Guest writer
PL Liandinga
KAN BORUAK THAWNTHU HI
Sakawrhmuituai tlangah Skywalk siam tur a ni a, Durtlang leh Chaltlang inkarah Ropeway thlun tur a ni. Chung hna te chu September 2017 aṭanga chhiara thla sawmparuk (2018 December thla ral hma) a thawh zawh tur a ni a. A hna chu hmuh tur awm si lovin a thawhna tur sum chu kum 2018 kum tawp hma khan kan hmuh zawng zawng aia tam Tourism Department, Mizoram chuan a siamtu tur hnenah a pe chhuak a. Tunah hian a hna thawh zawh chu sawi loh, hnathawh tur zawng zawng hmun zaa ṭhena hmun li vel an thawk tawh ang an ti a. A awmziaah chuan a bul an ṭan dawn leih leih tih ang vel dinhmun a nih ber chu.
Contract pangngaiah chuan hnathawh tur a awm reng reng chuan sorkarin a thawktu tur thlanna turin a thawk duh apiangin an thawh theihna zat tur chiang tak an sawitir tliar tliar theihna hun a hawng a, chuta pawisa seng tlem thei ber chuan thawhdan tur bituk angin an thawh theihna a ngaihtuah tur a ni a.
Mahse kan Mizoram sorkar chuan thil danglam bik tak leh pawimawh, hmanhmawhthlak bawk si a awm changa hman tur ‘Restricted tender’ an tih hmangin he Ropeway leh Skywalk hna hi an han thawhtir phawt mai a.
Ropeway siamna tur chu : Mizoram sorkar (Congress Ministry) chuan he Chaltlang leh Durtlang inkara ropeway siamna tur chu Central sorkar aṭangin cheng nuai 1241.29 a dawng a. Mak tak maiin cheng nuai 1241 dawng na na na chuan cheng nuai 1317.80 lai mai chu a contractor, JV NEIP hnenah hna an ṭan dawn a ni awm mang e tih a nih leih leih laiin a’n pe mauh mai a. Chuti a nih chuan a siamna tur atana kan pawisa hmuh aia cheng nuai 76.50 zetin pawisa a pe chuang ta a ni. He thil hi a mak ngang mai.
2017 September thla aṭang khan Mizoram sorkar chuan a khat tawkin contractor JV NEIP hnenah (2017 Sep., 2018 Jan., 2018 vek Apr., 2018 bawk May leh 2018 Nov. thla tawp dawnah) pawisa a pe tlauh tlauh mai a. A thawktu thlan thu-hlaah duhsakna uchuak an dawng tawh ni a a lan laiin thawh lohna bill bakah sorkar laipui aṭanga hmuh bak thlengin an han duhsak leh a.
Kan pawisa hmuh aia nuai 76.50 zeta tam Mizoram sorkarin JV NEIP hnena a pe mai hi keini ang mi mawl tan chuan hriatthiam har tak a ni a. Keini State rethei, PWD kawngpui pawh Driver tlawmngai leh khawtlang mipuiin mangan vanga insawm khawm a an thawmṭhat tak chawt chawtna Mizoramah hian cheng nuai 76.50 hi uiawm veng veng tak a ni. Aizawl veng hrang hrangah kawr leh tuihawk luankawr rimchhe em em, a siamṭhatna tur cheng nuai nga lek pawh dilna tur hre lovin mipui kan hawihai a; kan AMC Councillor hnen aṭanga kan vengin kawr chung khuhna tur cheng sing nga kan han hmu te kha vannei kan inti teh asin. Chutih lai chuan Congress Ministry liam ta khan hnathawk mumal lo company hnenah kan state sorkar pawisa cheng nuai 76.50 a la pe cheu a nia, keini ang tan chuan uiawm namen lo tak a ni.
Skywalk ve thung : Skywalk an tih chu kham emaw, tlang chhip sang laiah emaw thir leh darthlalang hmangin kham ko pelin filawr an siam ang a, boruakah a va indawh thlawk chhuakin chuta va hawi thawven emaw, chuta thlabar chung chunga va kal emaw chu thil danglam tak ni tura ngaih, hlauhawm tak tak si lova hmun hlauhawm tak anga din theihna hun remchang leh phurawm ve angreng fe si a ni ang. Chutiang siamna hmun atan chuan Sakawrhmuituai tlang thlan a ni a, Lungdai lam hawiin a poh chhuak dawn ni awm takah a ngaih theih—Sakawrhmuituai - Lungdai ti a an sawi tlat avangin.
Chutiang, Skywalk an tih siam nan chuan Central sorkarin cheng nuai 242.50 a rawn pe tawh a. Mahse kan Mizoram sorkar (Congress Ministry) chuan contractor hnenah Rs. nuai 283.50 a’n pe tlat mai a. Kan pawisa dawn aia kan pawisa pek chhuah tam zawkna hi cheng nuai 41 a ni. Heng pawisa hi Ropeway siamna tur pawisa nen khan an pek chhuah hun a inang thlap thlap a, an hnathawh a zir ni lovin an dil hun emaw, an ruat hun emawa pek chhuah an ni ngeiin a lang.
