Guest writer
PL Liandinga
SILCHAR KAL LEH THU
Kar kal ta, May ni 24, 2019 khan Silchar-ah ka zu kal leh a. Silchar kawng, nikum leh kumin kumtir lama chhe em em chungchang kha hmanni deuh lawk khan ka ziak tawh kha a ni a. Tuna ka zu kal leh hi chuan kha kawng tho kha a lo tha ta hle mai a, a lawmawm ngawt mai.
Sihphir leh Kawnpui inkar hi a tha vak lova, mahse kawng chhiat dan pangngai deuh hlek, alkatra luan kawng chhe satliah deuh, motor lian pui puiin a phingchil loh, tlan theih angreng tak, tunhma kawng tha tak tak (World Bank kawng kan tih tak mai ang hi a ni ber ang chu) kan hriat hmaa Mizoram kawng pangngai, siam zawh hlim ni lem lo ang vel kha a ni a. Kawnpui aṭanga Silchar lam, zau huau si, tha awm taka lang, a then lai tha angreng tak, mahse motor a han tlan chiah a khawimaw lai khuar leh titoh inpawlh nuk, ngaihsaktu awm si lo kha tun thla hnih thla thum chhung hian a lo tha ta vek mai a, zin veivak thin te tan chuan lawmawm tak a ni.
A hma khan Bilkhawthlir leh Vairengte inkar, kawngpui zau tak si, khuar lianpui pui awm chuk, motor tenau tana huphurhawm, motor lian tana manganthlak tak mai Bilkhawthlir leh Vairengte inkar kha a mam ta zaih mai a, chu mai ni lovin kawng rin (road marking) leh ilo pawh fel takin a awm thlap a. State pawn lam aṭanga lo lut te tan pawh tunah tak hi chuan Mizoram kawng chu zahawm ve tak angin a tawntirhah a lo lang a, mi faten a saptawnga first impression an tih, han intawn phat a mihring emaw, thildang emaw pawh kan hmuh mai dan hi a pawimawh ngai a nih chuan hei hi a pawimawh ve ang.
Bilkhawthlir aṭanga Kawnpui Highway peng thlengin kawng laia khuar an thawm a. A lawmawm ka ti takmeuh mai. Kawng tha lo hi nghah ngawt ngawt a, a tlan theih ta lo a ni ber lo’m ni tih tawh pawha siamthat a la nih loh cheu hi chuan a hrehawm ngawih ngawih mai. Kawngpui, a pumpuia siamna tur kherh chhuah lawih hi thil hautak a ni ang tih chu a hriat ve mai. Tender koh chhung te, sorkar laipuiin phalna min pek chhung te, a thawktu tur company kan dawr fel chhung te, Mizoram chhunga hmanraw awm tur lung chang lak chhung te leh tihfel tur dang tam turzia hi keini mi mawl chuan kan hre phak lo.
PWD enkawltu Minister hnenah hmanah tawh khan khawhar inah inthlahrung em em chungin, ‘Ka pu, kawng hi a pumpuia kan tihdan pangngai a siamthat vek tum lo hian a chhe lai chauh thawm that zung zung hna hi ngawrh takin thawk ila kan indaih thei deuh lo maw? Kan kawng enkawltu Department mi leh sa leh kan sum leh pai pawh hian a tlin deuh zawkin a rinawm e,’ tiin ka sawi ve ringawt a. Politician fing chuan min hnial duh hauh lova, mahse khawiah mah ka thusawi khan hlet a chhuah awm reng reng ka hre lova, a pumpuia siamthat chu kan tlin loh avangin kan mangang chhunzawm ta reng a nih kha. Kei mi mawl ngaihdan chuan neinung vak bik si lovin, ‘Ka tih vek vek chuan tha tak lo chu ka duh lo,’ tih tlut rikngawt hi a pa fing hna lo riauvin ka hria a. Chhungkaw budget ngaihtuah hlek lova kan fapain lirthei man tlawm zawng lova a duhzawng man to tak a ngaihtuah ang te, mobile handset man to pui pui an han duh tlat mai ang deuh te hi niin ka hria a. Kawng chhe lai siam zeuh zeuh (patch repair) hi tuipui lo thei niin kan sorkar hi ka hre lo.
