Sawhthing

Kum engemawzat kal ta aṭang khan Mizoram sum leh pai chungchanga thu lian tak pakhat chu sawhthing a ni. Kan ram hruaitute hian Budget chungchang te han sawiin sorkarin mipui tana thil a tih te han sawi viau ṭhin mah se mipuiin kan thawhrim rah aṭanga kan chan rual theih dan te, leilung hausakna hai chhuah kawnga mi taimaten an thawh chhuah theih dan te han thlir chuan sawhthing aia Mizo mipui min huap thei thil hi a la awm lo.

Mizoram leilung aṭanga thar chhuahah chuan thil hlawm lian ber, kumhlun si lo, a chingtu tana hlawk thei zet, tih fuh loh chuan kum khat hnathawh riral awlsam angreng tak a ni. Pa pakhat chuan, ‘Vawiin chu ka sawhthing ka zu cho ve e ka ti a, ni rate pawh ka pha lo,’ a ti mauh mai a. Hre ngai lo tan chuan a awmzia pawh hriat a har. A sawi awmzia chu : Mahni sawhthing lin sa, thlawh fai sa ka chawh hian ni khata mi hnena ka inhlawhfakna a ka hlawh chhuah zat ka hlawh zo lo - tih a ni. Sawhthing kha kg khat man cheng 8/- a nih miau chuan ramhnuai aṭang chuan kg 30 aia tam phurh chhuah chu a har viau ang a, chu chu cheng 240/- man a lo nih chuan inhlawhfa rate cheng 250/- emaw, 300/- emaw a lo nih si chuan sawhthing chin chu hlawk lo tak a ni. Kan nau pakhat chuan political party pakhat chu : ‘Kan lei ang an tih avangin theihtawpin ka bei a. Ka thar tha nasa a, mahse a rate a awm leh thei si lova, a kum hnihnaah pawh ka la cho ngam ta chuang lova ka beiseina leh ka tha te ka ngaihtuahin ka vote tawh dawn lo,’ ti hialin a sawi a.

Tun dinhmunah chuan Mizoram khawthlang lama kuhva hmun an siam hi Mizoram ei leh bar kawnga kan sum hmuhna nasa ber a ni mai awm mang e a tih theih a. Chu ai chuan sawhthing hi a la nasa zawk mahin a rinawm. Kuhva hi chu a hralhna a awm reng avang leh sawhthing chu a hralhna a mumal loh avangin a tam ber aia tam hi thil a lo awm thei a ni. Chuti chung si chuan kan sorkar Budget vaibelchhe singkhat vel laiah hian sawhthing buaipuina tur hi a awm ve lo a ni tehchek ang chu sawhthing ching lo hlir hi kan sorkar zarzotu an niin a lang.

Heti chung chung hian hmanni khaw pakhata ka kalnaah chuan concrete in sa an lo awm thliah thliah a, ‘Eh hei in khua hi a va lo ropui ta em, hmanlai nena khaikhin chuan a danglam ta hle mai,’ ka’n ti dek dek a, ‘Sawhthing hralhna a ṭhat chuan kan awlsam phah asin. Sawhthing hralhna aṭang deuh veka in hi sa an ni,’ tiin min chhang a. Aizawl bazar a thil changkang leh ṭha pui pui kal pela mi kan insul zut zut lai hian thingtlang khaw tam takah chuan sawhthing ‘rate’ a awm leh awm loh hi nu leh pa, nula leh tlangval hian inneih sawi rem tur palai lo thlen huna an thu rawn ken tur ang maiin an ngaihven kar reng a. Inthlan result tam tak ai chuan an beng var daih zawk. An beisei ang ‘rate’ a hralh theih ni se chhungkaw dingchhuak titih mai tur hi tam tak an awm a. A tifuh chu an ding chhuak mek bawk. An din chhuahna hi eng chin nge tih ka hrethiam chiah lova. Sawhthing kg khat cheng 20/- chuanga hralhna a awm chuan anmahni thlirdan tawka ding chhuak titih mai tur tam tak he Mizoramah hian an awm mekin ka hmu. Kg khat cheng 30/- aia tova an hralh theih dawn phei chuan kan thingtlang khaw tam ber hi chu tun dinhmun ngaihtuah chuan tha tak an ni ang. A vannei zualin cheng 50/- chuanga an hralh te hi chu sawi tur tam tak a awm lovin ka hria a. Kg khat cheng 17/- chin tawh hi chu kan Mizoram thingtlang mipuite tan chuan thatpui theih tawh niin ka hria. Khaw thenkhat a bike a pun hluai chhan pawh sawhthing a ni.

