RAMRI ATANGIN RAM CHHUNGAH

Mizoram a lut tur motor lian thenkhat chu Silcharah vaiin an dang bet a, heng motor te hi ni khat chauh an tangkhang lova, ni sawm chuang Silcharah hian an tangkhang a. Hetia motor tangkhang hi chhuah turin State sorkar leh state sorkar kan inbiak hnu pawhin engemaw chen an la hreng zui ta. Keini lam chuan kan inbiakna angin motor te kan chhuah fel vek a, Cachar lam hian an chhuah ve duh ta lova, Central sorkar pawh kan Mizoram sorkar chuan a au ei zo lo a chha a ni ber. 

Thil awmzia han ngaihtuah vang vang hian kan dinhmun hi a tlawmthlak vawng vawng a, India rama state dangte nih phak hauh loh, Traffic jam ve reng reng lohna khawpui din kan tum thu te ngaihnawm em em a kan sawi hnuah India rama state thangtlawm ber leh dawihzep ber leh zahawm lo ber ang maiin min dang char leh si a. Keimahni ram chhunga kan thawk len ang hu leh kan tawngkam a ropui ang hu aiin kan thenawm state leh central sorkar lakah chuan kan ropui lem lo tih a hriat viau. National Highway, ni sawm chuang hetia an dan hnu pawh a, ‘Chumi Secretary chuan Ministry of Home Affairs-ah lehkha a thawn,’ tih vel kan la chai ta laih laih mai kha chu India ram hmun dang zawng zawng aia chungnung larh tur khawpui din chhuak tur te hian kan inhmeh lo sîng sêng ngawt mai. Kan ram hruaitu kal tawh zinga tawngkam thiam lo ber anga ngaih tur Brig. Thenphunga Sailo te kha chu awm se mi tam tak hian kan lirthei tangkhang te kha khati chen chen an dan beh ring lotu an thahnem viau. Pu Ch.Chhunga kha la dam se, ‘Kan unaute in hreng a, heti  a nih chuan pi leh pu atanga thian chhan thih ngam hnam kan ni a kan rawn chhan ang e. Min lo en rawh u aw,’ a tih mai te hi ka ring. Khawilai police inspector hnen emawa sawi lovin.

Tangkhang te leh heng thu vel hi chu heti hi lo ni ta se, tangkhan kan tlin loh em em nachhan hi ngaihtuah a ngai. Kan han buai a, Silchar luhna kawngpui a’n ping a, tlin loh chi kim hian kan tlin ta lo thin a. Kan tlin lohna ber chu tualchhungah ei tur kan thar chhuak tam tawk lova. Nghei hi kan hlau em em mai a. Kum 1969 tampui atang khan nghei hlau reng rengin kan khawsa a. A bengvar uchuak deuhvin kawng pin chhunga an nghei loh nan dawrkai a ei theih chi, buhfai atanga wai wai thlengin an khawm rum rum mai a. A bengvar lo pawl pawh thenawmte tlan thawmah kan harh a, kan inchuh luih luih a. A bul berah chuan kan rilru rethei lutuk hian nghei hi kan hlau thuai zel mai a. Intodelh lo ta pui chu kan thauah hian nghei hlauhna hian min man bet tlat a. Kum 1969 tampui hmu pha ve lo kan tu leh fate thinlungah pawh nghei hlauhna hi kan tuh ngat ngat a. Kan hlawhtling viau te pawh a ni mahna. 

Ei tur hi thar chhuak thei rual kan lo ni lo. Kan inkaihhruai dan leh kan inzirtirna te hi a mak asin. Kan rama a kum a khua a kan thlai chin te aiin kan pangpar hmelhriat thar, Anthurium pangpar chawisanna tur Festival kan han nei mauh mai a. Hei hian kan kut hnathawktu awm sa te ai chuan changkang anga kan ngaih pangpar chi thar buaipuitute kan ngai pawimawh zawk tih a tilang. Thlai chingtute thar chhuah leisak aia an hmanrua tur kan pe leh thin hi thlai lei hi ‘Indent system’ emaw, ‘supply system’ emaw a nih loh vang a ni hial ang tih khawpin sorkarin bungraw lei kan tuipui a. Tractor atanga mai chi thlengin sorkarin a ‘supply’ a. Mau chi phei chu supply turin chhangtu dang pawh an awm ve set set a ngai lo, supply theih a ni tih hretu mi pakhatin a chhanna rate ang ang chu pawm hmiah a ni mai.

