EIRUKNA vs ZU

A chang chuan kan duh loh thil pahnih khaikhin a ngaih chang a awm thin. ‘Kanbel aṭanga zuang chhuakin vutdukah,’ te pawh an tih thin kha.

Project hlawhtling lo te, kawng chhia te, sorkar hmalakna awmze nei lo te hi han en han en hian a tawpah chuan eirukna hi a lo awm deuh zel a. A then phei chu a tawpa en pawh ni lo, a tir aṭanga eirukna hmanga bul tan, hlawhtling lo tura baptis fel diam a ni. Tute fiamthuin emaw, ‘A ni tawh em em lovang sarih han nei ila aw,’ an tih ang deuh hian hetah hi chuan a tel tawh em em lovang kan tih tam tak phenah hian eirukna hi a lo awm leh nalh thinin ka hria a. Kawrchung nalh tak, necktie mawi tak, hmel zahawm leh felfai tak, zu nena inkaihhnawih hauh lo, kohhran leh biak-In hlat hauh lo mihring kutchhuakah te hian eirukna chu a bet tel zel a, chumi chian em emna chu a chuang daih a pawisa hisap hian a daih lo leh tlat thin hi a ni. Chu chauh a ni lo, pawisa hmuhna hriat theih zawng zawng let tam tak hi tu te emaw chuan an nei leh tlat thin a, vantirhkoh pek an nih thu an erawh an sawi ve lem lova, kan bawhzui lo mai mai a ni.

Eirukna han tih lah hian a hmelhmang hi a inkarakik thei em em mai a - a then chu hnathawh dawn a hnathawktu thlandan dik lo avang te a ni a (cheng nuai za man hna thawk tura cheng nuai khat man pawh la thawk ngai hauh lo Party Worker hmangchang hre lo ve tak leh engmah neih sa nei lo han thlan tlat tawh chuan hna chuan tuar lo thei a ni lova, kan thlan phat aṭangin eirukna chu a intan kan ti thei ang). A then chu hnathawh tawh hnu a pawisa hai then avang te a ni a (Hmun pakhata kawng an siamnaah chuan a nihdan anga siam turin khawtlang hruaituten an han tur a, chu kawng siamtu hnamdang chuan, ‘In Minister-in in sawi anga siam hi a tul lo a ti alawm, keini pawhin hetiang hi tha kan ti bik hlei nem,’ an lo ti tlat a. Hnamdang company hmangaih vang chuan a awlsam zawngin chhan awm lovin an ti lovang). A then chu hna chhe zawk chhuak ngei tura pawisa lo inlaksak tlat te a ni a (Tunhma deuh, kum engemawti kaltaah khan hna pakhat, cheng nuai zahnih manah khan a changtu Minister khan a engamah hmain cheng nuai 50 lak then a tum a. Mahse a thawktu tur te khan tan patawk an khawh a, ‘Ka pu hetiang chuan kan mualpho ang, a theih loh, kan thawk lo mai ang,’ an tih tak hial avangin cheng nuai 50 chu a la ta em lova, engzah tak nge a lak tak ni). A then chu hna awm lo inthawhtir te pawh a ni bawk a (Sorkar hmasa lamah khan PMGSY kawng laihah khan kawng awmsa vek kha laih ngai angin sawi a, kawng awmsa hmai phihfai ringawt kha kawng thar laih anga pawisa lak a ni a, SOSA mangang pawhin an buaipui viau kha). A then chu thil tul lo, a thuneituin hlawkna a hmuh theih nana tu emaw thil a lei (supply) tir emaw, a tihtir te pawh a ni thei bawk ang (Mizoramah hian khawi mah chhun chuang lo kawng hmun sarihah cheng nuai 1600 chuang zet senga laih a awm ni tur a ni. Police mawza bun khat cheng 1600 man te kha kan lei chiam tawh a; Ek-In kal thei 30 zet kan lei a, khawiahmah hmang tangkai lovin a riral leh vek a; kan mobile Clinic Van te kha khawiah awm tak maw; kelpal thirphan kan lei chiam te kha khawiah tak awm ta maw). Eirukna hi a chi hrang a tam em em a. Mahse heng zawng zawng phenah hian zu rui thin leh zu laka hmingchhe thin ai chuan zu an in thawm kan hriat hauh loh leh zu laka sawichhiatna tur awm hauh lo mihring zahawm hmel tak an awm tlangpui a, biak-In lama kal lah an thulh duh der lo.

Kawng laih dawn a zangna­dawmna pawisa hmuh an tum tlat hian eirukna chu loh theih lohvin a inrawlh nghal a. Zangnadawmna hi a pawisa hlawm a len thin avangin a hlawk hle a, ukil thenkhat phei chu zangnadawmna buaipui tur zawnga vak vak pawh an awm. Zangnadawmna thenkhat chu sorkar lama mi thiltithei nena tih theih tam tak a awm a, zangna lo pui dawm phet tum lah an awm chawk bawk a. Political Party rau rau-ah zangnadawmna lam phurpui deuh te pawh an awm ni awm tak a ni.