Contract dang kalhmangah chuan thawh zawh hnuah bill hi lak a ni ṭhin a. Tunah hian Mizoram Treasury-ah emaw, Department-ah emaw hian bill tang a awm ṭhuap ang. Mahse hetiang contract lian thamah hi chuan a tirah ‘mobilization advance’ an tih te hi hna thawh tur man pumpui (total sanctioned amount) aṭanga 10 p.c te hi an inpe ve ṭhin a. Heng hnaah pawh hian September ni 1 khan chutiang pawisa chu an la thlap a. A mak ta zawk ber chu hna thawk zui hauh si lo hnena kan sorkarin pawisa a pe chhunzawm chho ta zel mai kha a ni.
Heng hna te hi thla sawmparuk chhunga zawh tura tih a ni a, 2017 September ni 1 aṭangin hnathawhna tur pawisa hi an pe ṭan a, chuti a nih chuan December 2018 a zo tur an ni a. Vawiin (thla sawmnga pakhat) thlengin he hna hi thawh zawh a la ni ta lova. A mawhphurtu tura ngaih khatih hun, pawisa pek chhuah hun lai zawng zawnga Minister nihna chelhtu lah chuan, ‘CBI chhui ka cho khawp mai,’ a la ti lawi a.
Thu mak tak chu : Vanglaini Nov. ni 27, 2021 chhuakah Pu Vanlalhuma Kawlni chuan he thilah hian Party inchirhthehna tur a awm love, JV NEIP leh Tourism Society te sawifel tur a ni a, JV NEIP hian a pawisa zawng zawng hi a rawn tifel vek a, Party inbeih nana hman loh tur a ni e, a rawn ti a. Keini ai chuan thil a hre thuk fe a ni ngeiin ka ring. Mahse pawisa kawltu atana hman, thuneihna nei lo sorkar ka lo la hre ve ngai lova. State pakhat chhunga hnathawhna turah Defence lam thil te a nih loh chuan State sorkarin thuneihna a neih loh ka la hre lo bawk. Pu Vanlalhuma sawi ang hi pawm dawn ila ‘Moral responsibility’ nei lo sorkar kan lo hrawn ṭhin ni awm tak a ni. A sawi ang hi ni ta se eng vangin nge pawisa chu State sorkar sum bawmah a rawn luh ve kher? Chuti a nih chuan Centrally sponsored scheme dang te pawh hi State thuneihna a ni lovin sorkarna chelhtute hian mawhphurhna an nei lo dawn em ni ang? ‘Central sorkar aṭanga lo kal a nia hei chu,’ tiin State sorkar hian thuneihna nei lovin mawhphurhna a nei lo zel dawn em ni? Party inbeihna angin ka lo ngaihtuah lova, mahse hetiang hi thil awmdan a nih takah chuan thil awmze hriat hi mipuiin kan tihtur a ni a. Mizoram sorkarin hnathawk lo contractor hnenah pawisa a lo pe pawh ni mai lo, kan state sorkar pawisa thlengin a lo pe a, a petu chu hriat kan duh a, chhinchhiah kan duh a, kan hrereng tur a ni a, khatih hun lai kha Congress Party siam sorkarin ro a rel lai a lo nih avangin Congress sorkar chu kan kawk phawt lo thei lo mai a ni. Pawisa pek tawh hnua contractor thunun tum hi thil buaithlak a nih fo avang leh sorkar pawisa pawh a engamah hmaa contractor hnena an pek zawh vek ngai loh avangin pawisa lo pe vektu mai ni lo, Central sorkar aṭanga kan dawn bak thleng thlenga lo petu Congress Ministry kha kan kawk lo thei lo mai a ni.
‘Kan insiam ṭha dawn a, tunhma angin kan awm dawn lo,’ tih thu an sawi ve duh dawn chuan he state sorkar pawisa an lo hman hi Congress Ministry chelhtute khan rul leh se ṭha ka ti khawp mai.
Kan retheihzia leh pawisa kan mamawhzia ngaihtuahin cheng nuai 118 lai mai hi khawvel thil takin a uiawm a. Kan hnam zahawmna ngaihtuahin hetianga contract kalphung pangngai lova pawisa hmanpui theih Mizoram sorkar kan nei kha a tlawmthlak ngat ngat hle bawk.
Tun dinhmunah chuan sorkar laipuiin a tuk angin pawisa zawng zawng an rawn pek fel a, December 2022 ral hmaa he Project hi a nihdan tur thlap a, an zawh a, state sorkar pawisa cheng nuai 118 hi a Project cost aṭanga kan hmuh let leh mial chuan heng kan mangang au thawm hi a reh mahna. Chutiang te a thleng lo a nih chuan rem leh rem lovah pawh Congress Ministry kha kan dem ngat ngat a nih pawhin an cho chhuah kan ti lo thei lovang.