Guest writer
PL Liandinga
THIL INPEK
TV leh chanchinbu lamah, ‘MLA chumi khami chuan chutiang khatiang chu a pe,’ tih hi nitin hmuh tur a awm ti ila kan tisual hial lovang. Thu dik lo pawh a ni chuang lova, thu pawi tak ang pawhin a lang lo. MLA chauh ni lovin Minister te, Councillor te pawhin an pe ve fo tho bawk. Mahse ngun deuhva han chik chuan he thil inpek chungchang hi ngaihtuah ngai a awmin a lang.
A nihna takah chuan kan MLA/Minister/Councillor te hi an bial enkawlna tur hian sorkarin pawisa a ruahmansak a, chu pawisa chu mipui tana thil ṭha tihna tura ruahman, mipui vantlang tana ṭangkaia hman tur a ni. Anmahni mimal tan an lo hmang a nih hlauh chuan pawi an khawih tihna a ni a. Kha pawisa kha a hranpain an pe ni chiah lovin a nihna turah an hmang tihna a ni deuh mai—thil dangah hman awih ni nghal lo chuan. Sorkar programme kal pangngaiin a huam loh thil pawimawh, an bial chhung mipuite tana ṭha tur si, a hmuna hmutu mi rintlak (MLA)-in an ngaih pawimawh thil tihna atan pawisa an remhriatna hmangin an hmang thei tihna mai a ni.
A hmanna tur dika hman chuan MLA Fund hi ṭangkai tak mai a ni a, chhenfakawm tak a ni. Sorkar pawisa ṭhenkhat dang ang lo takin sorkar pisa leh sorkar hnathawk tihdan phung pangngai tam tak tih ngai duah lovin awlsam takin a hman theih a. Khawtlang mipui tan a ṭangkaiin a remchang hle a ni. Vantlang mamawh dik tak mai awlsam taka neih emaw, tih nan emaw a ṭangkai em em mai a, veng leh khaw tam takin kan tangkaipui ngawt mai. Keini vengah pawh MLA Fund hi ṭangkaipui tak kan ni a, lawmawm tak a ni. Keini ang bawk hian veng tam tak (thingtlang khua pawh) a hmang dik leh hmang ṭha te chuan he MLA Fund hi an ṭangkaipui ngei ang. Vantlang kawng ni ve ngei si, PWD lam chan ni chiah si lo, AMC leh Urban Development lamin min tihsak theih si loh thenkhat, Aizawl khawpui chhunga mi hi a siam nan kan hmang a. Lawmawm tak a ni. Department ṭhenkhat hna hi chu ṭhenkhat tan chuan thawh ngam pawh a ni lo. A kal kual velna kawng hi a chang chuan a bumboh lutuk a, inchhir ta vawng vawng pawh awm nual theih a ni a. A chang phei chuan tihlawm ngai te hi an tam lutuk ṭhin a, buaithlak tak a ni thei. Chutih laiin MLA Fund hi chu a thawk ṭha leh thawk dik tan chuan a awlsamin a ṭangkai khawp mai.
Heti chung hian kan chanchin thar, TV lam leh Chanchinbu lamin ‘Chumi MLA chuan a pe,’ tih chhuah reng mai hi ngaihtuah ngai deuh tlatin a lang. Kan thil inpek hi a chang chuan ‘Silpouline’ tih vel leh engemaw, a man han chhut chiah a man tam lutuk lo te a lo ni a. State pakhat huam chanchin thar a han telh atan chuan a then hi chu duh ai chuan a beitham deuh law maw a tih theih. Hmanah kha chuan ‘No dawrzawn hnih’ te kha kan inpe a, belpui te, parachute te a ni ṭhin a. Tun hnu hi chuan kan thil inpe lai te hi a thla kan la uluk ta khawp mai a. Kan inpe ta hle thin zawng a ni. A chang phei chuan a thlalak lai tak hi a petu lam pawhin kan phurpui lai a ni ta mai awm mang e tih tur khawpin kan inpe chiang ta. MLA te, Minister te leh Councillor te ni kher lo, eng pawlin emaw midang ṭanpui nana kan thil inpe lai te hi a chang chuan a dawngtu tan nuam lo rawih khawpin kan thla te hi kan la uluk ang tih hlauhawm a ni. Chawimawina lam chi, tih ṭhat vanga thil dawn leh inhlan te hi chu thudang ni se, mamawhna avanga inṭanpuina thil kan inpe uluk ta lutuk hi chu ngaihtuah tham a awm hial law maw tih tlak a ni.