Sawi tak zelah chuan tu emaw hian Kawnpui-Vairengte kawng siam zawh hnu a dan pangngai anga kum thum enkawl zui tur (maintenance period) kha tlai khaw hnuah kum khat ni turin a lo thlaktir ringawt ni awmin chanchinbuah khan a lo lang a. Khatianga titu kha tu chiah nge aw? Ngawih bo mai mai chi em ni dawn? Mi vengva awmkhawm (Civil Society) kan nih ve ngai chuan khati ringawt a, ‘A lo ti alawm,’ tih mai chu a dik lo angreng khawp mai. Kha thu kha nuai engzat man nge ni ang tih ngaihtuah a ngai. Kawngpui tha tak maia han tlan hi chuan kan zahawm ve sawtin kan inhria a, kan kal tumna kan thleng hma sawt a, kan tlan chhung rau rauvah kan nuamsa a, kawng thaa kan tlan lai chuan ngaihtuahna te pawh a thianghlimin thinlungah rimawi te a lo lang a, rimawi kan zaitir pawhin a mawi zual bik thin. Chuti khawp chuan kawngpui tha hi kan tan a pawimawh a, kawng thaa kan tlan lai hi chuan rilru te pawh a tha sawtin a lang. Chu chauh a ni lo, kan lirthei neih ve chhun chhun te pawh a tlo bik lehzel.
Kawng chhiat laia kal ve lo chuan tuna kawng that tak hnu a a lawmawmzia hi hriat a har deuh maithei. Thianpa John-a thuchang takin thenawmte ngal na chu tawrh ziaawm tak hi a ni fo thin a. Kawng chhiat laia kal ve tho si, tuna kawng a lo that tak hnu pawh a lawm nachang la hre lo fo te te leh kawng hi siam that tur a ni tih nachang hriat loh vanga ngawi reng ringawt te hi fel vang pawh a ni lo, englo vang a ni! Kawng tha leh kawng chhia hi a engti zawng pawhin a thlep aia tamin (a chhiat dan a zirin) a inthlau a. Heti khawpa kawng chhia leh tha hi a inthlauh avang hian thlarau mi, engemaw sem chur chur a kawng ngaihsak si lo ai chuan kawng tha min petu sorkar hi lo thlarau mi ta tehchiam lo pawh ni se mipui tan malsawmna an ni zawk. Nui ver ver chunga kan chanvo min ei zawhsak vektu ai chuan min nuihtlawn kher lova kan chanvo dik min petu hi kan ngaisang zawk tur a ni.
Kawng chhia min hluitu sorkar hi chu khawlaiah leh hmun dangah kan chungah hawihhawm viau mah se hrehawm taka khawsa tura min tawngtaisak ngar ngartu aiin an sual zawkin ka hria. Tawngkam thlum leh nui hmel min hmuh reng chunga min nghaisa ru ngat ngattute an ni. Tuna sorkar thar lo pian aṭanga kan kawng that takzia ka ngaihtuah hian lawmawm ka ti. Ka hriat ve chhun Silchar kawng hetia a lo tha ta mah lawm tawh nak alaiin kan thian pakhatin, ‘Saiha kawngah va kal teh, a nuam teh a nia,’ a la ti zui a. Tunhmain Lunglei leh Lawngtlai inkar kawng saw a tha thei ngang mai a (1985-2000 dawn vel thleng kha niin ka hria). BRTF kawng kha a ni thin a, ‘Queen of the roads’ tih te kha a hlawh a. A chhuk-chho si lova, a kawng chhuat a mar tha thin bawk si a, tlan a nuam thei ngang mai a. Mahse tunhnu hian a lo chhe ta em em mai a. Tun hnaiah a lo tha leh ta tih ka’n hria chu a lawmawm ngawt mai.
Political Party te hian Party bil tumdan engemaw an nei thin a (MIP, NLUP, Thlai thar lei, NEDP, SEDP etc etc.). Dik tak chuan heng thil hi chu a chang fuh leh fuh lo an awm a, a then phei chu a enkawltu lam hlawkna chauh ni te pawhin a lang. Mahse kawng, kawlphetha leh tui in tur te hi chu mipui zawng zawngin kan intawm leh kan mamawh sawi ngai lo a nih avangin heng thil pathum hi chu an thlauhthla hauh tur ni lovin ka hria a. Power leh tui te hi chu chhumbung angreng taka remkhawm dan (Inverter, Generator, Solar etc. leh Gravitation supply, Tuikhur, hand pump, tui lei etc.) Kawng erawhchu mamawh eng ang mah ila mimal emaw, khawtlang emaw tan tihngaihna a vang hle.
Sorkar tha kan tehna pawimawh ber te zingah chuan kawng hi tel ngei tur a ni a. Kawng ngaihsak lo sorkar chuan thildang ti teuh angin lang mah se kan tan sorkar tha an ni thei lo. Chutiang bawkin power leh tui in tur thianghlim pawh a pawimawh.
Eng pawh ni se kan sorkarin kawng a ngai pawimawh ni a a lang hi chu a lawmawm a, tha thlah lovin bei zel teh se.