HNATHAWHNA PAWISA

Chanchinbu pakhatah CAG (India rama sum hmandan endikna kawnga thuneitu sang ber leh rin tlak ber) chuan Mizorama sorkarin pawisa a hman kawngah hnathawhna tak tak atan chuan zaa 13 chauh hman a ni a, a bak zaa 87 chu a buaipuina lam tuihangah a luang ral vek a ni tih thu an sawi a. A manganthlak tehlul nen awih loh ngam pawh a ni lawi si lo.

Kan hnathawhna lam leh kan pawisa deh dan thawm thang riva han hriat a, kan mita kan hmuh ve phak chin han en hian a dik ngei ang tih hlauhthawnna lian tak ka nei lo thei lova. Hmanah Pu Zosiama Pachuau (f) khan Assembly House-ah, ‘Sual ngaihhnathiamna leh lungmuanna min pe, tih ang mai hi kan ni a, thil dik lo hi kan hotute hian an ngaithei lutuk a ni,’ tih thu kha ngaihnawm takin a sawi tawh a. Chutiang deuh chuan kan ngaihmawh loh chin hi a sang ka ti thin.

Khaw pakhatah chuan cheng nuai thum man hna thawh tur a awm a (hmanni lawk khan). A thawk turin mi sawm an han ruat phawt mai a. An han thawh zawh chuan mi pakhatin cheng singhnih leh sangthum theuh an hlawh thei a, chuti a nih chuan cheng nuai thum atanga a thawktute hlawh chu cheng nuai 2.3 (nuai hnih leh sing thum) a ni tihna a ni a. Nuai thum manah a hnathawhna atan chuan cheng sing sarih chauh an hmang tihna a ni.

Hmun pakhatah chuan tuihawk luankawr chung khuh tur a ni a, cheng nuai 7 man a ni. A zau zawng chu fit 12 bial aia zau hauh lo (ka teh ta chiah lo nain) a ni a, ban pali fit ruk chawhrual vela sang phun a ngai bawk a. Thawktu panga-paruk velin chawlhkar khat chhunga zawh theih tur a ni a, hmanrua lah cheng nuai khat aia tam lo man (dik tak chuan cheng sing nga man pawh a tlingin ka ring lo) tur a ni. A senso tam thei ang bera han chhut pawhin cheng nuai khat emaw, nuai khat leh sing nga emaw senna tur a ni. Chutiang hna thawh nan chuan cheng nuai 7 an han dah tlat mai a.

Hmanni khaw pakhata ka kalnaah chuan khawtlang hruaitute chuan, ‘Hei engtia tih tur nge maw ni dawn ni. Nikum mai khan kan khaw sikul chumi khami chu cheng nuai riat sengin kan thuam tha tawh a. Tihtur tul anga kan ngaih chu kan ti vek tawh a. Mahse hei tunah Unit kutah cheng nuai nga, chu sikul siamthatna tur chu a lo kal leh mai bawk si a. Kawhhmuh tur lai ber pawh kan hre tawh lova, a pumpuia sakna a daih law law bawk si lova,’ an ti niah niah a.

Hmanni lawk khan Whatsapp lamah hian chhim lama khaw pakhat, Chhumkhum (ni tain ka hria) lama an lungrem, lung tlemte intiang ir er, a panga ‘chumi khami fund hmanga siam, cheng 1,50,000/-’ tih thu, tihdan phung pangngai anga an tar thla a darh vak kha a ni a. Khang te kha chu a to thei ang bera chhut pawhin cheng singkhat sen ngaihna awm hlawl lo khawpa tlem leh tawi a ni a. Zah nachang kan hre lo kha mak tak a ni.

Kan awmna veng ngeia kum hnih liam ta vela thil thleng, ka sawi lan fo tawh thin te ang te kha mak ka la ti tawp thei lo. Luikawr zawng zawng siam thatna tur ni awm takin pawisa tam tak mai (cheng nuai 70 an ti) a lo awm a. Metre 60 te, metre 100 tein mi tam tak (keini phei chuan kan hriat ve vek loh) thlengin thawktu tur ten chanpual an insem a. Kha cheng nuai 70 hman ralna kha tunah hian a sulhnu zawng leh ta ila, hmun thenkhatah kan hmu pheuh pheuh lek tawh awm e.

‘Zatawn chaw i khawn elo?’ tiin an zawt a, ‘Yes!’ tiin a chhang e an ti. Heti khawpa kawng chhe nei, heti khawpa tuihawk luankawr mumal lo tamna Mizoramah hian kan pawisa han thehthang dan en hi chuan kan neih hmel riau hian ka hria a. Zatawna te ‘Yes’ hun hi a kawngkal vak lo ang mai hian kan estimate te, kan supervision te, kan completion report te, kan final bill te leh kan hnathawh hi a intuha lo hlawm riauvin ka hria a. Chung zawng zawng belhkhawm chuan CAG report - hnathawh nan 13% lek hman a ni tih thu hi a hring a, awih loh ngawt hi buaithlak tak a ni ta.

Kan Engineer-te nge ni kan hruaitute lam hi ka hrethiam lo, heti em em a khawimaw laia kan Estimate kan tih mai a uchuak thin leh kan hnathawh tawha kan lungawina level hniam lutuk hi engtia tih tur nge ni dawn ni. Endik dan kalphung awm miah lova hnathawh dan hi a awm ni awm tak a nia. Kan Engineer te hian Political Issues te, Social Issues te hi an ngaihvenin an bengvar lutuk em ni ka ti hial a. Chutih lai chuan a lehlam zawnga thlir chuan political issues leh social issues te hi an ngaihtuah lo lutuk a, hmingchhiat theihna tur leh inchirhtheh theihna tur te hi an thlu hlawl lo em ni a tih theih. Engineer-te phenah hian engmah pawisa lo tute emaw an awm em ni tih te pawh a ngaihtuah theih bawk. Anni chuan an Engineering hna chu thawk mai se, a nihdan tur leh kalphung tur anga an hisap chhuah ang chuan thil hi ruahman mai se te ka ti thin. ‘Chumi khami fund chu a nia, inhlawhna atan an tia......’ tih thu vel hmang si, inti-Engineer (te han ti deuh hrawk hrawk ila) ve tlat lawi si hian bengvar nih leh fing thiam nih hi an tum em ni ka ti thin. Engineer thenkhat phei hi chuan hnathawhna tak tak a pawisa senso dan tur hi an hrethiam tawh lo hialin ka hria. Hei hi mimal atanga ka tawn ka ngaihtuahin sawi ngam niin ka hria.

Eng pawh ni se kan pawisa hmuh, zaa sawmpathum (13%) chauhvin hna a thawh ngat chuan kan fin thiamdan hi a pumpuiin a rintlak vak lovang. Fate zingah nu leh pa bum thiam bik leh mahni tihtur laka tlanchhiat dan thiam leh awl ruk dan thiam hi kan ngaisang tlat a nih chuan keini thusawi hi chu a mawlthlak ang a. Mahse rinawmna leh dikna tehfung atanga kan en chuan kan hna inpek dan te, kan hnain endiktu a neih lohdan te, hriatpuitu kan tlem theihzia te, mi thahnemngai, siamthat duhtute tan pawh tih vak ngaihna awm lo tawpa kan lo awm tak dan te hi chu mak ve tak a ni e.