Guest writer
PL Liandinga
MAN EI CHUNGCHANG
Mipui nawlpui min tuamtu pakhat chu chhiatni thatni kan tih, thih ni leh inneih ni te, pianchampha lawm te, Jubilee lawm te leh lawmna lam thil te a ni a. Kaisan lawmna leh Jubilee te leh pian champha lawm te hi chu mi zawng zawng huap lo deuh thil leh thil thleng khat deuh, chhungkaw malin an duhdan liau liauva an tih, hnam tihdan leh hnam dan nen pawha inzawm lem lo a ni a. Hnam tihphung anga sawi hleih theih chiah pawh a ni lo. Mahse thihna leh inneihna hi chu hnam tihphung nen a inzawm avangin tupawhin ngaihdan kan nei thiang a, a sawi pawh kan sawi thiang ang.
Inneih chungchang han sawi ila. Inneihna hi tam tak tan chuan a buaithlak ta viau mai. Kohhran dan thianghlima inneih hi a ngaihsanawmin a hlut pawh a hlu a, mahse hei hian ken tel tam tak a nei ta a, mi thenkhat tan chuan thil buaithlak tak a ni thei. Kohhrana inneih chuan - Biak-Ina inneih, a hnua thingpui in, mo lawmtute chaw eipui - hengte hi a indawt chhoh dan a ni a. Neinung fa tan chuan heng thil hi thil nuam leh phurawm tak a ni. Mahse nei ve chiah lo, rual pawl lo anga lan hlau si thenkhat tan chuan a buaithlak deuh. Mahse a nihna takah chuan heng thil hi mimal duhthlanna vek a ni a, kohhran hian zing kara inneih fel mai hi a hnial hauh lova, tlin lo chung chunga mi tihdan zawm turin tumah a tur lui hek lova, a inneite lamin kan phak baka khawsak kan tum avangin kan buai mai chauh a ni a tih theih ang.
Pawisa nei ve chiah si lovin a neite tihdan ang zawng zawng chhiar kim ve vek kan tum tlat chuan buai loh hleih theih pawh a ni lo. Mi thenkhat chuan an fate inneihnaah chuan pawisa tam tak sen a, hautak tak a thiltih an duh hial zawk. Vai milian inneihna te phei chu sawi phak loh khawpa hautak leh nasa a ni. Chuvangin a nei faten hautak taka inneihna an sawngbawl hi khawvel kalphung a ni. Amah Pastor Thansiama tihdan takah chapona lantirna ang deuh te pawh niin a lang. Mahse inneih ni a hak tur thuamhnaw leina aṭanga buai ru tawhin thlalakna tur bik (Photo Booth) te, ruai te, inneih zawh hnua a hranpaa thlalakna hun hran siam te, mo cheitu rawih hranpa te, thlalak album tha ber chi te kan duh chho ve zel a nih chuan buai mai lo chu hmabak kan nei lo. Hetih hun laia a hautak lo thei tur zawnga thurawn inpek lah hi a innei turte hian pawm thiam harsa an ti chawk a, fimkhur taka tih loh phei chuan
Kan inneihnaa thil ngaihmawhawm angreng fe pakhat chu man ei chungchang hi a ni. Tunlaiah chuan kan Mizo dana man ei hian awmzia a nei ta lo hle mai a. Keini ang phei chuan man ei hi kan hlau a ni ta ber mai. Han ngaihtuah mai chuan man ei han hlauh te chu a mi inhawng lo thawmhnaw hle mai a. Kan Mizo danah man ineitir chu chhung leh khat inzawn chhuahna hmanrua leh inhriatna te, inzawmna te a ni. Man kan ei chuan inhriatrengna a kawk a, inngaihhlutna a kawk bawk a, induhsakna leh inngainatna thlengin a kawk kan ti thei ang. Mahse man ei hlutna zawng zawng tibo vek khawp a man sem a, hnam dan nen a inpersan daih khawpa khawsak tawh chuan man ei hian hlutna a nei tehchiam lova, hun khawhralna leh hnam tihdan bosalna kawnga fatu zinga tel angah a inngaih theih.
Inchhung khat miah lo, man ineitir nalh te hi a lawmawm ve riau thei a, a hlu phian thei bawk. He khawvelah hian thil reng reng hi a bik engemaw a awm thin a, chu chu mausam vek theih pawh a ni lo. Mahse Mizo kalphung mawi tak mai leh hlu tak mai hi a nawlpuia kan pawngsualna zinga tel ve tur chuan a nihphung dik hria inti tan chuan thil harsa tak a ni. Hmanni a innei ka hriat pakhat kha chu a lawmtu aiin man eitu an tam ka ring. Man eitu kha zali vel an ni e an ti a, tunlai hripui len laia inneihnaah chuan mo lawmtu zali tlin loh mai te pawh thil mak a ni lo.
