ASSAM LEH MIZORAM RAMRI A INKAHNA

Vairengte leh Lailapur inkarah Assam Police leh Mizoram Police te an han inkap a. Thu leh hla a tam ngei mai. Thu thiam tak tak leh thil hre tak tak pawh kan lo awm ṭeuh mai tih a lang a. Mahni theihna muala hnam hmangaihtu pawh kan tam tih a lang. Kan ṭhianpa phei chuan, “Inbeih a ṭul chuan keini, kum 45 chin chunglam hi chhuk ila, kan thih tak leh ṭhangtharin kan Mizoram siam aia ṭha hi an rawn din dawn nia,” a ti chheu chheu mai. Assam lah chuan dawt leh dawt chanve deuh reuh hmangin min han bei chhunzawm a, pawisak nei tawh hek lo, “En rawh, an hekna che zozai hi,” tih tham zetin thu leh hla an ngah ta mai a. Mizoram chu a chhe thei ang bera min chhuah tumin mei kawhin an ṭang ta a tih theih ang.

Min nawr lui: Keini lam ngaihah chuan kha inkahna kha pumpelhna awm hauh lo thil a ni. Pumpelh dan awmchhun chu kut lukhum a tlanchhiat a, tunhma zawnga kan ram lo hauh ve ṭhin tlansan vek a, Assam Police te kha an duh ang anga awmtir a, an duh chen chen kan ram luahtir mai a ni. Mahse chu chu mihring tan thil tih theih a ni lova, Mizo lek phei chuan kan thei lovang a, kan thei tur pawh a ni hek lo. Chu chu Assam lam pawhin an hrechiang, mihring pangngai tan chuan hai chi a ni lo. Chuti chung chuan Assam lam chuan buai inpeih sain min rawn pan a, hliam phurhna motor leh tang motor leh silai leh sipai kan let sawma tam an rawn thawk sa thlap a. An sipai hotu lian te pawh an lo tel bawk.

Su an ti se: Mahse sipai zahnih vel zinga pali panga an han vanduai dek dek a, tlawmna puan var zarin an tlanchhe khu leh rum rum lawi a. An inbuatsaih dan leh an khawsak chhunzawm dan a intuha lo ve ngawt mai. Kan sipaite buk luahlan tuma thu leh hla hmang ni lo, ralthuam nena lo thawk ve ta lem an khawsak dan kha muanglei aṭanga han thlir takah chuan mak ve angreng tak chu a ni.

Min lo rindan ni awm tak chu: Police zahnih vel an rawn thawh khan Mizoram police leh Mizo mipui chu zam bechhia a, thakhur zawih zawih chunga tlawm mai turin min ring em maw ni dawn tehreng ni an khawsak dan indawt han thlir khan a mak tih mai lo chu sawi tur a vang letling hle. Ramri inkara boruak vawng dai a, buaina a chhuah loh nana awm, Central Force, Assam sipai pawh ni lo, Mizoram sipai pawh ni lo te pawh rawn paltlangin Mizoram sipai buk an rawn luahlan a. Meikhu vawmpuah leh silai an han hmet puak ang a, tlanchhe ta mai lova lo ṭang deuh leh khawlhkham lo siam deuh chu an vaw hrep ang a, a na zual deuh chu ambulance-ah an hlang ang a, a bak chu tang motor-ah phur mai tur niin an inhria ni awm tak a ni, ambulance motor leh tang motor an rawn chhawp miauva.

An khawsak leh si dan chu: Chutah anmahni lamin silai hmet puak hmasain indona tawtawrawt an ham hmasa te te a, chutah an chan a chhe dawn anga a lan veleh an tlawm a, an tlanchhe ta vat a. Chutah le, a kap hmasatuah min puh thul, Assam ram chhunga inbei angah an insawi thul, dawtin sual tinrengin an kawngkhar chhunglam aṭangin min puh zui a ni ta ber mai. Mizovin ngaihtuah chhuah thiam nachang kan hriat loh pui pui dawt muhlum papui tia tia an rawn lum chhuak zawih zawih mai a. A mak tih mai loh phei chu sawi tur a vang letling. Dawt hi a len tham luattuk chuan a khin let a buaithlak phian zawk. Miin chhun khaw enga dawt chiang tak tim hauh lova a sawi duh hian a buaithlak viau tawh a, dawt sawi lo tura ngaih tiat zetin dawt chiang tak an sawi hian a buaithlak chhunzawm leh hle bawk.

