TEHNA

Shakespeare-a khan, ‘Thil hi a dawngsawngtu a zir zelin a thain a tha lo mai a ni,’ a lo ti a. Mi zawng zawngin kan nin leh hrehawm kan tih a, pawi kan tih em em he hripui hi thenkhat chuan lawmawm an tih viau dan a awm. Chhungkaw awmkhawm ngai lo te an awmkhawm phah a, chu thil tak mai chu nu leh pa thenkhat chuan an lo thlakhlelh ngawih ngawih leh an chhungkaw awmdan atana an duhthusam, thil dang zawng aia an lo duh thin a ni si a. Chuvangin thenkhat tan chuan hripui hi malsawmna duhawm tak a ni thei.

Mi tam tak chuan engkim mai hi pawisa atang vekin an teh ta mai emaw tih tur a ni a. An thuamhnaw that leh that loh chu a man atangin an teh a, an motor that leh that loh chu a man zat atangin an ngaihtuah a, hlawhtlinna tehna chu pawisa engzah nge a ken tel tih atangin an teh a, changkang leh changkang lo an tehna pawh pawisa engzah hmanga siam nge tih a ni. Kan sorkar kengtute zingah meuh pawh thenkhat chuan pawisa atangin an teh hle tih a hriat theih nachhan chu pawisa sawi chhuah thu leh pawisa awm tur thu ringawt sawi chamchi mai te pawh hi an awm a. Thusawina apianga ‘crore’ (vaibelchhia) sawi reng mai pawh kan awm âwm asin. An ngaihah chuan pawisa tam chu thil pawimawh ber mai a ni a, thildang zawng zawng hi pawisa tam theih nan leh pawisa neih theihna atana awm vek ang hialah an ngai a tih theih ang.

Hna tha leh tha lo chu pawisain kan teh tlangpui a. Mahse he tehna hi a rintlak tak tak meuh em tih hi ngaihtuah ngai tak niin a lang. Tehna dang hmang thei hauh lo khawpa pawisa kan ngaihtuah a nih chuan kan tehna chu a rintlak lo thei viau ang. Kan hnaah chuan kan lungawi em? Kan hnathawh chu kan hna ngainat zawng leh kan thiam zawng a ni em? Kan hna chu kan tuipuiin kan hna atang chuan hlimna leh lungawina kan hmu em? tih zawk hi kan ngaihtuah ve tur niin a lang. Mahni chemkalna leh thiam zawng thawk ngam lova, pawisa hmuhna tur ringawt ngaihtuah a mahni thiam loh zawng leh tui loh zawng tak mai tui lo chung chunga thawk ta tlat a, thawh that tum lova pawisa hmuh chauh tum te hi mi awhawm an ni lo. A letlinga ngaihtuah chuan kan thiam zawng tak leh kan tuipui zawng tak hi theihtawpin bei ila, theihtawp mai pawh ni lo, theih bak thleng pawh a bei tura inhuamin kan rilru hi inchher ila pawisa hi chu amahin a rawn awm mai a ni. Ni hnih khat han tih dek dek a pawisa hmuh chhuah nana hman tum ta mai emaw, tih dawn tan atanga a pawisa lam hisap chhuah fel vek emaw kan tum ni tlat te hian a lang a.

Mihring hlutna leh zahawmna te leh mihring ngaihsanawmna te tehna atana pawisa ringawt hmangtute ngaihdan leh awmdan hi chu tawmpui harsa tak a ni. Pawisa ngau ngau neih theih hi zahawmna a ni ngawt lo - an ruk khawm pawh a ni thei a, ruihhlo hralhna man pawh a ni thei a, kheh puam atanga an neih pawh a ni thei. An thawh chhuah loh tawp an ruk khawm (eiruk) a nih tawh hnu pawh a kan aia an neih tam avanga mi chu i zah a, i ngaisang dawn a nih chuan i hlutna chu pawisa i neih tam zawng chauhva teh chi a ni ve tihna a ni.

