NGHAHHLELHAWM

Rabindranath Tagore chuan hla pakhat (Where the mind is without fear) a phuah a, chutah chuan: “Aw, dikna leh felna ram, hriatna leh mihring nun zahawmna hriatna ramah chuan thlamuang takin han leng teh ila....” ti ang deuhvin a dah chhuak a. A hla chu a mawi em avang leh a sawi dik em avangin khawvelin a ngaisang a. Chutiang pui pui chu kan chham chhuak ve thiamin kan ngaihtuahnain a pha ve hauh lo ang a. Keini ngaihtuahna chuan Mizoram zimtea kan mamawh leh mipui mimir nun nawm zawkna tur tlemte bak hi a huam pha kher lovang. Duhdan hrang hrang leh suangtuah dan hrang hrang a awm saikalh nuk ngei ang a, ngaih pawimawh zawng pawh a inang kher lovang.

Political platform a din apianga Pathian thu sawi tur hre ziah Chief Minister nei ve lem lo Tripura te hi kawng chungchangah awt ngawih ngawih lova kan awm hun hi a nghahhlelhawm hle mai. Han ti ve laih laihin eng eng emaw hi han khukpui leh hluai thin mah ila kan kawng (Highway & subsidiary roads) te hi a that loh tlat chuan rilru hi a hniam rawih mai a, tisa thil tak hian kan harsa talh mai a. Mipui mimir ngaihtuahna leh hisap chawi kanna atana kan kalkawng (roads) a that hun hi a nghahhlelhawm thin. ‘Four lane’ kan tih mek te hi a puitlin hun a nghahhlelhawm a, four lane ni kher lo kawng siam mek te pawh nghah­hlelhawm tak a ni hlawm. A sawi lam bei tlawr vak lo mah ila kan Mizoram chhung kawng hrang hrang a that ve tawh hun hi nghahhlelhawm tak a ni.

Mumal ve deuh hleka awm hun hi a nghah­hlelhawm ngawt bawk mai! Kawng hrang hrangah ti ve deuh si, ti chiah mang si lovin kan awm ni te hian a lang thei a. Land Settlement Department hian mumal deuhva ram neih dan leh teh dan te hi ruahmanna a siamin a bei mek a. Satellite thlalak hmang tein thil an han ti a, a lawmawm ngawt mai. Heng an thiltih mek leh an inbuatsaihna te, an thawh mek te hi a puitlin fel hun a nghahhlelhawm hle a. Inchuh luai luai theih, a thenah chuan inchuh loh theih loh ang hial zawk a ram leilung chungchanga kan awm te hi a hrehawm a. Vantlang ram leh vantlang hmun, vantlang hriat hauh lohva lo nei ta daih mai thei te pawh kan la awm nualin a lang a. Tun dinhmunah chuan thawktu Department te pawh hi an khawngaihthlak letlingin a lang. Hman atanga lo buai tawh, chinfel lohva awm, tuna han chinfel thut dawn a thil inbawh thuah tup mai lo awm a tam hlein a lang a. Heng chinfel hun hi nghahhlelhawm tak a ni.

Kan Aizawl khawpui enkawltu Aizawl Municipal Council (AMC) dan bu te hi han en hrim hrim pawhin a panin a tlem lulai lu deuh­vin a lang a, siamthat hlan a nghah­hlelhawm ngawt mai. A enkawl zuitu (Local Council) leh hnathawktute tan pawha awlsam deuh leh fel zawka rorel theihna tura thuneihna bithliah felna te siam that hun hi a nghahhlelhawm. Dan bu kimchang deuh zawk leh huam kim deuh zawk te, inkaihhruaina fel zawk te neih theih hun a nghahhlelhawm ngawt mai. Kan bawlhhlawh paih ringawt pawh mipui lam hi chuan kan tlin lo lutuk pawh ni chiahin a lang lo, min enkawltu Municipal Council lama roreltute hian kan tlin dawn lova hriat tlatna hi palian malpui tia zet mai an kawl reng mai niin a lang. Dan leh tihphung fel zawk kan neih theihna tura inkaihhruaina fel leh changtlung deuh zawk neih a, mipuiah pawh beiseina sang deuh kan neih a, keimahni (AMC lam) pawhin beiseina sang deuh kan neih ve hun a nghahhlelhawm hlein a lang.

Hnathawktu lak leh thlan thua dikna leh mipui zahna kan neih hun hi a nghahhlelhawm hlein a lang. A tling zawk leh a thiam zawk te la lova a tling lo ngawih ngawih zawkin duhsakna uchuak an dawng leh thin thawm hriat tur hei aia a tlem hun hi nghahhlelhawm tak a ni. Zirna lama zirtirtu tur te; dan ken kawhna lama hmanraw pawimawh mihring, police lakna lamah te khaw eng zahna a awm lo mang e tih theih tura hmel en reng reng pawha mi rinhlelhawm sa hliah hliah mai kan han la ngam tlat mai te hi a kian hun a nghahhlelhawm a. Hmanraw tha lo satliah pawh ni lo, hmantlak mang loh sa hrim hrim mai hmanga hna pawimawh tak mai thawh tum anga lan luih tlat te hi chu a kian hun a nghahhlelhawm ngawt mai.

