MAU LEH BAWK

Tu pa thirchher thiam emaw, ‘Tuparawngah bawk a chhuah leh thin,’ an tih ang maiin Pu Zoram­thanga a Chief Minister chuan mau lam kan buaipui zel zawng a nih hi. MNF sorkar hmasak khan mau khan engemawchen chu kan buaipui tawh a. Khami tum pawh khan Chief Minister khan a sawi nasa hle mai a. ‘Kutben leh hawhaw thiam chuan din chhuah mai tur a ni,’ tih ang deuh tawngkam te kha a awm a. Mahse chuti khawpa thil tha tur ni a lang si kha tumahin kan din chhuahpui ta lo niin a lang a. Kan hriat lohva ding chhuak an lo awm hlauh a nih pawhin a chi rawn latu te lam kha an nih hmel viau, mau hmun nei tha ti a han sawi zui tur pawh hi kan awm meuh lo. (Sorkar hmalakna ni lem lova mimal mau hmun ni awm tak erawh chu tun hnuah Mualkawiah hmuh tur a awm.)

Mau hmasa : Mau hmasa kha (Pu Lalduhoma hektu MLA te tel ve hma sorkarah khan) Pu Zoramthanga hmalaknain chin a ni a. Mahse kha mau kha a tam zawk chu mau tlawn sei pui pui leh ngil tha ni lovin mau hling nei, deh khirh tak maiah a chhuak ta tih Thenzawlah leh Kolasib lamah min kawhhmuh a. Mahse mi rin tlak tak ni a ka ngaih pakhat chuan, ‘(Saitual velah khian a ti ni tain ka hria) Lian tha deuh deuh a awm alawm. A mau chu a tha lutuk,’ a ti ve thung. Eng pawh ni se sorkar hmasak a mau kha chi hnih a awm ni turah ka ngai ta a. Mau lian leh tlawn sei chi leh a hling nei chi.

Zuanglawr policy : A eng chi pawh chu lo ni se tun tum (2018) a an rawn sorkar leh khan an sorkar hmasak lama Chief Minister thusawi awih a an mau chin, a hling nei lo zawk te kha tuin emaw a lo ching tha viau a nih chuan han chhui zui awm tak a ni a. Chutiang chu ni se a zahawm pawh a zahawmin a rinawm. Kan ram thanmawhbawk pakhat ni a mi thenkhatin an sawi ve fo chu sorkar hmasa thiltih a dawt leh sorkarin an chhunzawm duh lo hi a ni a. Pawl dang sorkar chu sawi loh, keimahni sorkar thiltih ngei pawh kan sorkar leh hunah kan chhunzawm lo ni tein a lo lang ta. Theih phei ni se, ‘Khawnge kan sawi a zara lo ching hlawhtling an ni a, an hlawhtlinna atang hian sum leh pai te pawh an hui luh theih nan hma i lakpui teh ang,’ tih awm tak a nih laiin mau chi dang dang kan buaipui leh daih a. Mau chauh pawh ni lovin sapthei te thleng pawhin khati taka kan sawi vul leh kan buaipui, tha leh tui bakah pawisa tam tak kan lo sen tawhna kha ngaihsak a tha hle. A mak zawnga thlir chuan kan thiltih dan hi mak tak a ni a tih theih.

Duhthusam : Kan thu sawi lai kalsanin duhthu han sam zawk ila. Tung te pawh kha sorkarin a rah tla chhar khawm dan kha han buaipui zui se ka ti khawp a. Tu tih pawh ni se sorkar sihhmuh a miin an chin tawh chu a dawt leh sorkar chuan a hlawhtlinna tur ngaihtuah se ka lo ti thin a. Kuthnathawktu leh mipui, sorkara rinna nghattute lainatna tel lovin, Party politics chhe tak khelin, kan hmaa sorkarna chelhtute chawh tet tum reng rengin mipui tawrhna tur leh mipuiin kan Mizoram sorkar an ngaihnepna lam tur ngaihtuah hauh lovin thil kan ti thin niin a lang. Tawngkamin house chhungah ‘zahawm tak’ kan inti thlungdur ut a, mahse kan rilru hi a zahawm lo tlatin ka hria. Project lian leh thil lian thamah kan hmaa sorkar kal tawh zahderna kan nei hauh si lo. Helam chu tawk se, mau lamah kir leh ila.

Mau kan hre ve: Brandisii lam chu Lengpui leh Hmunpui lamin an ching ta a. Kum 2019 khan a tiak chu an insem fel turah ngai ta ila. Kan mau hriat ve chu a kumin tuai hi July thla velah khup chen velin a rawn dawk chhuak ang a, chu chu chawlhkar thum chhung chuan a then chu ban phak loh khawpin a dawk chho ang a. October thla tawp lamah chuan keini ang pa zei lo deuh chuan kumina rawn tuai chhuak a ni tih pawh hriat mang loh khawpin a puitling ang. A kum leh tawp lamah chuan duhthusamin la chang tha lo mah se sah chhunzawm theih tawh mai turah ngaih a ni. Keini Mizo, thing leh mau nena khawsa, chemfawng atan a zung la a, a tuai ei a, a no deuh hlai a, a puitling pawh pal pin nana hmang a, thlam leh bekte sak nan te lo hmang kumkhua thin, a mawih hnuah pawh ui leh vawk rawh nana la it chhunzawm zel chuan kan pi leh pu hun atanga kan hriat tawh a ni. ‘Mautuai tlan kha ka rawn um tlan a nih kha,’ ‘Hnang atan chuan a lera hnah hnih awm hi a tha,’ te kan ti a. Mau chang tha sawi nan ‘Arsi ek kai’ te pawh kan tih thin hi. Mau nen hian kan inchenchilh nasa. Kan sawi tum chu mau hi kum hnih kum thumah chuan a hman theih. A pui chang (arsi ek kai) ni tur erawh chuan fur thum fur li a tawrh ve phawt a a ngai. Mau hi thang chak tak a ni tih kan hria.

