CHAKMA FACTOR

Hmakhawsang ti ila, hun rei tak, kum za chuang zet kalta aṭangin Mizoramah Chakma tlemte an lo cheng tawh a, an zinga engemawzat hi chu Mizoram mi ni lo anga ngaih ngawt hleih theih loh tur an ni. Amaherawhchu, an tam zawng hi chhin­chhiahna pawimawh tham chinah chuan mihring inthlah pun dan phung pangngai ni thei lo khawpa chakin an lo pung ta thur thur a. Chumiin a kawh chiang tak chu an zinga tam tak hi chu Bangladesh lam aṭanga dan lova lo lut an ni tihna a ni. Mahse chungte chu an chalah chhinchhiahna bel an nih si loh avangin mi naran tan kawh chhuah mai hleih theih an ni lo chungin uluk taka bih chuan a dik leh dik lo chu Electoral Roll hrang hrang aṭangin awlsam takin a hriat theih ang a, a hretu ngei pawh an awm ang. Mahse dan anga Foreigner zawn chhuah hna thawh mumal hi kan nei ziktluak ngai lo niin a lang.

Chakma hnam te hi hnam ngaihawm leh rintlak anga ngaih hleih theih an ni lova. Mizo nena kan inkungkaihna hrang hrang ngaihtuah phei chuan ngaihzawnawm lo tak an ni thei ang. Rambuai lai te khan Chakma te chuan kan ramhnuai sipaite kha an hek zat zat niin a lang a. Chutihlaiin keini Mizo lam pawhin chuti takin kan dimdawih hek lo. A tawi zawngin khawsa tlang reng si, hnam inngaina lo tawn tak kan ni a tih theih ang.

Tunhnaiah Chakma kan inchuh nasa ta hlein a lang a, engemaw zawnga ngaihtuah chuan a lungchhiatthlak rum rum mai. Kan tawngkam tualleng te, kan inlaichin dan leh kan chenho dan te ngaihtuah chuan Chakma te hi thurualpui tuma an hnuaia kun emaw, an duh duha an tih tur emaw anga awm lo tur ni awm tak kan ni a. Mahse a tak tak ramah chuan chutiang chu kan ni awzawng lo tih a lo lang ta a ni.

India ram politics lo chhuak thar leh Chakmate hi an inrem hlein a lang. BJP chuan India ram zawng zawng sakhuana ṭobul a hmangin awp tlat tumin tha tawp an chhuah a. Prime Minister fel leh chak elkhen mai, Pu Modi-a hova bei an ni bawk a, hmarchhak State hrang hrang te pawh Kristian State ni fur chungin Hindu a min hruai luh tum ruhtu tak, BJP sorkar hnuaiah intukluh a, rorelna lalthutthlenga thut ve an duh miau avangin Hindu kulmuk pawl chuan an hneh duai duai a. Pawisa lamah harsatna an neih loh chu thu khat, an hmang hreh lo lehzel bawk si a, ram an la chak angreng viau mai. Chakmate hi Buddhist ni mah se pawisa hmaah chuan buan chak lo ve tak ni tura ngaih an ni.

Kan politician tam takin politics kan hriat ve chu lal duhna avanga eng pawh tih thiang politics a ni miauva. Chakmate lek phei chu Nilai Zan thupui khel ve ngai lo an ni a, pawisa a awm chuan engkim hi tih theih mai tura ngai an ni. An tan thiang leh thiang lo teh vak hi a awm ve meuhvin a rinawm lova, engtia dawr zel tur nge tih hriat har tak an ni.

An inthlan dawn khan political party pakhat chuan Chakmate chu engemaw an lo va tiam ni awm tak a ni a, thlalak hmuhnawm lo tak tak te pawh a chhuak chuai chuai a. Chutia tiamtute chu Chakma lam thawhpui duh awm tak leh thawhpui atana remchang zawk awm takin an lang a. Mahse Central sorkar lama innek ral tum tawn ngat ngat mek BJP leh Congress chu sorkarna siam duh vangin Chakma ramah chuan an han inkawp leh mai a. Rorelna fawng vawn kawnga an tum ve ve hi a ruh tha khawpin a lang. Rorelna chan theihna tur a nih chuan mahni nu leh pa thattu pawh an thurualpui thei zel mai tihna a ni ber mai.

Chakmate chu chuti chu lo ni ta se keini hi engnge kan nih ve tak le? Rorelna kan chan dawn chuan eng chu nge kan tih hreh chin? Tih theih loh chin kan nei em? Hmangaihna leh Krista avanga tih chu ni se a thiang a, mahse kan tih chhan hi hmangaihna vang emaw, Krista avang emaw awzawng a ni lova, rorelna chan duh vang a ni a, chuti a nih chuan hetiang, rinawmna leh ram leh hnam tih vel chungchanga Chakma awmdan sawisel thei lo, Chakma dem ve thei lo dinhmuna ding kan awm lo awm ta tihna a ni.

Tunhma deuh khan chhim lam politics sawi nan, ‘Inthlan zawh aṭangin campaign an tan,’ tih te, ‘Chungu nung chung buk tum ang an ni a, an zuang lawr zel a, a rit lam hriat theih an ni lo,’ tih tawngkam te a awm thin a. Keia lo ngaih ve dan chuan Chakma te thurualpui tum hrim hrim hi hah thlawnna mai niin a lang a. Chu chauh ni lovin Chakma te lak aṭanga awmphung pangngai tak thil beisei hi buaina mai mai niin a lang bawk. An hamthat dawn chuan kan lamah an tang ang a, an hamthat dawn loh chuan an tang lovang. Anni nena thutiam leh indelhkilhnain engmah awmzia a nei tak tak lo. Min hek ngar ngar chungin, kan rilru sukthlek leh kan Culture inrem hauh lo chungin, min ngainatna nei hauh lo chungin, loh theih lohvin Mizoram lo chu kalna tur dang an hriat loh vangin Mizoramah hian an cheng a. An awmna hmun chu pi leh pu aṭanga an ta bil ang a chantir leh lantir an tum ngat ngat a. Anni biak that emaw, anni laka tlaktlum emaw hi thil awmze nei tak tak niin ka hre ve lova. Pawisa leh hamthatna awmna lam lamah inthiam lohna nei hauh lova kal mai tur chi an ni.

Chakma laka tlaktlum hi thil sawt pawh niin a lang lova, pawisa awmna lam leh rorelna an chan theihna hmun tur lama kal mai tur an ni a. An tan khaw eng leh chunglam han zah tur tehchiam awmin a lang lova. Mahse chung mite laka he Mizo hnam tlawm taka siamtu nih erawhchu tih loh atan a tha khawp ang.