Chuti khawpa ‘supply’ leh ‘indent’ lam timi hlir awmkhawm roreltute chuan intodelh lo ramah min chhuah a. Leilungah hmasawn a, loneitute anmahni a hmasawn tura tanpui lovin kan khawl leisak, kan duh duh (dan naranin kan Party mi) hnena kan pek hmanga hmasawn phut turin kan inbeisei a. Leilet tanpuina atanga NLUP, Baffacos leh MIP thlengin dawng tur chuan a hmang tangkai tur nihna aiin kan pawl mi leh sa nihna zelin vawiin thlengin kori a tu a. Heng kan kalphung hian intodelh lo turin min fuih ngat ngat a ni chek ang chu hma kan sawn thei lo. Tanpuina dawngtu kut hnathawktute aiin tanpuina semtu sorkar hnathawk te an ding chhuak chak zawk zel a. Kan kawng aiin a siamtu Engineer an tha chak zawk bawk. 

Heng kan nunphung hian vawiinah chuan min rawn chhuahchhal ta a. Riltam kan hlauh hi a reh thei ta reng reng lo mai. Thlawhhma aiin kan kudam a zau ang tih hlauhawm khawp a ni ta. Kudam a dah tur buhfai phurhna kawng, hming hmerhin sawi ta ila Silchar kawng a pin hlau reng rengin kan hnam chu kan phu dep dep a. Ramri chungchangah pawh chhungkhat pain a ngam ang leh a duh ang pawh a sawi ngam ta lo a ni ber mai. 

Kan hetih fo tur hi kum 40 kal ta atang khan mi pangngai tan chuan a lang daih tawh a. A nemnghehna hi a khat tawkin kan dawng a, kan Silchar kawng hi a ping ta fo mai. Mahse kan inkhualtelem tui laklawh tawh a, Ruling Party apiangin insawi thiamna tawngkam nalh angreng fu fu an chher chhuak zung zung a. A chang leh, ‘Kih hnawk kan thian,’ te kan ti, a chang leh, ‘Inchibai nan thlaruk kan hmang,’ te kan ti, a chang leh, ‘Bawng insi angin, warm-up awm lovin....’ te kan ti. A enga pawh ni se a buaithlak ta ber chu he kum 40 vel chhung hian mamawh thulha hman tur kawng dang tih tlak kan lo rek kaw mang lo tlat leh kan intodelh lo ta tlat hi a ni. 

Pa pakhat hi a in chung a far a, ruahsur chang chuan a buai em em a. Ruah a lo sur chuan, ‘Ruah a sur a, a thawm theih loh,’ a ti a. Ni a lo sa a, ‘Ruah a sur lova thawm a ngai lo,’ a ti leh bawk si a. Nia, chutiang deuh chu kan ni mai awm e. Kan buhfai phurh kawng a buai loh lai chuan thlamuang takin kan awm a, kan mamawh huna kan hman tur buhfai phurh kawng sial tlang ngaihtuah tak tak lovin kan pawl mi leh sa te hlawkna tur ngawt ngaihtuahin ‘contract’ kan sem a ni hrim mai a. Kan kawng chungchang ngaihtuah hi chuan a lungchhiatthlak fo. Kawng laih sa te kan rit fai a, kawng thar lai angin bill kan la a, a chang leh chhawrna awm miah lo kawng te kan lai thul. Kawng laih tur hautak tham deuh a awm phawt chuan a enkawltu leh a thawktuten chawng an chen hi a ni hrim mai a. Heng zawng zawng hi vawiinah chuan Mizoram mipuiin zahawmna hloh phah nan kan hmang ta a nih hi. Mahni chi leh kuang te pur phurh kawng pawh lai tha thei lovin engtinnge hmun dang nena inkal pawhna kawng te chu kan neih that tehlul ang? 

A buh leh bal lamah ni se kan nghei takngial dawn a a lan loh chuan kuthnathawktute leh kan buh leh bal thar chhuahna chu ngaih pawimawh nachang kan hre lova, an din chhuahna aiin a ‘supplier’ leh ‘tenderer’ kan ngai pawimawh ngat ngat a. ‘Tha awm taka lang, tha hauh si lo’ huanga khung tur ni awm tak tak thlai leh tihdan thar kan enchhintir chhen a. Chumi rah chu kan seng mek a ni.

Han intodelh ve deuh ila chu, ‘Ekhai, kan duh loh hunah kan kalkawng min dan chahsak a, kan duh hunah kan han dang ve ang e aw,’ tiin thla hnih te hi han ping ve ila kan zahawm mial mahna. Kan sipaite pawh phaizawlah zu duty se, ‘Khilamah chuan a chhoh theih loh,’ ti ve sela chu, ‘E, Traffic Jam awm lohna khawpui te pawh an din tak tak thei mai ang,’ min ti mahna le.