Khawiahnge Brandisii chu?: 2019 mau phun hun atanga kan buaipui kha tunah a puitlin thawm reng reng kan la hre lova. Kan sawi ang leh kan inbeiseitir dan ang vel kha chu a ni lo ni ngei tur a ni. Chuti ni lo se Hmunpui paho leh Lengpui paho te hian keini te takngial (Pu Manzuala te an tawng ngam chiah lo a nih pawhin!) pawh hi, “I ziak ve teivet a, rawn en ve teh, engmah i hre lo,” te hi min tih a hun ta viau. Mahse an ngawi tlat mai a. Thlarau rah insum theihna an kawl nge, sawi tur an hre lo nge, sawi tur a awm lo nge zeng nge kan hre tawh lo.

Kan tuina: Mau chi ‘supply’ vela thu leh hla a tam ang hu aiin a sawngbawl chhunzawmna tur hi kan hmu lova. MNF sorkar hmasaah kha chuan a tanna khawl te pawh ngaihtuahin zampher a chantirna te kha an ngaihtuah niin a lang a. Mahse tunah chuan a tiak ‘supply’ ngar ngar hi kan buaipui ta niin a lang. Sorkar term hi kum nga a ni a, mau hi kum thumah a puitling thei a, chuti a nih chuan mau hi tih tak tak a hlawhtlinpui tum sorkar (2018-2023 chhung term hmang mek) chuan a sawngbawlna hi 2019 atang kha chuan buaipui a, 2022 velah chuan kalpui vut vut theih tura kan Factory chu lo buatsaih awm tak a ni a. Mahse chutiang chu sawi thawm reng reng a awm lova. Phurh chhuah kan tum a nih lahin a phurh chhuah dan tur thlira inchintir awm tak a ni. Mahse heng kum thum hnua lo puitling tur mau atana inbuatsaihna lam aiin a tiak ‘supply’ ngar ngar kan la buaipui a. Intodelhna tur atana ‘Flagship Programme’ pawimawh hi engti takin nge kan ngaihtuah hriat a har viau mai. IAS hna chu sawi loh, Peon pakhat tan pawh mau hi ban chhan ngam har ve tak tur a ni.

Chhangtu turte: Tichuan hun hmasa lam (sorkar hmasak) a mau hling nei atangin tun sorkarah chuan Brandisii-ah kan kai a, Brandisii chu kan hlawhtlinpui hmain kum hnih-khat hnu lekah Rawmi lamah kan pakai leh ta thut a. Rawmi Era-ah chuan kum 2020 a Rawmi tâm rah chu IMCS Nursery Farm, Lengte chuan an lo kawl tha khiau mai a. Chu chu tunah Mizoramah sem darh a nih theih nan sorkarin Tender a chhuah ang a, an chhang ngeiin a rinawm. Anni lo hi mi pathum palite chuan an chhang ve mahna le.

Brandisii kha Google atangin kan keu chhuak ve chauh a, a chi lo neih ngaihna a awm lo a. Bangalore atanga chhangtu kan neih khan Lengte dai a rawn ‘care of’ tho tho a. Mau tiak supply tur a nih chhung chuan mau chi dang pawh ti leh ila rûn dâlah hmun dang atanga chhang an awm ve a nih pawhin Lengte dai lama an neih ang chi bawk a nih leh a rinawm. Kan sorkar hian phelsep pawh lei duh se mau a nih hrim hrim chuan Lengte dai bawr vel ‘supply’ theih dan turin a duang thiam hial awm e!

Zuihral: Brandisii kha a zuihral turah kan ngai lo thei tawh lova. Kha mau kha a chi siam chhuak thei awm chhun pakhatin a siam chhuah ngat a ni a, kan Chief Minister han sawi hmang kha chuan zuihral mai mai awm lo tak a ni a, kan rawmi pawh hi mithiam thenkhat chuan ‘Ngaw kara tha chi’ te an ti ve leh zel a. Mautak te, rawthing te, rawnal te hi chu khaw hrang hrangah a awm a, mahse châl te, rawmi te leh phar te ang hi chuan awmna deuh bik hi a nei tlatin a lang a. Brandisii pawh khatianga a zuihral theih chuan.... Hetia han sawi takah chuan Rawmi hi kum 2020 kum bul lamah khan Buhban atangin fit sawmpahnih a sei, tlawn khat cheng 150 zela Aizawl rawn thlen turin Hnam Chhantu hian an chah a. A khaw miten an pu chhuak thei lo tih ka hria a. Ngaw kar mau deuh chu a ang riauvin ka hria.

Thuneihna kengtuin an tih miau chuan chawplehchilha thil intih lohtir dan hi a vang viau a. Mau Tender chu an han chhuah ta a, tu tuin nge chhang a, tu tuin nge supply dawn le? I lo thlir ang.