Guest writer
PL Liandinga
TIHSUAL LEH TIHSUAL LOH
Infiamna ropuina pakhat chu midang nena inelna a nihna hi a ni. Eng ang pawhin kan tlin tawk chu tha se kan khingpuiten keini aia an tihthat miau chuan kan tluk lo ta tlat hi a ni. Tha ve tho emaw, that viau emaw satliah a tawk lova, elpuite hneh an ngai thin.
Tun kum 10 kalta chhung hian Mizoramah lei (leilawn ni lovin) paruk a chim tawh e an ti a. A chim zat leh a chim hun te hi ka lo chhinchhiah ve hauh lova, mahse a chim chu a chim ta nual a ni. Paruk pawh ni se, panga pawh ni se kan thuziah hian a danglam phah vak lovang. Mihring nunna pawhin a tuar nual. Nunna hi a hlut em avangin cheng tam tak man lei a chim hian a tilungchhiatthlaktu ber chu mihring nunnain a tuar hi a ni. Mihring nunna leh thildang hi khaikhin chi a ni lova, khaikhin theih a ni hek lo.
Heng lei chimah hian kan PWD Minister chuan hmanni lawk khan, “Engineer-te thiam loh a awm lova, tumah kan hrem lo a ni,” tih emaw ni, “Engineer-ten mawh an phur lova, chuvangin tumah kan hrem lo,” tih thu thu emaw ni kha a sawi a. A tawngkam hman zawk chiah hi hre lo mah ila a sawi tum chu hetiang thu hi a ni. Mawhphur tiin emaw, thiam lo, tiin emaw lo sawi pawh ni se a sawi tum chu a chiang.
Lei, an dawhna a rei tawh luat avang pawh ni lova a chim a, mi an thih a, a dawhtu berin mawh an phur lo emaw, thiam lohna an nei lo emaw ang a kan ngai ta tlat hian ngaihtuahna a tibuai hle mai a. Kan Minister-te aw hi sorkar aw angah ngaih loh theih a ni lova, chuti a nih chuan kan sorkar hnuaiah chuan sorkar hnathawkin rintlak lohva hna a thawh hian a thawktu mawhphurh a ni lo tihna a ni. Lei dawh hi a chim a, a dawhtuin mawh a phurh loh chuan Mizoramah chuan khawvel dang a mite ngaihtuah lohdan daih a thil kan ngaihtuah a tul dawn a ni. Engineer-ten lei an dawh a, a chim a, an thiam loh a nih si loh chuan Peon hian file pawimawh tak mai keng se, tuihawkah thlauh ta tlat mai se Peon chu thiam loh kan chantir ang em? Kawng kamah in sa ila, kan vai mistiri te chuan an chuanna tur thing dawh sela, lo rinawm tawk lovin a hnuai kawngpui a kan Minister chhungkhat laina kal tha lai hle hle chu delh hlum ta se hlan dawhtu thiam loh chu a ni ang em?
Lei chim hlim khan kan Engineer-te hrilhai thu leh a ngaihna an hriat phak loh thil a nih thu leh anmahni pawh an khawngaihthlak zawk thu he chanchinbuah hian ka ziak tawh a. Dik tak chuan a ngaihna an hriat lohna kha a Technical Term chuan sawi dawn ila an thiamnain a tlin loh vang ni mai awm tak a ni. Mahse chuti teh dawt a mi vanduai lai leh chhiat tawh laia sawi chu kan duh lova khati khan kan ziak a. Mahse kha ka thuziah kha sorkar ngaihtuahna aṭanga ziah a ni lova, sorkar chuan lei a chim chuan a dawhtu Engineer te chu thiam loh a chantir phawt tur a ni. Chu chu sorkar kalhmang a ni. Thiam loh a chantir lo mai ni lovin a chim hnu lawkah a mawhphurtu bera khawvel leh sorkar thlirna aṭanga ngaih ber tur chu an kaisantir a. Chu chauh a ni lova, tunah, ‘Thiam lohna an nei lo,’ tiin a enkawltu Minister-in a sawi a. Heng hi chu a uchuak ta hle mai. Heti a nih chuan insiamthat emaw, mawhphurhna hlen emaw lam kan hawi thei dawnin a lang lo.
Hna a san a, thiamna a san a, dinhmun a san poh leh mawhphurhna hi a tamin a zau niin kan lo hre ngai a. Mahse midangin an khawihpui miah loh, lei dawh hna miin a thawh a, a duh loh tawp dana ti tura kar luitu pawh awm si lova a chim leh tak mai si hian a dawhna lama a thuneitu chuan mawh a phur lovang maw? He mawhphurh leh mawhphurh loh chungchang hi politics thil pawh ni lo, ngaihtuahna leh kalphung thil ni ta daih te hian ka hre ta rum rum mai.
