POLITICAL EDUCATION

Kumin kum tawp dawnah kan inthlang leh turah kan ngai vek a. Sorkar kalphung (democratic system) han thlir pawhin a chiangah a ngaih theih. Inthlan pui apiang hi a pawimawh em em vek nain tuna Mizoram kalphungah chuan tun inthlan te hi a pawimawh lehzual a tih theih awm e. Kan kalphung angreng hman mekah chuan kum nga atan ram hruaitu kan han inthlang a, chu mite chu an chhiat an that a la hriat tak tak lohve ti ni awm takin kum nga dang atan kan thlang nawn leh ṭhin a, chumi hnuah chuan anmahniah bukna tak tak kan khai nawn leh ṭhin.

Dik tak chuan tuna rorel mek Congress hi keimah ngei pawhin ka thlan chhan chu MNF rorelnaah khan mang a ang viau mai a, chutihlaiin Congress hotupain mipui hnenah ngaihdam a dil a, (mipui hmaah a mittui te pawh a tlain ka hria) eirukna do a tum thu leh eirukna do ngam loh nachhan tur a neih loh thu a sawi avang khan kei ngei pawhin, ‘E, patlingin hetia an tih chuan an ti tak tak a ni mai awm mang e. Han ngaihtuahin ani zawng thudik sawi mai hmel a pu e, an kum te pawh a upa ve tawh alawm,’ ka ti a. Ṭhianteho nen pawh kan sawiho nual. Kum nga chhung ro an han rel khan tihsual sawi tur lian tham awm mang lovin an han tlingtla a, ‘Kan sem ang,’ an tih NLUP, ‘mirethei ten dinhmun an lo siam a lei rem an rah ve nan’ an sem ta bawk a. Mahse hei kum sawm dawn hnuah NLUP avanga ding chhuak a, lei rem rap hmel kan hmu ta mang hauh lova (in vengah NLUP avanga ding chhuak lo zawng ve teh u), din chhuahpui leh ramin hma a sawnpui lam ai chuan kan tualzal nun a dahlau tlat hian a lang a.

Lei a chim zawih zawih a, inkal pawhna kawng a chhe viau mai a, chutih nak alaiin ram palaileng tih theih mai tur a venthawn tur awm miah lohna hmunah building mawl tak ṭhiah nan cheng nuai 62 zet kan han seng ta mai a, ‘Ekhai! Cheng nuai 5 sengin min thiahtir se ka huphurh loh tehlul nen aw!’ ka ti a. Eirukna kan do dan ka hrethiam ta chiah lova. Ka hmuh lai ngeiin kan vengah tuihawk luankawr siam nan cheng nuai 70 an rawn hmangral a, sorkar pawisa chu kan lo ren hauh lovin UT hunlaia Contract ni awm te tein nuai 70 chu kan insalem ral ta mai tih ka hmu a (a duh apiangin he kan venga nuai 70 senna hna hi rawn en ve ula). Ṭha takin thawk hle hle se, a thawktute pawh hlawk lo chuang hauh si lovin kan vengin kan changkan phah dawn tehlul nen pawi ka ti a. Aizawl khaw chhunga khatiang thil, keini ang awmna veng (thuneitute pawh theih ang tawk tawka thil awmze hrilh hriat tum, chubakah chanchinbu thleng pawha ziak mai duh zel bawk)-ah a thleng a nih chuan lam hla deuh zawka kan hna chu a ngaihtuahawm hle dawn tih a chiang reng a.

Politics hi ram kaihhruaina hna a ni a, inthlan dawna thiam zawng zawng leh mahni pawisa neih ang anga min vote-tu tur zawn a, tlin tawh hnu chuan mahni thiam dan dana lal hrawtna tur ngawt ni lovin ka hria a. He Mizoram lo hi ram dang ka neih miau loh avang leh hetah hian ka pi leh pu ten lu an lo phum tawh a, ka nu leh paten an phum ang a, keiin ka khawvel tawp chu he ramah hian ka hmang ang a, ka tu leh fa neih ang ang te pawhin he ram lo hi chu khawi ram mah an pan lovang tih hi chiangin ka inhria a. Khawvel ka thlirin he Mizoram hi a zim ka ti a, mihring te hi kan tlem a, kan khawsak te hi hei aiin nuamsa ve hlauh se ka ti ngawih ngawih a. Chuvangin, mipui nawlpui kan nawmsakna tur leh kan hrehawm nachhan hi ngaihtuah lo thei ka ni lo.