Tunhnaiah phei chuan Ration Buhfai lakna intumsak thu a lo awm a. MLA/Minister ṭhenkhatin an bial chhunga mite chutiang khatiang Card nei te buhfai lakna tur a tumsak tiin an puang a. Heng an buhfai lakna tur an tumsakna pawisa hi MLA Fund a nih chuan a kalhmang hi a felhlel deuh tlat mai. MLA Fund hi hetianga mimal buhfai inleisakna atana hman hi thil thiang ni lovin a lang. ‘Buhfai khulna’ ti a vantlang tana thil ṭha tur siamna atana an pawisa hman theih, mimal buhfai lak tur khul nana an hmang a nih chuan a fel lo thei mai awm e. MLA Fund hi mipui vantlangin englai pawha an chhawr theih tur thil tih nan hman tura duan a ni a, mihring mimal ṭanpuina tur niin a lang lo. Kalkawng siam nan te, Thlanmual siam nan te, Sikul leh Anganwadi thawm ṭhat nan te, khelmual laih nan te, tuihawk luankawr siam nan te, mi harsa leh khawngaihthlak zual bik, vanlaia tla te khawsak vena tur in sak nan te leh thildang, mipuiin an chhawr zui theih tur thila hman tur a ni. Chutiang ni lo, mimal ration lakna tur tumsak nana hman chu dik lo tlatin a lang.
MLA te hian rawngbawlna lama ṭhahnem an ngai a, Lockdown laia mi harsate an lo ngaihtuah a nih chuan an mimal pawisain an tumsak mai tur tihna ni awm tak a ni a. MLA Fund erawh hetianga mi ration lakna tur tumsakna tur chi a ni lo tih hriat a tha viau mai.
Kan thil inpe nasa lutuk leh dawng nasa lutuk hi kan chhiat phah viauin a lang a. A pawisa faia mipui nawlpui hnena pawisa sem tum anga insawi te kan thlang ta mai zel a. Hei hi chu khawvel zau zawk hriat atan pawh hnam mualphona a ni a. Chutiang a ngaih theih tura kan campaign ngam hrim hrim pawh a zahthlak tawh nak alaiin mipuiin awih tak tak leh beisei tak tak ni awm taka kan han awm te hi a buaithlak hle. Sorkar pawisa, mipui ta sa reng kha mimal hnena a pawisa faia kan pe a nih chhung chuan a dik thei lova, MLA Fund pawh ni se, Councillor tih pawh ni se a dik thei lo. Vantlang tana thil ṭha, mimalin vanneih thila an lo hlawkpui deuh a nih chuan thudang (entirnan vantlang kawng hnawh a lei min, a ram neituin a rem nghehna tur pawisa a neih si loh, vantlang kawng tana a buaithlak avanga sorkar pawisaa rem ṭhat te; kawng chhuat bal, mimal in zawn, mimal tana buaithlak tak mai, kawng chhuat rem ṭhat a ngaih avanga a zawna in neituin a hlawkna a lo hmuh te a nih ngawt loh chuan.), chuti ni lova mimal compound hung nana sorkar pawisa hman mai te chu a fel lovang.
Engkim mai hi a lutuk thei a, kan MLA te hi hmasawnna min ngaihtuahpui tur ni lo, thil min pe tur ringawt emaw, kan chhungte ruang min phurhsak tur ngawt emaw a kan beisei a nih chuan a tuartu chu mipui bawk kan ni ngei ang. MLA te hi kan harsatna te min khaikhawmsak a, sorkarin chumi mila ruahmanna a siam theihna tura kawng sialtu leh mipui min kaihruai tur an ni a. Chutih laiin kan vaia kan ṭhat tlanna tur atana mipui mamawh mil a ram dan duang chhuaktu tur an ni bawk a. A hring a hrana kan sorkar sum khawihtu ber leh an duhsak zawng hnena petu tur an ni love.