Mizovin awmze nei taka kan hman thin numan leh thian man te pawh thenkhat chuan kan theibawng sem chu a ni ta mai a. Nu leh pa kara pasal neiin numan sem tur a ni lova, chu chauh ni lovin numan hi kan Mizo kalphung pangngaiah chuan mi pakhat bak eitir chi a ni lo. Mahse mahni hnam dan leh kalphung ngaihtuah lovin fanu hralhtu tam tak chuan, “Hei hi a nu atan zawng chawp ila, numan te pawh hi ei rawh se. Numan te chu nu anga awm ei tur a ni mai ang chu,” an ti ta mai ni ngei tur a ni a, an duh duh hnenah an pe kual ta mai ni awm tak a ni. Mizo danah numan chu a hringtunu, mahse a fa chawiliantu ni si lo, hmundanga awm tawh, nu dinhmun luah theia awm si lo ei chi chauh a ni. Chutiang bawkin, “He nu nen hian hmanah khan an inkawm ve a, thian man ei ve se,” an ti a. Chu chauh ni lovin mipa rawlthar te te hian hmeichhe man te hi an ei ta a. Tunlaia man ei chu hlu lo ve tak a ni. Mi tam tak chuan man leh mual hi duh duh dana chawhleh theih niin an hre tlat a. An tan chuan patling upa tawh deuh, an ngainat zawng deuh thenkhat chu “Pu man” eitir mai theih a ni. Chumiin a hrin chhuah chu kan Mizo Mizona zinga thil pawimawh tak, man leh mual hmanga kan danglamna chu an chawkchhe zo ta vek tihna a ni kan ti thei ang. Man ei chu thil hlu tak leh pawimawh tak a nih avangin induhsak nan kan hmang a, kan ti ta lutuk deuh niin a lang. Tunhma chuan man eitute chuan man an ei te chu chaweiah te an sawm a, chhungkua te an inhmelhriattirin an nupa pawh chhungkaw member dangte nen an inhmelhriattir hram hram a. Mahse tunlaiah chuan man eitu kan nih avangin an man kan eite nupa chu chaweiah te sawm zel dawn ta ila a tiha tih rual a ni ta lo.
Thutphah lah hi a mipa lamin hmeichhe man an hlannaah an han hlan tel ngawt zel a. Man hlan hma zawngin thutphah hi a awm thiang lova. Man hlan fel hnuah a hmeichhe lamin thutphah chu an neihtir ang nge neihtir lovang tih an ngaihtuah chauh tur a ni. Thutphah hi man hlan hmaa sawi rik chi ni lovin a lang.
Mahse hetianga inneihna pawimawh tak mai chungchanga kan fimkhur lohna hian reh hun a la neih a rinawm. Hmanah 1970/80 bawr chhovah khan inneihnaa thiana ding te hi an tam thei khawp a, mo thian mipa lam hi sawm rual zet te hi an ding tlar put mai a. Lubuk deuh deuh, kekawr arh pui pui ha, suih thang lo tih hriat fahrana nghawngawrh suih an ding tlar put thin. Mahse zawi zawiin a reh chho ta mai a. Mopa thian pakhat chauh an awm ta. Hetiang deuh hian hmeichhe man kan thei sem chiam mai hian reh hun a la nei ngeiin a rinawm a. Awmze nei hlei lova man ineitir vak vak hi kan la sim chu a rinawm.
Tunhma deuh kha chuan hmeichhe thuam chhawm hi mo lawi rual ngei maiin kan han pu bawr luk luk mai a. Khatia tih kha tihdan turah kan ngai tlat ni chek tur a ni. Mahse hei a reh chhunzawm chu a ni ta ber mai a. An chhawm tur thil tam tak chu a hma leh a hnu lamah an la fel ta mai.
Kan hnam tihphung hi kan tihzahawm chuan keimahni kan zahawm ang a, kan hnam inpumkhatna a nghet ang. Kan tihphung hi tlansan ngawt a rem lova, sap tihdan anga kan tih vak ringawt hian kan ropui tehchiam chuang lo. Chutihlaiin kan hnam tihdan thin tam tak kha chu a remin a rem ta lova, chu erawhchu hnial rual lovin a liam a ngai.
Hnam ang emaw, khawtlang ang emaw, chhungkua ang emaw leh mimal ang emaw pawha inthununna tel lem lova changkang deuhva kan hriat lam lam bawh lawr zut zut hi chu thil tha niin a lang thei lo. Hetih karah hian mi fel tak tak, mahni phak tawk hria leh tlin tawk anga awm thiam te pawh an awm chho mek a, a lawmawm khawp mai.