Mizoramah hian kan thei leh thlai thar te hi a tam dan indawtin dah dawn ta ila Sawhthing hi pakhatna a ni maithei a, tunhma zawng khan serthlum a ni ang a, tunah hi chuan kuhva rah hian a lan tawh maithei. Mahse kuhva leh serthlum chu sorkar buaipui ngai lova amaha hralhna kalkawng nei sa ang deuh a nih avangin sawi ve teh vak a ngai lo. Kuhva phei chu khawthlang ram leh phai kuam deuhva chin chi niin a lang a, khaw chhak leh Mizoram hmun tina chin a ni meuh lovin a lang. Thlai dang hi chu a chingtu bikin khawimaw laia an uar te, state pawna han hralh chi ni vak lo te a ni hlawm a. Sawhthing erawh hi chu kan buaipui rei ta hle mai a, kum 1977-78 vel lai (kum 40 kal ta) daih tawh khan ‘Sawhthing rukhmang’ chungchang Sudden Muanga bu kha a lo chhuak tawh a nih kha. Chuta tang chuan kan la buai ta char char a. Sorkar pawhin nasa takin a buaipui thin a. Mahse sorkarin a’n buaipui hian kan buai nasa a ni tih hian a hmawr kan bawk leh thin. Sawhthing avangin Silchar vai pakhat, Sundar Ali tih hming te pawh a mi nawlpui pawhin kan hriat lar hlur phah mek bawk. Sundar Ali thlawh khum a sawhthing hralhna hria sorkar te hi lo piang hlauh se tih te hi mi thenkhat tawngtaina a nih hial a rinawm.

Sawhthing tuina te, sawhthing hi kan taksain a ngeih thu emaw te hi chu kan ngaihtuah mang hauh lo. Bawnghnute thatzia te, artuiin chakna a pai te, theirah ei a thatzia leh kan thlai chi hrang hrang ‘nutrition content’ te hi chu kan hre ve nual awm a, kan Nutritionist te leh Dietician te pawhin an sawi nual maithei. Mahse sawhthing ve hi chu a tel lova chawhmeh siam ziktluak hlei thei mang hauh lo chung hian chakna a pai leh hriselna lam sawi mang si lovin a hralhna leh a chin chungchang hi Mizoramin a buaipui ngang mai. Chuti chung si chuan a hralhna thu hi kan buaipui em em mai a, tun dinhmunah chuan pawisa sem thu leh sawhthing hralh thuah Mizoram politics a insual a ni ta ber mai a. Sem duh leh hralh duh hi kan in-ep ang em? Lo in-ep ta ila sem ring (those who believes in distribution gratis) leh hralh ring (those who believes in hard-earned money) kan in-ep tihna a ni thei ang em?

Mizoram politics-ah inthlannaa tlin tum te thu vawrh chhuah (Manifesto?) lianpui pui pathum kan hriat theih chu : (1) NEDP (New Economic Development Policy) te (2) SEDP (Socio-Edconomic Development Policy) leh (3) Sawhthing kg khat Rs. 50/- a lei.

Heng thil pathum te hi a langsar zual a ni a. A hmasa pahnih te hi chu NLUP leh MIP Duplicate copy ti pawhin a sawi theih ang. A duangtu leh a tawktarhtute lam chuan thil inang lo angin sawi mahse a kalphung pumpuiah sem emaw, mahni duhsak zawngte hnena an tih tum changchawia pawisa pek a kawh tlat avangin. Sawhthing hi NEDP leh SEDP tawktarhtu Party pahnih te hi chuan an lo buaipui ve ve tawh a. An sim ve ve niin a ngaih theih.

Mi ram kan en chuan Industrial Revolution kan hria a, Green Revolution kan hre bawk a. Industrial Revolution hi chu sawi ngam a harsa viau mai, Mizo Carbon Industry te kan Industry ropui pawl a nih chhung hi chuan Industrial Revolution hi chu a la hla deuhva. Leilung nena inzawm eizawnna hi kan kalna tur hmasa ni awm tak a ni. Chuti a nih chuan sawhthing hi kan tan pawimawh tak a ni.