Mi thenkhat chuan in leh lo te kan ngaisang hle mai a. Ram danga i hmelhriat te leh i sikul thian hlui, changkang ve chin deuh te bia la, in venga in tha pawl tak neitu i nih avanga an ngaisang che a i ring a nih chuan nangmah emaw, i thiante emaw chu an ngaihtuahna a sang vak lo tih hria ang che. Chutiang bawkin an thiltih leh an hnathawh te, midang tana an inpekna te ni lova an in leh lo neih that avanga i ngaisang emaw, i ngainep emaw a nih chuan i thlen chin a la sang lo hle tih hre bawk ang che. Ram dangah chenna tur in leh lo neih hi intehna a tlin lohna hmun a tam mai. In chu a satu leh a neitu an awm a, a chengtu an awm hran leh mai tih hi khawvel ram tam taka an ngaihdan a ni.

Mizote hi kan la sang lutuk lo tih lanna pakhat chu kan khawtlang hruaitu tam ber hian kan veng, kan khuaa lo kal tura mihring rawih tur kan hriat chhun deuh chu zaithiam te an ni. Thingtlang khaw tam tak hian zaithiam hnena pawisa pek tur chu kan nei thei mai, mahse kan ngaihtuahnaah kan changkan theihna tura infuih phurna thu min rawn sawisaktu hnena pawisa pek chu a awm lova. Buh leh bal kan thar tam zawk theihna tura hriatna nei mihring rawih lam kan rilruah a awm lo. Zaithiam baka mihring rawih tura kan rilrua lang leh chu inkhelh min zirtir tur te deuh chauh a ni leh mai awm mang e a tih theih. Kan khawtlangin thil hlu anga kan ngaih theih tur zinga pawimawh tak mai, kan YMA/Community Hall te pawh thusawi theih hauh lohna hmun (a thangkhawk avangin) ni mah se pawi kan ti tehchiam lo - kan khaw mihring sawmpanga vel an inkhelh theihna a nih dawn phawt chuan! Kan khuaah inkhelhna a awm theih chuan changkang ve ta hle anga inngaihna lian tak kan nei tlat a. Kan khawtlang mipui nunphung leh sum leh pai dinhmun enin hmun thenkhatah chuan mahni inchung tuidawn (cheng sanghnih sangthum man) leina pawh neih loh laia fate tana bike tunlai ber chi, mawr er vin ven, a chunga chuang mi pakhat bak thil eng vak mah phur thei lo cheng nuai chuang man nei ve ta tlat ang kan ni.

Tunhnai inthlan tum hnihah chuan mipui hnena pawisa sem tiamtu te an dingchang a. Mipui hnena pawisa fai sem tiam a kan ‘campaign’ ngam hrim hrim kha a hnam angin zahthlak ka lo ti a. Hnamdang thiante hriat atan ka duh lo. Chutah ngaihbel theih tak maiin an han tling a. A beidawnthlak. A ruk a rala intiam pawh ni lo, vawiin thlenga an sawi lai hriat theih tura a video thlalak a an sawi lai ngei phawrh tur awm te’n an han sem leh si lo phei hi chu thlak chi hrang hrang - mualphothlak, beidawnthlak, zahthlak, zahtheih lohthlak tak a ni. Kan tehna kha pawisa fai, chutah pawh hmasawnna kailawn nena inkalh tlat a nih atang khan a dik lo vel vek.

Mimal thilah pawh kan hna hi tui takin kan thawk thei em? Ka damchhungin ka tuina zawnah hun ka hmang ang em tih ngaihtuah a ngai. Tuina bik kan nei lova, thiam bik leh chemkalna bik kan neih loh chuan kan thawh theih ang tawk tawk thawk thei tura inzirtir a ngai. Mihring kan tehna tur pawh (khawvel mihring ngaihdan tlangpui angin) a hna a thawk thain a hnaah a rintlak em? tih te a ni tur a ni. Mi thenkhat, eng sorkar hna emaw-ah lo lut ta kher lo se la dam tur an awm. Thlabi hlawh neih ringawt mai tehna atana hman pawh a him vek lo.

Kan tehna ber a dik tawh loh chuan thil hi a dik tak tak thei lova, pawisa tehfung leklam lutuk hi mimal, chhungkua leh ram tan a pawi a ni. Kan ram anga kan ngaihtuah pawhin kan pawisa neih chhun ang ang hman dik leh daihzai aia a sawi luh lam leh a lakluh lam ngawt kan buaipui hi a fuh lo ni ve tlatin kei chuan ka hria.