KUTPUI

Mizo Kutpui ropui ber, Chapchar Kut kan hmang zova, kan ti ve fe e. Mi tam tak tan chuan a hluin a nuam ang a, kan hnam lam te kan entir a, nasa takin kan inhuaihawt a. Sorkar sum hekna te, he kut avanga kan pisa chawlh te leh thildang tam tak a man pek tur awm mahse pawisaa chantir theih loh, kan hnam nun vawnhimna kawngah leh inpumkhatna (chuti teh hluai chu ni chiah lo mahse) kawngah te pawh hlawkna kan chhar ve ang chu. Engkim mai hi pawisa faia chantir theih pawh a ni chiah lova, kan hlawkna hi keini sawi thiam leh sawi chhuah mai theih piahlamah te pawh a awm ve bawk ang.

Hetia Chapchar Kut kan buaipui lai hian kan Kut pawimawh dang pahnih, Pawl Kut leh Mim Kut erawh sorkar hian a hre ta hauh lo a ni ber mai a. Mim Kut buaipuitu pawlah te ka lo tel ve tawh avangin kan sorkarin a ngaih pawimawh lohzia hi hrechiang hlein ka inhria a. Mi thahnemngaiten Mim Kut hman an tum pawhin mimal khawngaihna dilin kan vak kual vel mai mai a. Pawl Kut erawh ka tel ve ngai loh avangin ka hre lo nain thawm engmah a awm loh danah hian sorkarin a ngai pawimawh lo tih a chiang hle bawk.

Heti taka kan hnam ze vawnhim tum a Chapchar Kut kan buaipui a nih chuan kan hnam ziaa Kut pawimawh ve tho Mim Kut leh Pawl Kut te hi a chhawm nung tawk lek tal chuan buaipui ve ila a duhawm ngawt mai. Kan Art & Culture hian hetiang kawngah hian ngaihdan leh tumdan a nei fumfe lo em maw ni a tih theih. Budget Estimate an siam lai tein an telh miah lo nge, an telh a, sorkar hian an pawisa ruahman kha eng khaw sawi set set lovin a lo paihthlaksak a, tih leh ngaihna a awm ta lo tih lah kan hre lo. Engpawh ni se kalphung fel deuh neih hi chu a tha mang e. Kutpui lawm nana an pawisa ruahman hi 80% Chapchar Kutin chang se, Pawl Kut leh Mim Kut te hian 10% ve ve pawh chang se a ziaawm tur. Awmphung nei lova kan kalna kum hi a rei ta hle mai.

He thu ka ziah lai hian kan hnam thil ni lem lo, Kutpui dang kan ur mek niin a lang a. NLUP Kutpui kan hmabak a, a phurawm hlein a lang. Mipui vantlangin kan lo hriat dan chuan NLUP hi hlawhchham hlein kan hria a. He kum sawm kal ta chhunga sorkar hmalakna lian ber leh an sawi tam ber, NLUP chu a tum lamah a hlawhchham hle niin veng tinah kan hria a. NLUP aṭanga hlawhtling te hi chu mahni awmna veng leh thenawm velah awm lovin hmun dangah deuh vek hian an awm ni awm tak a ni. A dawngtu erawh thenawm lawk lawkah kan hre fur a, ngaihven deuh hlek phei chuan a latu hi rin aiin an lo awm hnaivai zel a. La lo emaw kan tih hian an lo la fir fer a. A lang lem lo mai zawng a ni. Chuti khawpa hlawhtling lo ni a kan hriat lai chuan sorkar lam aṭang chuan a hlawhtlinna ang emaw, a hlawkna ang emaw kawng hrang hrangin min barh ngat ngat a. Kan hriatthiam loh zawng te pawh hian hlawhtling fe anga sawi dan an hre chhuak zel niin a lang bawk a. Sorkar lam hian min ngam em mai a, hlawhtling ang hian an la sawi mai duh zel ni te pawhin a lang.

Kan Chief Minister chuan hmanni lawk khan, ‘Khawvel a economics expert thiam ber ber te pawhin hei hi chu sawisel tur an hre lovang,’ ti ang deuh emaw ni khan a sawi a. A tawngkam tak kha chu hre fuh chat lo mah ila NLUP hi ruahmanna tha leh sawisel tur awm lo, ram dang aṭanga mithiamte pawhin an sawisel theih rual loh khawpa thil tha niin a sawi a. Mahse kan CAG (India ram pawisa hmandan endiktu rintlak ber leh sorkar pawm thlap te han ti ila, India sorkar inrelbawlna kawnga a peng pawimawh tak pakhat hial) chuan hlawhchham angin emaw, zaa panga vel chauh hlawhtlinpui angin a tarlang tih chanchinbuah a chhuak chuai chuai mai. Kan hmu chinah a hlawhchham a; enfiahtu rintlak te enfiahnaah a hlawhchham bawk a; mahse kan sorkar hruaitute chuan a hlawhtling an ti lui tlat a. Kan mita kan hmuh leh kan benga kan hriat ngei te chu dawt a ni min tihsak a ni ta ber ang chu maw.

NLUP tihlawhtling tura Board (NIB) lam lah chuan NLUP avangin kan mipui nawlpui sum lakluh a sang ta sawt a ni tih thu a sawi a. A mak angreng zawk ngawt mai - chutiang thu te han sawi chu. Inthlan dawna pawisa sum chelek avanga kawng kam dawr te inhralh thei ang deuh chauh kan ni maiin kei chuan ka hria. Sorkarin pawisa a sem tak vak vak a, a sem dawngtu dawn chu sum lakluhah kan chhiar leh si chuan pawisa lakluh chu tam angin a lang reng ang chu. Mahse kan kawng a chhia alawm. Kan sikul te a rawih zo si alawm. Kan sum lakluh lah chuan rah a chhuah mumal lo chauh ni lovin sum fai dawn tumna rilru lian tak mipui nawlpuiin kan neih phah tlat a. Kan hlep ang zawng zawnga lang hi kan hlohna angah chhiar loh theih a ni lo.

Eng pawh ni se NLUP Kutpui chu lo thleng se, NLUP avanga hlawhtling ta te hmel pawh hmuh a chakawm a. Kan hriat sa leh an hnathawh dan kan hriatpui phak, NLUP hlawhtlinpuitute an tel em tih hriat a chakawm khawp. Mi nuai khat leh singthum zing aṭangin hlawhtling engzat nge kan chhiar theih kan lo en ve ang chu. He NLUP Kutpui hi chhim ve a chakawm khawp e.