Machine gun kha: Media hrang hrangin kan mi pawimawh te an kawmna te kan lo ngaithlain phai lam chanchinbua Pu H.C. Vanlalruata thu ziah te kan lo chhiar a. Chung aṭanga ngaihdan awm ve thei ṭhenkhat chu han tarlang ve ila. Media lamin, “Engatinge Machine Gun te in hmang em ni?” tih zawhna kan chhandan te hi ka lo tawngkhawp lo deuh ṭhin. “A aia silai lian zawk leh thawk na zawk kan nei si lova, Tank kan kawl bawk si lova, kan neih ang ang kan hmang ta nawk nawk mai a nih kha,” tih mai awm takah ka ngai. “Eh, State ṭhenawm beih nana chutiang hman te chu a dik hlei nem, engatinge chutianga in tih?” te an ti zui ngam a nih hlauh chuan, “Heng silai emaw, silai reng reng emaw hman hi kan duh lova, chuvangin kan tawlh hram hram a. Kan mite thlam an halsak khan kan mipuite chu an thinrim lutuk an puakkeh lo chauh tawh a. Kan kuhva huan te, kan ser huan te min rawn samsak buan buan khan mipui thinrim chu tapchhak zawlah sorkar duhkhawp lovin an thu ngawi ngul tawh a. Kan ṭhalaite Zophaia an kah khan kan lai a na em em tawh a. Kan sipaite buk sak an chil chhiat khan Mizo thinlung chu chemtea vih angin a na a. Mahse inkah hi kan hotuten thil ṭha ber a ni love an tih avangin tharum thawh lovin a sawia sawi fel hram hram kan tum a nih kha. Kan ram luah lai chhunga kawng an rawn sial khan hrehawm ti em em chungin kan ngawi ngat ngat a. Lailapur leh Vairengte hi National Highway 306-in paltlangin phaikin chinah vai an awm a, tlangram chinah Mizo kan lo awm ṭhin a, Central sorkarin kan buai loh nan neutral Force chu Cachar lamah leh Vairengte lamah an dah a, chumi chhakah chuan kan inkulh ve a. An lam Central Force an paltlang lui phawtin kan lama awm an rawn paltlang leh a, chumi chhaka kan buk sak sa chu tharumin min rawn nawr chhuak a, chutah pawh thal kan la thlah lo. Mahse chu chauh chu duhtawk lovin silai an hmetpuak a, kan Mizo civilian-ah pawh nupa kawng kal mai mai pawh an motor an vaw chhe vek a. Chutianga an tih hnu chuan LMG in hmang em ni min ti maw? Aw hmang e - a aia lian leh nasa nei hek lovi. 1986-ah India Union nen inremna kan ziak a. Chuta tang chuan State ralmuang ber nihna te kan lo hlawh ve tawh a, inkah hi kan duh lo. Mahse eng chen nge Mizote hi tawlh tura i beisei? Eng anga dawihzep ni turin nge i beisei min hrilh ta che. Keini chu ramri buai laiah engmah ti lovin a tawlh zawkah kan Kristian inzirtirna avangin kan ṭang zel a. Silaia min kah hnuah chuan engtia awm turin nge min beisei? Kan duh lo chung pawh min kah tawh hnuah chuan, ‘Silai te chi chauhva kah tur,’ tiin kan sipaite kan hrilh ang maw? Eng silai chin nge inkahna atan hian awm in tih te min hrilh thei em?” han tih te a va chakawm ve le.

Pu C.Lalrosanga an zawhnaah khan, “Engatinge an rawn kap hmasa si a, nangni lam in thi ve si lova?” ti ang deuh khan a zawt a. Khangte kha, “Engatinge chung chu Assam-ho i zawh loh? Engatinge Ambulance nen meuhva thawk siin Mizo sipai an kahhlum loh? An training-na lamah silai kah an zir tel lo nge ka hre hlei nem. Silai puak mah se inkah tak tak tur a ni lo tih min hrilh lawk sa em ni? Anih loh leh ‘LMG tel lova inkah tur,’ tih thu a awm em ni? Inbeihnaah hian a thi tam zawk lam apiang hi thiam chang tur an ni tih a awm em ni? Engatinge kan thih ve loh avanga zawhna min zawh? Sipai pawl pahnih an inkap a, a thi tlem lam chu an thiam lo zawk tihna em ni?” tih atan te ka lo it em em a.

Eng pawh ni se pute u, hemi chungchang sawina hun in nei leh a, zawhna te in dawng leh a nih ngai chuan a inpha hul tur zawk kan ni lova. Min kah avang khan ngaihdam an dil zawk tur a ni tih hre chungin zawhna zawttute hmachhawn ula. Chu chauh ni lovin dawt muhlum lianpui pui, Assam ram chhungah an inbei, Mizoramin min kap hmasa, Machine gun an hmang tih te leh thildang tam tak an sawi chhunzawm avangin ngaihdam an dil zawk tur a ni. A zawhna zawttu an nih avangin kan chunga leng an ni ngawt lova, eng thilah emaw dawta min puh avang ringawtin kan inpha hulin a chan chhe zawk kan ni tihna a ni hek lo.

Mahse pute u, ngen duh che u ka nei. A tawl rel pha chin deuh hi chuan thil thlen dan indawt (sequence of events) te hi chu ‘Aw Lalpa i malsawmna hlu kan engkim chungah a lang,’ tih hla kan hriat tluk chauh chuan hre ve teh u. Sapṭawng in thiam nal lem lo a nih pawhin a nihphung hi chu hre ve hrim hrim teh u. A tahrik te, a huan neitu hming te, mi hliam hming te, a thla leh a kum te zawng zawng chu chiang takin hre phawt ula. Sapṭawng nalh lo eng ang pawhin sawi ve zar zar thei teh u.

Assam chuan min hrek char an tum dawn ni awm tak a ni a. Mahni intodelh tura kan harh chhuahna hnar a ni maithei asin. A hrektu lam inchhir raih khawpa hman thiam dan leh hmasawnpui dan te pawh a awm mai thei a nia. Kan en zel ang chu.