Hetiang ngaihtuahna leh kalphung hmanga kan inenkawl chuan Mizoram chu hma han sawn ziazang kan lo ni lo te pawh a tih theih. Lei dawhtuin a lei dawhah mawhphurhna a neih loh chuan eng vangin nge kawng laituin a laih that lohvah mawh a phurh bik ang? Lei dawhtuin a lei dawhah mawhphurhna a neih loh chuan eng vangin nge in satuin far zung zung theia in a sak hian mawh a phurh bik ang?
He mawhphurh lohna thu hi ka ngaihtuah rei tawlh tawlh a, mak ka ti tulh tulh a. Engineer, lei dawhtuin lei a dawh a mawh a phurh dawn loh chuan keini te ang te pawh hian lei dawh hna te hi kan lo thawk ve thei reng mai dawn ni te’n ka ngaihtuah a. Thiamna nei lo, hriatna nei lo keini te ang tan lei han dawh te chu tih sa loh anga kan lo ngai thin te kha a lo ni hauh lo mai - vaibelchhe tam tak senna pawh ni se a chim a mawhphurhna kan neih dawn miau loh chuan inthlahrunna tur a lo awm lova, a dawhtuin mawhphurhna a awrh dawn si loh chuan lei dawh turin qualification engmah a ngai lo tihna a ni thei em?
Mi State leh ramdangah chuan in satu te, lei dawhtu te, hnathawktu hrang hrang te hian an hnathawhah mawhphurhna an nei a, an hna chu a lo that loh chuan an thiam lohvah an ngai a. Mihring nunna a ral tel vaih phei chuan a thawktu chu an hrem ngei ngei phawt thin. Ka motor-in mi ka sut hlum phawt chuan tualthah thubuai awrh ngei ngei chu ka chanvo a ni. Mahse thil inher chhuah dan azirin ka thubuai aṭang chuan thiam ka chang thei a, mahse thubuai neih phawt kha ka hmaa thil awm chu a ni.
Kan kut chhuak that tawk loh vang emaw a mihring nunna a ral chuan tu emaw chuan tualthah thubuai a awrh tur ni awm tak a ni. Lei zawh chim avanga mihring nunna a ral hian thlirna lehlam aṭanga thlir chuan midang thihna tura tu thangkam emaw a lo ni daih thei. Lei chim avanga mihring thihnaah hian tualthah thubuai ziah luh ni ta lo se motor dah fimkhur loh, amaha lo lir palh ta hian midang su hlum ta se thubuai siam loh tur em ni ang? Chutiang chu thubuai siamsak ta lo ila kawngpui kama chartin tlu lek leka tun hian naupang tuallai leng delh hlum ta se? Kawngpui chungah balcony slab (cement concrete), cement tel fumfe mang lo, uluk hlei lovin lianpuiin chhung duai se, a hmutute leh hlawhfate pawhin, ‘Ka pu hei zawng a char tha tawk lovang,’ ti lawm lawm chungin contractor chuan hlawkna a duh vangin ti lui sela, chu chuan a hnuaia naupang infiam (kan tu leh fate) delh hlum ta se engtinnge kan tih ang? Chutiang chuan midangin a that loh thu sawi ta kher lo se ngaihzam mai tur em ni ang?
Thuneihna hi a san poh leh mawhphurhna a sang thin. Labour (labourer) mawhphurhna ai chuan cheng nuai 20/30 hman theihna neitu mawhphurhna chu sang tak a ni. Kan lei chim ta te hi thuneihna sang tak tak nei te remruatna leh endikna hnuaia thawh a nih avang hian inhlawhfate mawhphurhna a ni lova, feh tur kal pa titi thiam deuh mawhphurhna a ni hek lova, thu nei tura sorkar ruat te mawhphurhna niin a lang. A pawisa lam leh a hnathawh phunga thu nei si, a mawhphurhna lama fihlim leh si hi engtia ngaih tur nge ka hre ve thiam lo.
Hremna dan hi tunhnu zela midang an fimkhur nan te, chhiatna dang a thlen tawh loh nan te hman a ni thin a. Tunhnu lam leh thildang ngaihtuah phak loh vanga mimal inkhawngaih avang te, mimal inhmelhriat avang tea hremna dan palzut mai mai hi a pawi a. He Mizoramah hian eiruk thubuai nei lai te leh hrem ngei awma ngaih mi tam tak hi sorkar hnaah an kaisan a thulh chuang miah lo hi a lungchhiatthlak a ni. Heng hian kaisan hlutna a tibova, sorkar hna ngaihsanawmna a tibo.
Kan Minister thusawi kha a pawi ka ti a, theih ni se sawi leh loh dan awm se ka ti ngawt mai. Sorkar kalphung pangngai (mi state leh mi tihdan ang) lova a tiha an lo tih tawh (a mawhphur theitu tur hrem loh) mah a mak tih tawh nak alaia la tlangaupui lehnghal kha chu a pawi ka ti hle a ni.