Guest writer
PL Liandinga
TLAWNG TUI A TLEM
Tunhnaiah thu thinṭhawng tak mai, Aizawl khawpui tui lakna tlawng tui a tlem luat avanga tui pump tur kan neih loh mai a hlauhawm thu a rawn inlar a. A manganthlak tham dawn hle mai.
Mithiamte leh a ngaihtuah miten an han chhui a, leilung awmdan leh thing leh mau awmdan te, tui lo awm dan te an ngaihtuah a, an thutlukna ber ni a lang ta chu tlawng luia tui awmtirtu ram kan enkawl dan a dik loh vang a ni ta ber mai a. ‘Kan enkawl dan’ han tih hian a lehlam zawnga ngaihtuah chuan ‘Kan enkawl loh dan’ te pawh a tih theih ang chu. Ngaihsak tur kha kan lo ngaihsak lo rei lutuk a, tunah a nghawng kan tuar ta a tih theih bawk. Kan leikapui, hmana kan dawh kha a phuarna hrui te a lo mawih tawh a, a za te a lo mawih tawh a, a rinawm tawh lova, kan phuar that a, a rel te kan thlak a, a ban te kan siamṭhat loh chuan a chunga kan chuan hun hun chu a chim hun a ni mai tur ang hian kan lui tui leh a siamtu hi kan duhdandanin kan enkawl ngat ngat a. Nikhua a lo rei chuan tuihna chuan a lo tuar ta mai tih a lang thei.
Tunhma, mihring kan tlem lai kha chuan ram kan daidar lova, kan suasam nep a, kan bawlhhlawh a tlem a, kan tui mamawh a la tlem bawk a. Mahse tunhnua mihring kan lo pun takah te, ram tichereu tura mihring kan lo pun takah te leh luidung suasam thei apui leh suasam hman te kan lo tam tak viau hnu hian ro rel that a lo ngai a. Kan mamawh tawk ro nei si lovin a mihring leh khawvel lum zel leh sik leh sa inthlak hian min nang chho ta a. Hemi rem hian ro rel a ngaih tehlul nen kan lo rel ta si lo kha kan tuar ta a ni.
Kan ‘Legislator’ te hian an nihna ber, dan siam lam ai chuan pawisa awmsa, anmahni duhsak zawng te leh an pawlte tana hui luh vel ni hian kan hre ta tlat a. Chu chauh ni lovin inthlan leh a an tlinna tur ngawr ngawr ngaihtuah leh an pawl dinhmun sawhngheh hi anmahni an inenna ber pawh niin a lang bawk.
Lui tui humhalh dan leh enkawl dan te hi tih tak takin kan ngaihtuah lo ni tlatin a hriat a. A tawpah chuan kan vaiin kan tuar dawn ta ni te pawhin a lang thei ta ruau ruau mai. Tih tak taka Environment humhalh tumna te, Ecological Balance vawnhim tumna te hi kan Legislator-te tum lam ni tlat lo hian a lang a. Hall sak te, Phullem phah te, mimal hlawkna tura motor dahna tur sorkarin ngaihtuahsak vak mai te, inthlan leh huna campaign-na tur pawisa chhek khawl chiam lam te hi kan tuipui zawng niin a lang. Chu chauh ni lovin lungphum han phum mai te, in sak sa hawn te, in lo pawh mimal motor thlengin kan hawng hman a. Mahse kan tlawng lui chu kan lo ngaihsak lo a ni.
Tun maia chanchinbu a chhuak tur ni lem lo hi chu kan ngaihtuah nep em em ni te hian a lang a. Kan Aizawl khawpui kawmthlang lawka awm, Tlawng lui leh tui kan mamawhzia pawh kan ngaihtuah thleng pha lo niin a lang hial a. Kan ngaihtuah thleng pha a nih pawhin, “Mimal ram a ni a, a tihngaihna a awm lo,” tih vel hi kan tawpna chu ni mai awm te pawhin a lang thei. Mipui hrek zawng chuan sorkar hian thil a ti thei hle mai a, mahse mipui tithawveng zawng chuan tih theih loh a ngah ni te pawhin a lang thei bawk. Mimal motor dahna tur siamsakna tur pawisa pek chhuah tur chu sorkarin a nei teuh thei a, an invulh tawk tawk a, kan thlir thup a, kan sawi sup sup a. Mahse kan sorkar chuan zam hauh lovin a pe chhuak chhunzawm lui zar zar dawn ni pawhin a lang. Chutih lai chuan vanduaina avang liau liauva mimal chhiat tawk te tanpuina tur pek chhuah tur chu ‘A awm lo,’ ti tlawngin kan inchhang fova. Anih loh leh tlem tham te te, cheng singkhat te, cheng sanghnih te kan inpe a, thingpui lumna tawk vel a ni.