MNF sorkarin kan State chhunga hel pawl a khawi zalen kha ka ngaithiam thei lova. Kan state ralmuanna thâp duh khawpa thuneihna chan kan duh anga lang kha ka hrethiam lo. Kan pachhiat a, rual kan ban zawh lohva, mi hnungah chak taka tlan fua fua kan tum laiin hmasawnna kawnga tlan thei lek lova lalna leh thuneihna chan nana tuihawk aia nu, thisen thleng pawh a hman kan hreh lo ni a lang kha hriatthiam har ka ti. Kan Toilet Van te mawlh kha ka ngaihtuah let leh pawh hian ka thin a la na. Enga tan maha hman ṭangkai loh 10 kan han lei phawt mai a, mipui kan phun mur mur chungin a dang sawm kan han lei leh ngat mai te kha ‘Mizoram sorkar thil lei tangkai lo’ bu te hi miin ziak ta se phek hmalama chuang tur niin ka hria. Hei tunah engtinnge a riral tak ka hre lova, hmanni-ah mi pakhat chuan, ‘Vai thir chhe zawngin an chan darh vek tawh alawm,’ a ti a. Toilet Van tihriral dan kha a chhuitu Commission insiam a chhui a, a bu a chhuahin ngaihnawm tham fe chu a awmin ka ring. Khatiang mipui zah lohna satliah pawh ni lo, zah loh em em lantirna khan Mizo mipui hi min dah tê sawtin ka hria. Khatianga ti ngam sorkar siam chhuaktu nih pawh kha zahthlak ve tak a ni.

Kan sorkar hrawn tawh te hian eng thil nge an tih? Eng hi nge kan sawtpui? Eng hi nge an tih ṭhat? tih te ngaihtuah a tul a. Pawimawh ber pakhat chu kan sorkar hnuaiah hian mipui hian eng rilru nge kan put? Mahni inrin tawkna leh mahni kut kawih ringa khawsak tumna kan nei em? American-ho danglam fona chu, ‘This is America (Hei hi America ram a ni) I am an American (America mi ka nia)’ tih hi chhuang takin an sawi thin a. An sawi ngam a, an sawi thei a, an sawi thin a. Keini hian NLUP chungchang zirtute hnenah hian, ‘Hei hi Mizoram a nia,’ ti ve ta ila a semtu leh a endiktute hian eng angin nge an ngaih ang? Toilet Van kan lei dan leh kan dahna leh a riral dan kha Mizoram rawn tlawhtu hnenah sawi ila a tawpah, ‘Hei hi Mizoram a ni,’ ti ta ila eng angin nge min ngaih ang? Kan sorkar chhuanawmzia ka sawinaah min ngai ang nge ka deusawhnaah min ngai zawk ang? Kan Mizoram kawngah hian han tlan zar zar ila, khawi kawnga kan kal hian nge chhuang taka, ‘Hei hi Mizoram kawng a ni,’ ka tih theih ang?

Kan sorkarna chelhtute hi Neymar-a te inkhel ang maiin duh duhin an tal kual a, mipui te hian Referee dawihzep ang maiin kan ngaihhnathiam zel dawn angah an ngai em maw ni chu tih hial turin an fimkhur lo thinin ka hria. Anni chuan sorkar pawisa zawng zawng hi mipui thawhlawm tling khawm ang vekin an zahder tur ni a ka lo ngaih laiin inlehkhadennaa pawisa hmanin an hmang ang mai hian ka hmu a. Pawisa leh hnathawh intuha lo te hi an ngaithei ka va ti tak em! Mamawh sawi reng reng, ‘Pawisa hi a awm lova,’ ti chung zel si a pawisa hmanna uluk leh si loh hi hriatthiam har ka tih zawng tak a ni. Thiam tak leh fing taka hmasawnna kawnga inhruai dan hi kei tehlul hian ka thiam hauh lovang a, ka huphurh zawng tak a ni. Mahse kan pawisa neih sa hi hmang dik ila, hmang fimkhur ila, hmang daihzai ila hmasawnna chu amahin a rawn intuak chhuak ve mai tih hi ka thiam ve tawk a ni. Kawng hi tha hle mai se hmasawnna chu amahin a rawn inchher chawp mai. Management leh Technology sang pui pui sawi chamchi mah ila kawng a chhiat miau chuan thingtlang khaw tan beisei tur a awm chuang lo.

Khaw tinah ui sa awmna lam lama vote thlak chi, cheng zanga note han hmuh a Kristianna dahtha mai thei te hi chu sawmhnih khat an awm ngei ang. Mahse Mizo mi pangngai, lei theiha inngai lo, Pathian bia ni ve a inngai tan chuan kan ram hian engnge kan mamawh a, eng hi nge eng kan an loh nachhan tih ngaihtuah a ngaiin ka hria a. Phur chang a ‘Cheng khat pawh ka eiru lovang,’ tih thuai a, han zawh leh tika ‘Mi zawng zawng hian kan eiru vek a......’ ti fan leh dalh dalh si chu eirukna do thei dinhmunah a ding lovin ka hria a. ‘A zung chawpin Corruption kan phoro ang,’ han ti thuai mai, mahse ‘An tel lovin hna kan thawk thei si lova,’ ti a chhuahtir leh ta mai si te thusawi hi ka lo ring ta lo a nih pawhin ka ‘political education’ vangah ka ngai ang.

Politics hi a chhunga lut ve tan lo leh dinhmun rem lo chunga ding te tan chuan khelh ve phet emaw, tih ve fe tum emaw a tul chuang lo. Mahse politics ngaihtuah loh rikngawt a, mahni pumpuarna hnaivai te te chauh ngaihtuah hi mi puitling tihdan tur erawh a ni chiah lo bawk a. Mahni duhthlanna ngei lantir thei dinhmuna din hi zalenna dik tak chu a ni.