ZANGNADAWMNA

Tunlaiin zangnadawmna chungchang sawi a awm thar leh ta a, thenkhat tan chuan a ngaihnawm lo viau mai. Ngaihnawm ti lo ber ber tur zinga mi chu ram tana mi thahnemngai, dikna leh rinawmnain he Mizoram hi chen chilh se tih duhtute an ni ngeiin a rinawm. Mi thenkhat, sorkar pawisa emaw, tu te company pawisa emaw chu a hek hekin lo hek sela, engtinmah mipuiin kan tuar ve tak tak lova, kan tan engmah danglamna a awm lo ti a ngaitute tan chuan zangnadawmna chungchanga fimkhurna tur thu sawitute thusawi hi phunchiar satliah phun thawm mai angah a ngaih theih ang. Hemi chungchangah hian ngaihdan a inang lo thei viau mai a, thenkhat chuan sorkar pawisa hi hek thei lo angin an ngai a, sorkar hi chu engtin pawh awm se mipui hian tawrhna tak tak kan nei chuang lova, engmah hi a pawi tak tak vak lo ti angin kan ngai mai niin a lang. Mahse pawisa riral apiang hi engtin emaw tak mipuiin kan tuar zel a, kan tuar lo emaw kan tih pawh hi kan tuar zel tih hriat a tha khawp mai.

Chanchinbu lama kan lo hmuh danin KMMTP (Kaladan Multi-Modal Transport Project) a Lawngtlai biala kawng laihnaah hian zangnadawmna ngiattuten ram nei anga an insawi hi Mizoram zau zawng aia zau a ni. He thil hi mi tam tak tan chuan rapthlak leh nasa tak mai a ni a. Han ngaihtuah vang vang pawh hian a nih hian a ni lo lutuk a, hnamdang tih ni se mak kan ti ngawt ang. Hetianga dawt sawitute hi mi pahnih khat mai pawh an ni thei lova, mi engemaw zat an ni ngei tur a ni. Hetiang dawt puichang sawi duhna hi vawk natna hri angin anmahni zingah a leng ni ngei tur a ni. Chanchinbua thu chhuah hi a dik a nih ngat chuan mimal in hmun tia nei dek dek tawh anga insawi chuan chhung rual lo tiat nei angin an insawi a, leipui tiat ram nei chuan khaw te ram bawh khat tiat nei angin an insawi tihna ni ngei tur a ni. Zangnadawmna ngiattu tam takin zak hlek lova thil an tih takah chuan nei anga an insawi ram han belh khawm chuan Mizoram aiin a lo zau ta daih mai a. ‘A rapthlakzia chu aw, ka sawi thei lo,’ tih ang maiin he thil hi rapthlak tak a ni. Mizoram chhim lama mual khing lehlam kal phei zai zaiin Mizoram a tiat theih dan tur hi chu vang tak a ni a. En hauh lo pawhin dawt a inzep kuh tun tih chu a chiang reng mai.

Zangnadawmna chungchang sawi apiang hian a ram leh a khaw bul hnaia cheng ni lem lo, khaw lian zawk leh khaw thenawm aia hlaa khawsa ten ram an lo nei ve zel mai hi keini ang mi mawl tan chuan a ngeiawmin a tenawm ve hranpa hrim hrim tawh sa a. Lawngtlai piah, Bungtlang South piah lam hla tak maia Lawngtlai pain ram a nei ringawt zel mai anga han ngaihtuah pawh hian a awihawm lo sa tlat a. Chu chu thu khat, Aizawl lam mi te leh Lunglei lam mi te pawh an tel ang tih a la rinhlelhawm cheu. Kolasib thlang lui ruama Champhai pain ram zau tak mai, tuikhuahin a chim chhiat ngei tur an lo nei thluah mai pawh kha mak ti hauh lo tur chuan thil ngaihtuah thiam loh fe emaw, sual ngaihhnathiamna neih fe emaw a ngai a, chutiang bawkin he KMMTP huam chhunga ram nei anga insawi te ram neih zau zawng hi chu Setana pawhin em em a a tih tur ang chi a ni. Hetiang thil hi chu sawi chhuahna hmun apiangah Mizo hnam leh Mizoram tan hmingchhiatna nasa tak a ni a, nuihza siam nan kumkhuaa hman tawh tur chi a ni.

Hetianga zangnadawmna dik lo hmanga hausak thut tum te leh hausa ta thut hote hi mi pangngai anga en chhunzawm mai hi khua leh tui thain kan tihtur niin a lang lo. Chhinchhiah a (a theih chuan), an zah theih lohzia hrereng chunga dawr chhunzawm chi an ni. Mihring zak thei lo lutuk leh huangtau lutuk vulh len chiam mai hi hnam tan a pawi a, a tawpah chuan kan la tuar zel ang. A nihna takah chuan hetianga dawt lianpui pui hmanga sum lakluh tumtute hian an hmuh phak leh an rawk theih ang ang chu rawk an hnial lo tihna chi khat a ni. Tin khat hmun neiin tin khat leh a chanve hmun anga an lo teh chhuak te, tin nga hmun tin sarih hmunah an teh chhuak te chu ni se mihring famkim lo kan nih angin a ngaihthiam theih a, Mizoram aia zau em em hi chu sawifiah dan dang teh vak a awm lo - a zahthlak a ni mai.

KMMTP bakah tunlaiin Sairang leh Vairengte inkarah zangna­dawmna chungchangah thu leh hla a awm thar leh mek a. Tu te emaw hi chu tu te emaw chuan an tihuangtau angah a ngaih theih. Khawchhungah Periodic Patta neih phal loh tih dan awm sa kha tunhnai lawk, 2021 August thla vel khan tihdanglam thut ni tlatin a lang a. He thil hi chu a rinhlelhawm lo thei lo.

Sorkar kal dan leh tihphung te hi a zahawmin mipuiin kan zah thin a. Tihphung leh kal dan pangngai chu sawi loh, dan, ziaka awm ngei lek phei chu nghet taka vawn tur ni a a lan laiin hnaivai taka tu te hlawkna tur emaw kawk thei zawnga dan siam danglam thut thut phei chu a zia lo hle a ni. Mau Tender kha chhangtu pakhat chauh a awm hnuah chhangtu pakhat chauh a awm pawhin pawm theih a ni ang (sorkar kalphung pangngaia chhangtu pathum tal an awm a ngai tih bawhchhiat nan) tiin dan siam danglam hmanga kal tlangtir a lo ni tawh a. Tunah khaw chhung huapah chuan Periodic patta neih theih a ni lovang tih chu ‘an lo enkawl ve ngat ngat chuan,’ tih angreng vel hmanga dan anga an ram anga zangnadawmna pek tur an ni ang ti a dan siam chhunzawm hnan a ni leh tain a lang a. Zangnadawmna chungchang thuah hian sorkar fawng vuantu lamah hian tuemaw, duap tak hi khawiah hian emaw an awm ni tlatin a lang.

Subsidy te, Compensation te, Margin money te hi mi awkhrawl te invulhna ber pakhat a ni a. ‘Tuten emaw an lo hlawkpui a nih chuan sawi theih a awm lova,’ kan tih piahah hian rinawmna dan te, mihring nunphung te leh Pathian hi a awm asin maw le.