Kan ram ro hi rel turin MLA kan thlang a, MLA chhuanchhawng pawh kan nei ta fe mai. An hunlai zelah Tlawng lui humhalhna dan te kha lo bei ngat ngat hlawm se chu tunah chuan tihdan phung fel tak engemaw nei tawh tur kan ni a. Mahse kha lam kha ngaihtuah lo chuan hnaivai te te kan ngaihtuah a. Tlawng lui humhalhna tur ngaihtuah chu sawi loh, a kam lawka in ruak thiah manah cheng nuai sawmruk te kan seng a. Kan zak chuang lem lo. A chang leh Meghalaya lungalhthei te Aizawlah kan phur chho chiam a (ni awm tak a nia!!!!), kan rawh fai a, Meghalaya lamah kan phur thla leh a (ni awm tak a ni leh a!!!). Chuti khawpa khawvel Environment ngaihtuah ni awm tak chuan kan tuikhurpui (Tlawng lui), kan tlan hut hut, kan kawmthlang lawka luang chu kan lo ngaihsak reng reng lova. A chawmtu luite kam chu mimalin an duh duhin an enkawl a. A duhin sangha an bomb luih luih a, a tihrem dan leh a khap dan kan hre zo hlawl lo ni berin a lang.
Tlawng lui leh a chawmtu luite kam humhalhna dan a taka zawm theih, a tak taka enzui te hi awm sela a va duhawm em! Tlawng lui chawmtu Serlui chawm lehchhawngtu Vailui kamah kan awm a, Vailui kawr thleng rawkin mimal hnenah ram kan han pe a, kan pek loh pawh kan humhalh chuang lova. Serlui a ni emaw, Tuikual lui a ni emaw, hmundang a ni emaw, humhalhna dan hi kan nei fumfe lo reng reng niin a lang. A nihna takah chuan kan sorkarin kan luidung te a ngaihsak lohzia ngaihtuah hi chuan mimal thenkhat hian duhin ti peih se chu luidung zawhna tur khawp leilung pawh hi mipui hian kan chang tawh lovang.
Kan thianpa pakhatin Evangelist thenkhat hi tlem lai deuh khan ‘A kawng nuam china Evangelist’ a ti thin a. Motor atanga han per thlak thauh a thlen theih chin tawkah chauh Pathian thu an hril peih e ti te hian a sawi thin a. Chutiang deuh chuan kan ram hruaitute hian chanchinbua chhuak lo chi leh kan thatna tur si, langsar si lo kan luitui leh ramngaw te, ram leilung humhalhna chungchang hi an lo ngaihtuah lo ni berin a lang a.
Hei chauh hi a ni lo, kan tui pump chhuah sa, Aizawl khawlaia luang riral ringawt pawh hi a uiawm lutukin a hek lutuk a. Heng hi a chanve-ah chauh pawhin titlem thei ila chhenfakawm tham a ni ang. Chu mai bakah kan pump chhuahna senso a tlem sawt thei a, a sem chhuah nan hun kan sem tlem phah thei a, kawng engkimah kan tui luang riral hi kan tihtawp chuan kan hlawk zawk ang. Mimal motor dahna siamna tura kan pawisa neih, vaibelchhe tam tak mai te kha kan tui put tihreh nan hian a hman theih loh em ni le aw?
(N.B : He thu ka ziah lai mek hian Whatsapp lamah kan tlawng lui humhalhna dan, 1965 a siam tawh chu High Court-in kumin January thla khan a thiat vek mai a. Chu chu Mizoram sorkarin khing let turin rawtna a awm a. Mizoram sorkar, Cabinet Meeting chuan chu rawtna chu a hnawl tlat mai e tih thu a rawn lang a. Chuti a nih chuan a humhalhna dan siam thar a, khauh zawka humhalh chu sawi loh, tuna kan sorkar hrawn mek hi chuan humhalh loh theihdan kawng a zawng ni tlatin a lang ta a. A chunga ka thuziah zawng zawng hi chu vut laka vawih ai pawhin sorkar thuneitute chuan an ngai pawimawh lo zawk dawn tih a chiang hle mai. Tuirial Hydel Project Compensation chungchang ngaihtuahin kan sorkar hrawn mek hian hetiang thil hi a ti duh mai ang tih keima mimal chuan ka ring.)