PENSION THLA

Naktuka pension tur hi an awm nual mai.

Tam tak tan chuan a lunglenthlak ang a, tam tak tan chuan a nghahhlelhawm ang a, tam tak tan chuan a uiawm ang a, tam tak tan chuan a hrilhaithlak viau ta ve ang.

Pension rau rau hi kan inang lo hlawm khawp a. Keini han pension ve te kha chu kan ar kawh chhuah tawp mai ni berin ka hria a. A bak han beisei emaw, a baka han awm tumna emaw pawh kan nei lo. Thenkhat pension tur hi chuan pension hmain tih theih ang ang tih te pawh an duh ang tih a hriat theih a. Thenkhat ve leh thung hi chuan nitin a an thawhpuite an ngai viau ang a, an lung te a lengin an lung te pawh a chhe hial ang. Chutihlai chuan an pension hun mipui leh an thawhpuiten an nghahhlelh ruk zek zek te pawh an awm ve ang.

Mihring kan danglam ang bawkin kan pension tur hi kan danglam a. Keini te ang te kha chu a ngeiawm chi takin kan pension chhuak ka ti mai a. Ka pian kum dik taka ka inziah bakah ka pension hun hma, thla nga a la awmin ka’n chhuak kher kher a. Han nghah chhuah ve mai kha a harsat lohva, sum leh pai lamah pawh ka hlawh kha ka mamawh ve tehlul nen khan ka’n chhuak lui tlat a. Mihring hian kan duhdan leh kan lungawina hi kan tuipui ber a ni tih a taka tilangtu nih te pawh kha ka duh ta hial niin ka hria. Ka ngaihtuahnaah chuan sorkar hnathawk kan nih avangin kan thlarau kan hralh tel lova, patling thankin el euh, pension mai tur phei chuan dik zawk leh ni zawk ngeia kan hriat kalh a kan hnar hnuaia thil thlentir ai chuan mahni zahawmna hum tura pension mai kha ka tih ve tur niin ka hria a. Ka chhuak ta a ni. Khatiang thil kha thleng lo se, mi tihdan pangngaiin tha tak leh mawi tak te pawhin pension ve ila ka duh khawp a. Mahse sorkar hnathawkte hi thil dik lo pawh duh duha tihtir theih, tihkhum theih anga lan kha ka do a ngai ni te pawhin ka hria.

Pension chungchangah hian mi tam tak chu an kum aiin an lo inziak naupang vak a. Mi tam takin an dem viau a, kei erawh chuan ka dem lem lo. A hun a lai khan tihphungah kan neih a, kum tihnaupan kha tihdan tur emaw kan ti chawt mai kha a ni a. Tunah pawh 1st March a piang kha an tam tak em em hi. Kan hotute khan kan Exam form kha min fill-up sak a, kum kha an duh duh han ti ila, zirlaite hmakhua ngaiin an tinaupang mai niin a lang a. Thiam thei lo ve fe fe pawh kha, ‘Nakinah IAS te in la exam duh ang,’ ti a a thiam thei deuh an beiseina rilru hmang khan kum tihnaupansak kha tihphungah zirtirtuten an nei a. Chu chu an pu hlen ta mai a. An sual vang leh an eiruk duh vang a ni lem lo.

Mi pakhat chuan, ‘Ka kum kan lo ziak naupang a, tunhnuah kan nihna leh kan rawngbawlna te nen pawh a inhmeh lovin ka hria a, ka kum dika ziahtir leh ka tum a, ka hlawhchham a,’ a ti. Mi thenkhat chuan kum dik lova an inziak chu pawi an ti takmeuh meuh niin an insawi a, mahse an kum dik anga pension chhuah mai chu an tum bik lem lova. Patlingin pawi an ti a, an thlarau nun leh an rawngbawlna nena inhmeh lo takmeuh anga an hriat chuan an kum dikah khan voluntary pension a chhuah mai tur niin ka lo hre ve a. Tunlaiah chuan kum 20 thawh tlin tawh chuan pension hi a full-in a lak theih tho si a, tih te ka ngaihtuah.

Sorkar hna kan thawhna kawngah hian Integrity (rilru rinawm leh nghet) hi a pawimawh ber zinga mi niin ka hria a. Chu chu sorkar pawhin a ngai pawimawh a ni tih chu kan sorkar hnathawh dan lehkhabu ziahna leh thununna bu zawng zawng han chhiar hian a hriat a. Tunhma kha chuan cheng khat pawh eiruk a thiang lo tih kha sorkar hnathawh dana thil pawimawh hmasa a ni thin a. Integrity tehna langsar leh hriatna awlsam ber chu sum leh pai a rinawm leh rinawm loh a ni a. Chuvang chuan sorkar hnathawkte hi sum leh paia hlemhle leh rinawm lo te hi chu hrem mai tur an ni. Mahse tunhnuah chuan kan pal zal ta hle hian a hriat a, a pawi hlein ka hria. Sum faia rinawm lo ni si lo, sorkar tan leh mipui tana hekna ni tho si (entir nan motor kawl te, hnathawktu chhawr pen te, hmanraw tul lo a supply-tu duhsak vanga lei chiam te, hmanraw hmantlak loh lei luih tlat te, hnathawh leh pawisa inphu lo lutuk a contract hna inpek te) tam tak a awm a. Chungte chu pawisa fai ai chuan ven a harsa phian zawk.

Kan pension hun a lo thlen hian tam tak chu sorkarin a hlawkpui ve hlein a rinawm. Mi thenkhat, chhawrnahawm leh uiawm tak tak an awm a, chung mite chu an service han pawhsei te pawh a awm viau. Chutih laiin thenkhat hi chu pension thuai thuai se kan thatpui hle ang.

Kan Chief Secretary hrawn mek pension tur tlawhin ka va dak zuai a. An awmphung pangngai rengin an awm a, an tualah motor pakhatmah a lo inhung chhuak lova. Tunhmaa kan Chief Secretary hriat thin dangte nen kha chuan an inang lo hle mai. Hetiang hian kan sorkar hna chu thawk ila kan fel sawt hlawm tur.

Engpawh ni se, pension tur zawng zawng te ka lawmpui a, thawh laia inchhek nasa lo ber ber kha pension nun thlamuang leh nuam nei turah ka’n ngai ngawt a. Kan pension hnuah chiah hian kan tiat tawk chu a hriat dawn ni te pawhin a lang. A then chuan umzui kan hlawh hauh lovang a, mahse rilru thlamuanna leh lawmna kan nei ang a. A then erawhchu kan pension hmaa kan lo inhrosak nasat avang te, kan lo nawmsak luat avang te pawhin nunphung a bai deuh mahna le.