CANCER

Damdawi thiam ka ni lova, ka zir ve hek lova damdawi thiam anga awm pawh ka tum ve lo. Chuti chung chuan Mizorama Cancer tam ta lutuk hi a manganthlak ka lo ti ve sateh a. Engtiziaa hetia Cancer tam ta em em nge kan nih ang tih ka ngaihtuah ve a, ka ngaihdan mawlmang tak mai hi thehchhuah chakna ka nei ve tlat a, kan mithiam leh zir miten min nuihzat tak leh kan tuar tawh mai a ni ang chu.

Cancer awm chhan zirtu zawng zawng ti ila, kan mithiamte thu tlukna zawng zawng chu zuk leh hmuam tih nasat vang a ni tih a ni deuh vekin ka hria a. A zira zirte hmuh chhuah hi keini lo hnial ngam rual a ni lovin ka hria. An hmuhchhuah leh an hriatna te paihthla chuang mang si lo hian ngaihdan hran ka nei ve tlat a. Heti em ema tam ta hian chhan a nei ngei tur chu a ni a. Ka hmuh ve phakah chuan zuk leh hmuam ti nasa sa hi a cancer vei ber ber an ni ta tlat lova ka hria hi a ni. A mihring ka hriat chian, zuk leh hmuam lama fihlim tak tak cancer vei an awm nual a, chutih laiin zuk leh hmuam lama insumna nei lo, cancer ta chuang mang lo an awm bawk.

Zuk leh hmuam hi a tha lova, keima mimal tan phei chuan a that lohna hi sei tak sawi tur ka hria a. Mahse Pathian zarah tun thlengin cancer natna lak aṭangin kan la him ve rih a, hetia him anga ka lang hi a thawha ka thawh chhuah emaw, ka insum rah emaw chu a ni lo chiang tih min bel hnaitu zawng zawngin an hria ang. Heti taka Mizote kan cancer nasa ta bik hi kan zuk leh hmuam piahah hian engemaw a awm mai law maw tihna lian tak ka nei a ni. Heti taka kan cancer nasat takah chuan a tu a mah hi cancer laka han himdam thei kan awm pawh hian ka hre tawh chiah lova, keimahni ngei pawh kan cancer mai ang tih hi a hlauhawm zek zekin ka hria.

Hetia kan cancer tak chum chumah chuan a chhan ni thei tur pakhat chu kan ei leh in hi a nih ka ring deuh tlat a. Chuti a nih loh chuan inthlah chhawn kan ti dawn nge, kan hnam thisena thil bet nge ni ang a, kan leilung tih lam ni hialin ka hria. Mi zawng zawng deuhthawin kan thil ei thinah hian emaw, kan tui tlanah emaw hian cancer siamtu hi a awm a nih rinna lian tak ka nei a ni. Kan tui in hi chu han cancer nachhan turah ka ngai lem lova, kan mithiamten uluk taka an enfiah a ni tlangpui a, kan tui hi chu ka ringhlel lo deuh ngawt a. Chuti a nih chuan kan thil ei engemaw hian cancer a thlentir a ni ang tih ka ring ve ringawt. Chuti a nih loh vek chuan kan DDT hi a ni thei ang em? Vairam leh India ram hmun dangah hian DDT hi hetianga an kap ve a nih ngai chuan DDT hi chu a ni lo thei ang a. Zuk leh hmuam hian kan cancer tamnaah hian mawh phur tho mahse kan eiah hian dik lo engemaw a awm a nih ka ring tel tlat a. Chumi pahnih inbelh chuan cancer hi a tizualkai niin ka ring ve ngawt bawk. Chumi awmzia chu zuk leh hmuam ngawr ngawr hi chu a ni meuhvin ka ring lo ka tihna a ni.

Mi thenkhatin an sawi ve fo chu Silchar aṭanga kan thlai hmuh theih thenkhat hi chu rannung thahna hlova sawngbawl niin an sawi a. An thlai lei sa, damdawi bawlhlo eng emaw a nam nasat avanga an paih tak thu sawi pawh an awm. Thian pakhat phei chuan parbawr ka lei a, damdawi rim a nam nasa lutuk a, ka ngaihtha lovin ka paih a, Bazar kudamah ka va kal nak chuan a lo nam nasa em em mai a, thochim tihreh nan an lo hmang niin, tih thu min hrilh a. He thu min hrilh hun hi kum nga liam ta vel lai kha a ni tawh ang. Silchar lam aṭanga kan lakluh dinhmun chu chuti chu ni se, kan thingtlang leh khawpuia thlai chingtuten an thlai bula DDT phul an chin thu leh rannung thahna hlo an hman kawnga an tlangnel thu te an sawi bawk a. Kan thian pakhat phei chuan fur laiin ka tukverh thlang lamah ka’n dak a, kawmthlanga maian chu a lo var nguai mai a, DDT an phul chu lo niin, tih thu min hrilh. Chu pawh kum sarih kalta vel bawka min hrilh a ni.

Thenkhat phei chuan Mizoram lama hralh tur thlai chu Silchar lam aṭang hian rannung thahna hlova an sawngbawl uar bik a nih theih thu nen thlengin an sawi a. Silchar lam aṭanga thlai lo lut hi thingtlang hmun tinah kan phur darh a, Mizoram khawpui lian deuh chin hi chu a thleng vek tih a chiang a. Chutih laiin kan tualchhungah kan thlai chingtute rannung thahna hlo hman thuah an fimkhur lo bawk si a. Mizoramin kan buaipui em em cancer natna nen hian heng thil hian inzawmna a nei em tih ngaihtuah a ngai viau.

Meizuk vang ni se cancer vei hi mei heh deuh deuh ni zel awm tak an ni a, an ni chuang hauhvin a lang si lo. Mahse keini anga zir chiang ve si lo tan chuan rinthu bak sawi ngam a ni lo. Meizuk thuah pawh, ‘second hand smoke’ an tih, mi zuk khu lo dawngtu tan hian a la hlauhawm ta hlei hlei te an ti lehzel bawk si.

Tunhnai lawk khan Whatsapp lamah America ramah chuan cancer natna awm chhan an hmu chhuak a, plastic lam chi a siam bungbelah ei tur lum (a sa) dah a nih hian cancer natna siam thei a awm thei tih an hre thar tih thu a darh a. Tak tak ni maw. Keini lahin dispo te lah kan uar em em mai a, ruaitheh nikhua te pawhin kan hmang dur dur a. He thu hi a dik a nih chuan ei tur, saranga khai haw ta mai kan tamzia ngaihtuah hian ngaihtuahawm thei tak chu kan ni awm e.

Cancer hi Mizoram tan hian buaipui tham tak a niin kan duh leh kan ngaih tak tak tam tak a la tawh a, mei zu ve mang lo a’n man beh ngat phei chuan a ngaihna hriat a har a. He kan rannung thahna hlo emaw, thildang kan eiah emaw hian engemaw a awm thei em tih hi ngaihtuah a ngai hlein ka hre ve mauh mai. Hawh u, he natna chimawm tak mai hi tih tak takin i buan teh ang u.