MIZORAM SORKARIN PAWISA A NEI EM?

Tunlaiin hripui a leng a, kan buai em em a, kan hmabak han thlirin kawl a eng vak lo ni te pawhin a ngaih theih a, chutih laiin kan sum dinhmun hian ngaihtuahna a luah lo thei lova. He kan hri do tur pawh hian a sorkar ang chuan sum kan neih leh neih loh hi a tawpah chuan a pawimawh tlat mai.

Tunah leh tunhnma lam zawng (2018 inthlan dawn leh inthlan zawh hnu thleng pawhin) Whatsapp video lamah chiang takin kan Chief Minister-in pawisa kan hmuh tam tur thu te, kan hmuh tam tawh thu te, kan ram hausakzia leh kan nawmsak tur thu a sawina hi kan hriain kan en chamchi mai a. Mahse a tlakna mual bing ni lem lova ngaihah chuan sum kan ngah tih hi mipuiin kan lo hre hauh lova, a lang chhuak hek lo. Chutih lai vek chuan a tlakna mual thenkhatah chuan sum hi a tam hle a, ren lo baksak a sorkarin a hmang lai hmel hi hmu tlatin kan inhre bawk si a. Tunah tak phei (He thu ziah lai) chuan kan Mizoram sorkar chuan a hnathawktu (a hnuaia inhlawhfa) te hnenah pawisa thawh turin a ngen — kan ti dawn nge, a kar kan ti dawn —mek a. Keini ang pa mawl hi chu kan bangbo deuh zawng a ni. Mipuiin kan sorkar hian pawisa a nei ni a a rin theihna tur thil thenkhat han tarlang ila :

(1) SEDP Board : Hei hi Board 14 din a ni a. Board pakhat enkawlna hi thla tinin cheng nuai khat aia tlem lo tura ngaih a ni. Kan hmuh phakah heng Board te hmalakna hi kan tangkaipuina awm teh vak awm pawhin a lang lova. Sorkar kalphungah Department hrang hrang heng Board-in a thawh tur enkawltu tur hi an awm thova. Chuti chunga sorkarin tlin tak maia heng Board a din hi chuan sorkar ve riang ruang chuan a dinna tur leh a enkawlna tur te a nei ngei ni turah a ngaih theih. Hetiang din leh enkawl te hi chu a hautak tih chu sawi ngai lovin a lang reng a, chu chu kan sorkar hruaitute hian an hmu ve reng ang a, keini lo sawi ve a tul lo thei viau. Din thei ni a inngaiin an din a, chawm zawh leh si loh ringawt chu thil mak tak a ni dawn tlat a ni. Chuvangin heng Board te hi sum nei sorkar din anga ngaih loh theih a ni lo.

(2) PAHOSS : Hei hi thil mak tak a ni. Traffic jam tihrehna tura hmalakna angah han ngai chhin ila, kan thianpa pakhat chuan, ‘Hei hian traffic jam a siam zawk ang. Tunhma kha chuan Garage nei chauhvin motor a lei theih a, tunah chuan Garage nei lo tan pawh a lei theih tawh a, lirthei a pung sam sawt dawn tihna a ni a, lirthei a tam chuan traffic jam a siam zawk dawn a ni,’ a ti. A traffic jam chungchangah chuan chuti chu lo ni se, a pawisa chungchang vel hrim hrim hi sorkar tih atan chuan a mak hle a ni. Hmuh let lehna awm miah lo turah sorkarin mimal hnenah a thlawnin pawisa, a mi duhsak zawng, concrete in sa thei te hnenah a pe tihna a ni. Kan sorkar hi hausa viau se, Education, Health, Agriculture, Industry, Public Welfare (Social Security chi hrang hrang - Tar Pension, Handicapped Stipend, Widow Assistance, Crop insurance leh a dang tam tak), Tui in tur, inkal pawhna kawng, Power & Electricity, te leh General Administration hrang hrangah hian kan state enkawlna tur pawisa te keimahni phak tawkah duhthusamin ti theiin nei tawh ila, ‘Ekhai, kan Aizawl khawpui a motor dahna awm lo hi kan buaina ber chu a nih tak hi le, thildangah zawng State thenawmte pawh kan aia tha bik an awm tawh loh hi, mipui pawhin an hrethiam ang, khawnge tihdan pangngai lo deuh pawhin Garage bik hi i ngaihtuah teh ang,’ ti sela. Chutah pawh chuan, ‘Garage sa tur reng reng chu motor pakhatah cheng nuai khat hisap zelin loan pung tlem chi kan ngaihtuahpui ang,’ ti se a ziaawm deuh ang a. Mahse chu pawh keima mimal chuan awm ka ti hauh lo, Agriculture aia len vahna motor pawimawhna hi ka la man thiam lova. A dahna tur nei hawt lo leh ngaihtuah thei hawt lovin kan Aizawl khawpuiah hian motor an neih ve hi ka ngaih pawimawh zawng a ni lo. Mahse kan hotuten an ngaih pawimawh miau si chuan loan an lo pe te a nih chuan en liam ve mai chu ka tihturah ka ngai—sorkarin pawisa a hmu let leh dawn a, chubakah a pung tlem a la awm dawn a. Chuti pawh ni lo, a pung awm lova puk pawh ni lo, a pung tlema puk pawh ni lo, mimal hnena sorkarin pawisa a pe hi rethei leh mangang tanpuina a nih loh chuan rorelna fel a ni thei lo. A pawisa hlawm lah hi a lian tham em em lehnghal a. He thil an tih chhung hi chuan sorkar hian pawisa nei lo anga insawi hi a inhmeh thei lovang. Pawisa nei lo sorkar tan he thil hi a tiha tih chi a ni lo.

