ‘Nangmahniin uluk takin lo sa mai teh u,’ te kan inti nawk nawk a. Committee thukhawm tur awm mumal lo, thutkhawm pawh a Chairman leh a makpain thuneihna zawng zawng bakah zak hlek lova pawisa a lak duh tawh tlat si chuan tihngaihna awm lo mual chu a awm. Hmar lam chinah chuan chutiang chu a lo awm a nih pawhin khawi khaw bil chauh emaw, khawi centre bik chauh emaw a awm zeuh zeuh lek ang. Heng hi chu mihring famkim lo kan nihna angin pawm ve a ngai. Amaherawhchu kan kalphung pumpui chu hmun tam berah a fel angreng hle a. Hmun thenkhatah phei chuan pawisa hmanna ziahna register, vawiin thlenga hmuh theih rintlak leh Centre felfai tak tak Mizoram hian a la nei teuh mai. Midang kan sawiselna lam ni lovin Health Sub-Centre, contractor-in cheng nuai sawm senga a sak aia tha daih daih hi cheng nuai khat leh singnga seng a sak Anganwadi Centre he Mizoramah hian a awm teuh tih chu Ngopaah te, Chiahpuiah te, Lungdar East-ah te, Khawbungah te, Bungthuamah te, Aibawkah te leh Mizoram hmun dang tam tak, tarlan sen lohah kalin en ila hmuh mai tur a awm. 

Mizoram ICDS Project, hmar chan bialah hian contract a Anganwadi Centre sak thawm kan hriatna hmasa chu tun MNF Ministry hi a ni ta a, a pawi hle mai. MNF Ministry hmasa, Pu R.Tlanghmingthanga ho kan nih chhung khan tihdan tha tak kan chher chhuak a, Mizoramin kan that phah em em a. Tuna MNF Ministry hnuaiah hian tihdan tha lo tak, Mizoram a kan tihdan ngai loh, hmarlam bialah kan ching chhuak ta a. Tunhnu zelah eng angin nge Mizoramin kan chhiatpui dawn kan thlir chhoh ngat ngat tawh mai loh chuan tihngaihna a vang ta. Hetiang hian Anganwadi thawm thatna pawisa emaw, a sak thatna pawisa emaw kan enkawl dawn a nih ai chuan Central sorkarah Anganwadi thawm thatna (upgradation) te leh a sakna pawisa te hi zu dil tawh miah lohva, hmuh tawh loh hi Mizoram tan a him berin a lang. Vawiina pawisa hmuh ai chuan kalphung dik neih a pawimawh zawk. 
Heng contractor te kut hnu hi lo rawih leh ta se tunhmaa kan phurna ang kha kan nei chhunzawm ang em? 

An sak that leh that loh te, pawisa bo leh bo loh te ai chuan kalphung tha lo kan ching chhuak ta hi a pawi hle mai a. Tunhnuah chuan eng pawisa pawh Anganwadi sak nan hian lo kal leh mah se Centre Committee kutah emaw, Coordination Committee kutah emaw lut ngei tawh sela. Party rawngkai leh mimal duhsakna hi chu inrawlh tawh lo se a va duhawm em. Cheng nuai 7 bo anga sawi hi ka hrethiam ve lova, Anganwadi 14 thawm thatna tur cheng nuai 28 (Wadi pakhatah cheng nuai 2 zel hisap) atang hian engtinnge cheng nuai 7 a bo ka chhut chhuak thiam lo.

(NB : Tunah hian kan veng chuan Anganwadi Centre No. III kan sa mek a, mipuiah thawhlawm te kan khawn a, mipui pawhin phur takin an thawh a. Contractor kutah emaw, Party kutah emaw chuan awm se mipui tan thawhlawm thawh a harsa viau ta ve ang.)