Guest writer
PL Liandinga
PAKHAT ZELA AN KAL BOVIN
Tlem lai khan chhim tlangval chhuanawm, K.L.Biakchungnunga a boral a, tun hnaiah thu leh hla lama thangtharte lawm hlawh Mafaan min han kalsan leh a. Rei pawh rial lovin kar kal ta, March ni 9 mai khan R.K.Lianzuala a’n boral leh a. He mite pathum lo ngaisangtute chu kan thla pawh phang ta hial se a mawh lovang. An sulhnu han enin an tlatna mualah theuh Mizoram tan uiawm tak an ni.
Kum 1940 bawrah khan khatih hunlaia Mizo lehkhathiam leh thu ziak mi, tlangval chhuanawm pahnih - Saitual tlangval L.Biakliana leh Tachhip tlangval, Kaphleia kha TB natnain min lo laksak tawh a. An sulhnu leh an kutkawih enin kha tlangval pahnih Zoramin kan chân kha vawiin thlengin an la uiawm vawng vawng mai. An sulhnu kha vawiin thlengin Zofaten kan la chhui a, an la ngaihawm reng mai.
Mi uiawm leh hlu tak tak an boral tawh a. Tam tak chu an tih tawh chin kan ngaihtuahin an hlu tehmeuh a, mahse heng Zoram rohlu kan han sawi tak pangate hi chu an tih tawh chin avanga ngaihhlut mai ni lovin an tih mek leh an tih zel tur ngaihtuahin an hlutna pangngai baka uiawm zual an ni. An tha a la thum lova, an tih theih tawk an la ti zo lova, an thiamna leh an theihna kan la dawt kang hek lo. Chutih a hnekin an lak aṭangin thil tam tak kan la beisei a, ti thei turin an thiamnain a tlin a, an peihnain a la tlin a, an la inchhak da hman awzawng lova, beiseinain thalai leh rual te pawhin an la thlir thup a. R.K.Lianzuala ngat phei chu dam pangngaia zing a thawh ringawt hian tun kum hnih kum thum kalta chhung khan thalaite hnena thu sawi mawlh mawlhtu a ni. Facebook lama a thu leh hla ngaithla thei, mi sangnga zinga sanghnih khat tal chu thil thlir dan pangngai leh ngaihtuah dan thar a hlui tihna a ni. Chutiang chuan kum hnih kum thum lai a lo ti tawh a, R.K.Lianzualan zing thingpui dan pangngaia a in lo tur hian mi tam tak a tikhawhar ang a, mi tam takin ngaihdan thar an chhar loh phah dawn. Burma lama mi thenkhat, a thu leh hla dawnsawn chak, Facebook lama a Friendlist a tel ve tura hmun awm tawh si lo (Facebook friendlist-ah hian mi 5000 aia tam neih theih a ni si lova) thenkhat chuan, ‘Kha mi kha paih la, a aiah min thun mai rawh, ani khan facebook pawh a en ve ngai lo,’ te pawh an ti ngawng ngawng hial mai.
RKA hi thian siamna kawngah mi themthiam a ni a, midangte tana tangkai tum mi tak a nih avangin a thiante leh amah bel hnaitute tan chuan a ngaihawmna a zual thin. Mi thenkhat chu an thluak a tha a, anmahni an inhai kaw thei a, an invawng zahawmin an zahawmna hum tur chuan an thu fel thin then a, ring deuhva nui tur chuan an bula awm te pawh an en hmasa te te hial law maw tih theih a ni. Mahse RKA kha chu a rui thei pawl tak tan pawh a ngainatawm tlat pek a.