Eirukna hi hmasawnna kawnga kan harsatna lian ber lawt lak a ni chungin kan sorkar kan tehna pawimawh tak chu eirukna lamah an fihlim em tih ni lem lovin zu an zawrh leh zawrh loh lam daih te hi niin a lang. Mi tam tak pawhin sorkar leh sorkarna kengtu teh nan pawh eirukna hi kan hmang tehchiam lo bawk. Helai hi a mak angreng lai tak a ni. Mizoramah chuan eirukna aiin zu zawrh hi kan haw daih hian a lang tlat mai a. Kan kohhran inzirtirna aṭangin ‘zu zuar sorkar’ han tih chuan mipuite thatna duh lotu sorkar ang hial emaw a ngaihna a awm a. Mimalah pawh ram hruaitu emaw, khawtlang hruaitu emaw atan chuan hnualsuatna lian tak a awm nghal niin a ngaih theih a. ‘Zu rui mi’ leh ‘zu in satliah’ kan thliar thiam tawh si lova, zu in lo mi hrim hrim chu mihring tupawh pawmdam theih deuh vekah kan ngai a, chutih lai chuan kan sorkar hmalakna hlawhchhamna bulpui ber chu a titute zu in mi an nih vang lam aiin eirukna a ni ngat ngatin a lang si.

Keima mimal chu min thlantir dawn se zu in lo eiruk ching ai chuan eiruk ching lo zu in mi chu ka thlang zawk fe ang. Eiruk ching lo rau rau an nih ve ve erawh chuan zu in lo mi chu ka dah sang deuh hlek maithei. Eiruk ching leh ching lo hi tehna hmasa tur a nih laiin zu in leh in lo, inkhawm leh inkhawm lo tih hi kan tehna hmasa chu a ni tlat a. Mahse heng thu pawh hi Mizoramah chuan sawi that ngam pawh a ni lo. ‘Amah pawh hian a in a ni ang chu,’ te hi kan inti zui a. Engmah dang sawi leh tawh lo pawhin chu tawngkam chu mipui vantlang tan chuan mimal hnualsuatna tham a tling tawh thin. Mizovin ram hruaitu tha lo huat tur kan hriat chhun chu zu in deuh chauh hi ni maiin a ngaih theih hial. Mahse kan harsatna leh kan hlawhchhamna tam ber hi zu vang ni lovin eirukna avang a ni si.

Pawisa neih theihna zawng zawng han chhut a, kum khata cheng nuai sawmpariat vel nei thei turin cheng nuai zariat an lo nei ta mai te hi zu in mi an nih loh vang em maw ni chuti taka kan sawi nasat loh ni. Miin kohhran an belh tlat chhung chuan engah tehchiam kan ngai lo a nih loh vek pawhin a sawi puang veltu nih kan duh mang tlat lovin a lang. Kum nga rorel hnu emaw, kum sawm rorel hnu emaw a kan phunnawina tam ber leh kan lungawi theih hauh lohna lian tak chu eirukna hrin chhuah zel hi ni ngeiin a lang.

Inthlan dawnah, “Hmanah hei hian a eiru vak tawh a, a Minister nih chhungin hetiang hmunhma leh in leh lo te hi a din a, thlan tawh loh tur a ni,” tih lam hi kan rilruah a awm lova. ‘Zu in lo mi, kohhran bel mi...’ tih bawk hi a ni leh thin.

Kan Education fel theih lohna phenah hian eirukna a awm ka ring. Hleih nei chung leh duhsak bik nei ran chunga zirtirtu kan lak chhung chuan kan insiamtha lovang tih ka ring a. Transfer ngam loh zirtirtu leh transfer ngam lotu Minister kan neih chhung chuan kan insiamtha bawk lovang. Directorate Officer emaw, District Officer emaw hrem ngam loh leh hrem ngam lotu Ministry kan neih chhung chuan kan insiamtha hek lovang. Mi kan hrem loh nachhan hi zah kan ngaih vang leh khawngaihna hnathawh vang te leh Pathian aṭanga chhuak ngaihdamna te ni lovin kan dik tawk loh vang leh kan ngam loh vang zawk a ni. Mi pahnih khat kan hmaizah avang leh kan tawn ngam loh avanga Mizoram pumpui tawrhna tur kan pawitih loh vang te pawh a ni thei. Chuvangin ro dik rel ngam tura mi eiru lo kan mamawh a, zu laka pawngpaw fihlim ringawt ni lo, mi dik kan mamawh a ni.

Khaw khat naupang leh nu rai lai zawng zawngin an tawrhna tura tu mimal pakhat eiruk han ngaihthiam tlat mai te chu a mak viau a a lan laiin khaw khat mangan ngei ngeina tura tu Engineer-in emaw a lo eiruk hriatthiamna hi Pathian aṭanga chhuak ni lovin Dawihzepna leh thil inbuk tawk lo hriatthiam lohna aṭanga lo chhuak, sual zawng zawng mawh atana zu hman tum tih awm tawk a ni. Zu in leh ruih hi mimal nun, tih nasat chuan buaina leh mualphona a ni a, tih nasat phei chuan eiruknaah te pawh a hruai lut thei. Eirukna erawh vantlang pawi khawih ngei ngeina a ni thung. Eirukna aia zu haw zawk anga kan lang hi chu vantlang pawi khawih aia mimal khawsak dan ngai pawimawh zawk kan ang khawp mai. Zu in mi te hian eiruk an ching kan tih dawn chuan nupui pawisa heh neiho hian eiruk an chin phah zawk tiin miin tan khawh se kan hneh lo maithei. Eiruk do nana zu kan bei tel dawn a nih chuan nupuite hi do tel a ngaih hmel.

Thil fel lo zaa sawmriat phenah hian eirukna a awm ka ring a, zu vanga eirukna hi awmah pawh ka ngai ta lo. Eiru ni a ka rin tam tak hi zu laka fihlim an ni a, pawisa lian tham chingpennaah hian zu in mi aiin zu in lo mi hmel zel hi ka mitthlaah an lo lang thin.

Nang, kan ram thanmawhbawk eiruknaah hian zu in mi nge i puh zu in lo mi?