Kan political Party mi leh sa te reng reng pawisa thila hlawkna uchuak beisei lo thei lo tura rorel lai sorkar apiangin an vulh uchuak thin hi a tawp hun a nghahhlelhawm khawp mai. Hna lian pui pui, theihna leh tlinna tel lo, duhsakna uchuak avang ringawtin a ruk a ral tein kan inpe a. Pawisa nei lo kan intih tehlul nen vawi hnih hralh chhawn tawh hnu pawha hlawk tlan vek theihna tur khawpa nasain a chhiarkawp kan chawk a. Hetiang chhiarkawp hi a chawh lohdan kan thiam ve hun a nghahhlelhawm mang e. Block leh Unit lama thawktuten zak hlek lovin hlawkna duh vang liau liauva thawk an nih thu te chu an sawi ngam zel mai ni te pawhin a lang. Hlawk tawh a chungah hlawk lehzual duhin a tawngchham thei ang ber, a hlep tam thei ang berin zak hlek lovin kan khawsa a. Veng khata pa rilru hniam pawl tak kutchhuak hi pawisa tam tak takin mipuiin kan lei reng mai a, a inman loh tehlul nen sawisel peih kan tlem ta tlat a. A reh hun a nghahhlelhawm ngawt mai.

Kawng kamah kawng kal tinuam tur tein thing kan han phun a, a chang phei chuan sorkarin pawisa tam tak tak sengin chung thingphun te chu (Department of Forest & Environment kaltlangin) a buaipui thin a. Mahse tu pain emaw a remchang a tih dan danin lo a nei emaw, huan a siam emaw a, a duhdan leh ama remchan dan tawkin a hal a, thing phun te chu a hal hlum ringawt a. Heng te hi a awm tawh loh hun a nghahhlelhawm.

Sorkar hnathawk, an hlawh zat leh an hmanral zat intuha lo lutuk kan hrem mai theih hun hi a nghahhlelhawm ngawt mai. Chhungkaw pa berin hna pakhat a thawk a, a fate pahnih pathum ten phaiah lehkha an zir a, nuamsa takin an duh hun hunah thlawhna hlirin an chhukin an chhova; an in luah man te, an sikul fee te, khawpuia an awm avanga nuam chhek pah titihna man te an chawi vek hnuah in lamah an chhungkua chuan hmun hnih hmun thumah in hmun lei chawpin in an sa awk awk a, lirthei chhuak thar an lei pur pur a, nu ber lah chu duhtawk tawkin a bazar, second hand kawr atanga picnic spot thlengin awk awk a. Kan sorkarin ‘Neih leh lakluh leh hmanral inmil’ tehna khawiah mah a hmang hauh lo mai hi a tawp hun a nghahhlelhawm thin. Lakluhna hriat theih zawng zawng atanga chhut a pawisa neih tur awm tawk deuh tehna reng rengin Mizoram sorkar hnathawkte chunga lek a hlawh ve lo hi a tawp hun a nghahhlelhawm thin. Hlawh pangngai chiah chiah la tur pawha sorkar hnathawk nih hi mi vantlang tan a nihlawhthlak tawh tehlul nen a huangtau zual hetia vulh reng mai hi a tawp hun a nghahhlehawm ngawt mai.

Kan Zofate Jerusalem, Aizawl khawpui laili (Treasury Square leh Vanapa Hall tual vel) lai tak venghim tur leh thlithlai tura kan police force te a chhun a zana kan dah theih hun te hi a nghahhlelhawm ngawt mai. Duty tlak lo police engemawzat nei anga lan te hi a tawp hun a nghahhlelhawm a. Police Officer thenkhat in saknaa inhlawhfa pangngai ni lo thalai awm luih luih thin hi a reh hun a nghahhlelhawm. Zu heh vang ringawt a duty tlak lova police awm, a bantir dan emaw, a pension tir dan emaw thiam lo anga awm reng te hi a bo hun a nghahhlelhawm khawp. Duty thei lo police, motor khalhtir ngam loh driver, mahni thawhna tur sikul awmna hmun thingtlanga kal thei lo zirtirtu, khaw danga dah theih loh sorkar hnathawk, dikna lam atanga an tan tlat avang ni lo, chunglama humhimtu an neih avang ringawta hrem ngam loh sorkar hnathawk te an awm lohna Mizoram hi a nghahhlelhawm ngawt mai.

He Mizoram hi kan neihchhun a ni a, keini ve ringawt ai pawha duh tawp leh pawisak nei lo ram hruaitu thenkhat kawl leh thin hi a tawp hun a nghahhlelhawm mang e.