(3) Restricted Tender : Hre vetu dang awm mang lova contract inpek ringawtna dan a ni ber mai a. Hna hmanhmawhthlak bik, dan zawm hman lohna thilah chauh tih chi a ni a, chu pawh fimkhur taka tih chi a ni. Sorkarin Tender a chhuah nachhan ber chu a thil tih duh emaw, a lei duh emaw kha tlawm te si a a tha thei ang ber neih emaw, tih theih nan emaw a ni. Chu kalphung chu kan bawhchhiat tawh chuan pawisa kan ren lo tihna a ni. Chutianga mipui sawisel pawh huam a, hman hman atanga sorkar pangngaiin tihdan phunga an lo neih, India ram zawng zawngin kan intawm tihdan bawhchhe rup rup khawp a sawisel huam chunga hetiang thil ti duh Mizoram sorkar hian chutiang tihna tur chu pawisa a nei ni ngei tur a ni. Nei lo anga inngai tan chuan sorkar tihdan phung aia uluk leh renchem zawka tihdan zawn hial awm a nih laia hetianga kan ti a nih chuan tih theihna pawisa neiah kan inngai a ni ngei ang.

(4) Staff Selection Board : MPSC awm reng chunga he thil din a ni hi pawisa nei ten tun si, hnathawktu lak hmanhmawhthlak bawk si, a latu MPSC lam indaih lohna hrethiam lo khawp sorkar tan chauh tihchi a ni. A pianphung han en reng rengin a rinhlelhawm sa ringawt lehnghal a. Chuvangin he thil hi pawisa nei, hnathawktu lak tur ngah si, hmanhmawh bawk si tihchi a ni a, chuvangin sorkar hian pawisa a nei a ni ang tih a rin theih.

A chunga kan sawi atang hi chuan kan sorkar hian pawisa a nei hle angah ngaih loh theih a ni lo. Mahse hetih lai hian kan ramah hripui a rawn pakai fel ta viauin a lang a. Hmun tinah thi thawm te, damlo thawm te, damlo hri kai thar thawm te hriat tur a lo awm ta a. Chu chauh ni lovin sorkarin a hnathawktute hlawh te a dil let leh ta nual mai a.

Kan ren loh kan tarlan thenkhat hi vaibelchhe satliah pawh ni lo, vaibelchhe tam tak a ni a, mamawh bechhiat lai taka kan nei lo kan intih leh si hi cheng sing bi a nih loh pawhin a nuai bi lek (keini mi rethei tan chuan nuai bi lek tih hi chu a va inthlahrunawm em!) a ni. Kan awmdan hi hriatthiam chu a har khawp mai.

Keima mimal ngaih ve danah chuan engkim hi renchem phawt mai tur a ni a, a ui erawh chu ui tur a ni lem lo. Kang ngai reng reng lo tura kan lo rin, Tlawng tui te pawh a kang dawn titih ta mai ni awmin kan hria a. A kang leh kang loh chungchangah kan inhnial ta bur bur mai a. Luipui tui pawh a kang theih a, renchem ngai a nih a, humhalh ngai a nih chuan kan pawisa hi chu a kang thei tih a chiang a, kan mamawh leh kan manganna tam tak chhanna chu, “Pawisa a awm lo,’ tih a ni fo mai a. Chu chauh a ni lo, cheng za min pek dawn a khulna tur (matching share) cheng sawm hu pawh nei lo kan ni. Chu chauh a ni lova, kan sorkar hnathawkte hnenah kut kan dawh kan ti dawn nge, kan karlui kan ti dawn nge, pawisa kan dil leh ta ruai mai a nia. Kan sorkar hian pawisa nei angin a hmang a, kan sorkar vek hian pawisa nei lo angin thil a ti leh si a. A chang leh ‘Pawisa chu a tam lutuk a a li luau mai a ni,’ te kan ti a. ‘Min pek tur hi a tam lutuk a ka sawi duh lo,’ te kan ti rawl nen. A chang leh, ‘Tuizem lianpuiah a awm a, a thal peih peih leh a thal thiam apiangin thal mai tur a ni a, kan thal bak pawh hi a liam tho tho a, chuvangin ren chi a ni lo (ti ang tlukin)’ kan sawi a. A chang leh, ‘Tuizema tui kan chhun khawm (Tax and other revenue receipts), mamawh huna insem tlan tur, thahnemngai taka kan chhunkhawm sa chu a tuizem enkawltu (sorkar) chuan ren nachang hre lovin ama ta vek emaw tiin a lo hmang hiau hiau a, a chhung luttu (General public) te hnenah chuan mamawh huna insem tur kha a awm ta lo a ni,’ te kan ti leh ang lawi a. A sawitu hi Mizoram lalber, kan Finance enkawltu a nih avangin a sawi apiang hi awih loh hleih theih pawh a ni lo.

Mizoram sorkar hian pawisa hi a nei nge maw nei lo le aw?