A lehkha thiam theih thu te, mi hmel a hriatreng theih thu leh thildang pawimawh a chhinchhiah theih thu te leh a mimal talent hrang hrang chu sawi ka tum tehchiam lo. An thenawm khawvengah mi tam tak a tanpui a, an vengchhungah thil te tham te te aṭanga lian pui pui thlengin veng hmasawn nan a thlentir a. Kohhranah taima tak leh inpe takin a inhmang a, veng chhung miin nasa takin a zar an zovin veng pa a nihna angin a inah mi chitin chitang an tlangnel a. Chhungkaw thilah ni se a chhung leh khat te tha takin a kuah khawm a, u leh nau tan ngainat loh theih lohvin a awm a, patling takin a khawsa a.
A bula awm hnaivaite tana a inpekna leh mihring pakhat a nih vena kawnga a tihtur hrang hrang te a tih thiam dan enin mi taima leh hna tangkai thawk mi a ni tih chu a hriat mai. Hetiang pa hi an awm ve fo thin a. A then chu lehkhathiam lem lo te an ni a, a then chu lehkhathiam deuh te pawh an ni. Chhung leh khat te tana mi tangkai, veng tana mi ngaihawm tam tak an awm ngei ang. Thenkhat phei chu veng tan a nih chuan tharum thawh pawh hnial lo, mahni neih ui lo tak tak leh inphal tak tak te pawh an ni.
R.K.Lianzuala kan hriatna ber chu All India Radio a thu puang thiam, Zonet kaltlanga thil ngaihnawm tak tak leh bengvarthlak pho chhuaktu tih te a ni. Chanchinbuah pawh thu a ziak thin nain AIR leh Zonet lama a tha thawh hian a khuh hneh deuhva, lehkha ziaktu ang chuan kan ngaihtuah lo nain lehkha pawh ziak thiam tak a ni.
R.K.Lianzuala thilpek dawn, a thluak thatna te, a aw mawina te, thian siam a thiamna te, a titi thiamna te leh thil a chhinchhiah theihna (retentive power) te, a saptawng thiamna te leh a hriat zauna te hi a mal theuh pawhin hlu tham tak a ni a, mi ngaihsanawm tak nihpui tham a ni ti ila a sual lovang. A thluak thatzia leh thil a chhinchhiah theihzia lanna pakhat chauh han sawi ila, Kristian hla bu hlui zawk kha a nambar aṭangin a hla a hre fai vek a. Chumi hmang chuan Mobile Telephone chhuah hma khan a hmelhriatte telephone nambar pawh a hre vek mai a ni. Motor nambar leh nambar chhinchhiah chi reng reng pawh a hre thei em em a, vawikhat a hriat tawh kha a theihnghilh ve mai mai tawh lo.
A mize duhawmna te, a thluak thatna leh a talent dang dang dawn piah lama RKa ka ngaihsan fo nachhan chu dikna a ngaina leh eirukna a hua kha a ni. Kan ram hruaitu leh kan milian leh mi lal tam takin an thiltih theihna leh thuneihna hmanga mipui an rawk a, anmahni an inhaivur thin hi thinlung takin a dem a. Chutiang mite chu ngaihsan harsa a ti a, ngaihsan pawh a tum lo bawk a. Mipui chanai eiruk emaw, tihchingpen emaw hi a ngaihdan a nih hauh loh thu a sawiin, ‘A thinrimthlak asin,’ tih thu kha ka beng hriatah a sawi fo mai. Dikna leh rinawmna a dinchan theih nan a thuthmun aṭangin theihtawpin a bei a. Dik lohna leh rinawm lohna chu thin so but hmanga chilhlum mai theih a ni lo tih hriain mi dik leh rinawm te, taima leh chhuanawm te chawisangin chumi hmang chuan mipui kaih harh a tum fo thin. Award lem leh chawimawina dawrawm te te dah hniam chungchang te pawh min hrilh fo mai.
Hlauhthawn leh hriat ruk, kan dan theih si loh natna chuan ei chhiain he khawvel hi a lo chhuahsan ta a. A chi tuh erawh engzat chiah nge nung ang tih kan sawi thei lo nain RKA kha la thi lo se chu Zoram tan hian a va duhawm tak em!