MIZOTE POLITICS

Ram pumpui kalphung reltu pawimawh ber a nih miau avangin politics hi kan ngaihven a ṭul a. Kan ngaihven tur a ni a, amaherawhchu mi zawng zawngin tih tak taka ngaihven chu thil theih loh a ni lawi si. A lehlam lehlam aṭanga han thlirin kan awmdan hi kan phak tawk a ni ang tih a rin theih. A lehlam pakhatah chuan kan politician te an awm a, chung mite chuan eng thu nge min zawrh a, eng ang nge an sawi duhzawng tih hian kan kalphung a hril a ni. Chung mite zawng zawng chuan thu awihawm lo pui pui leh intiamna kawrawng tak tak hlir an sawi chuan chung zing aṭang chuan duh kan thlang dawn tihna a ni a. An thusawi leh an inzawrhna thu theuh zinga kan duhzawng leh kan ngaihzawn ber thlang tur kan nih miau avangin an thusawi chu kan duhthlanna siam nan a pawimawh vek ang. Thu awihawm lo hlir an sawi miau chuan a awihawm lo nep deuh ber kan thlan mai nak lovah le. A lehlam pakhat lehah chuan awih tur leh awih loh tur pawh ngaihtuah peih lo kan nih miau chuan a sawi ring ring leh a sawi thiam thiam kan thlan mai a ngai a. Ngaihtuah peih lo, mahni rilru puak chhuak nei fumfe lo kan nih miau chuan mipui bum nuam tak zingah chuan thu awihawm lo pui pui sawitu pawh a tlangtla leh mai ang a. Thudik tawk leh mi pangngai tana awih nuam tawk sawitu chu kawng sirah a let mai mai dawn a ni.

Kan politics hian kum sawm tel engemawzah hmel a lo hmu ve ta. Keimahni duhthlanna puitling anga ro kan inrelna pawh kum 30 chuang a lo ni ve ta a, tuna kan buaina tak hi chu ‘Sem vrs Sem loh’ a tih theih a. ‘Sem vrs sem’ a tih theih bawk ang. Mipui nawlpui hnena thil sem ‘policy’ hian min chiah ta viau mai a. Ram changkang leh hmun danga mi khawsak dan ngaihtuah chuan a makin hriatthiam a har viau thei. Tunlai khawvel, ‘privatisation’ khawvel, ‘outsourcing’ khawvel leh ‘technology’ khawvel a he Mizoramin sem leh sem loh kan buaipui ta luih luih mai hi sawifiah thiam theih chiah mang si loh hian a lungchhiatthlak ru fu mai. Sem hi a tum ngamin an tum nachhan ber chu a dawngtu mipui zingah sem lungawipui kan awm tihna a ni. Mizo, mahni intodelh hnam thin, ‘chaw no khat ei theuh theuh’ ‘patling leh patling’ ‘a neih ka ei lo’ ti a inhrosa thin te kha kan zangruh a tliak a, mahni a ding char thei lovin kan inhria a, kan kaiza tha a thlep zo ta em ni ang le?

Thenkhatin, ‘Neutral an awm tak tak lo,’ an ti a. Mahse hei chu tih mai mai a ni hialin ka hria. Neutral awm loh chu sawi loh, kan zingah hian Party tan lam neih vanga mahni vote thlakna sawn thei miah lo hi chu tlemte zawk an ni. Vote thlaktu za zela sawmhnih pawh hi an tling meuhvin ka ring lo. Chung mite chu Party hrang hrangin an insem darh lehnghal a. Thuneitu tak chu Neutral te hi an ni a. Mahse Neutral zingah sihhnip deuh te, Neutral dik tak te an la awm lehzel a. Neutral dik tak hi zaa sawmli vel lai an awm ka ring. Neutral sihhnip zingah pawh mahni chhungte vote thlakna tur thunun tum lem lo, mahni duhna lam tuipui ta mai an awm nual a. Neutral dik tak te phei chu an tu leh fate pawh ‘In duhna lam lamah in thlak ang chu,’ an ti mai. Neutral awm tak tak lo anga sawitute hi chu Party ruihchilh an ni duh tlangpui.

Thingtlang khaw teah mihring an inhrechiang a, an inhrechiang em em a ni. Vote tla zat tur an hre thei a, vote hmuh zat tur chawk dik nalh nalh thei te pawh an awm. Mahse chutiang khua chu Mizoram khaw zaa khaw sawm hisap pawh an tling leh kher lovang. Chuti taka Party thil la na leh politics thiam khua chu khaw changkang an ni lo tlangpui bawk. An politics chhiarkawp zawng zawng chuan anmahni tanghma a kawk duh tlangpui a, politics a an tan zawng te an chak chuan mimala hlawkpui nawlh an tum a, Development pawisa te pawh insem rim a nam rum rum thin.

Kan politics hian ram thatna kawh loh chang a nei. Kan thlan chhuah te hi Legislators tur an nih laiin kan beiseina chu mimal hamthatna min thlen thei tur a ni fo. ‘He mite hian dan tha siamin chu chu ram mipuiin kan hlawkpui ang em?’ tih ngaihtuahna aiin, ‘Chumite an tlin chuan min hre ve ang a...... Kan chhungkuain kan hlawkpui ang a......’ tih a ni fo. Politician kan tih tam ber hi chu chutiang ti peih vel mite chu an ni. Kan thlan chhuah te pawhin dan tha siam a, chu dan leh kalphung hmanga Mizoram enkawl that ai chuan mipui lawm zawng tak leh tha awm taka lang (a that tak tak leh tak tak loh chu thudang) thawh chhuahpui phut a, mihring man beh chu an tum ber a ni fo. Kalphung a dik loh chuan eng ‘policy’ leh ‘programme’ mah a hlawhtling thei si lo. Faina kawngah hma kan la mup mup a, pawisa tam tak tak kan sengin fai pawimawhzia leh sorkarin a ngaih pawimawh thu an sawi chiam a, mahse Aizawl bazar a inchhawng aṭanga kawngpuia tui fartirtute hremna dan hi a awm lo ni awm tak a ni, a far reng mai. Kan faina programme hawnna senso a kan pangpar khawi leh Bazar pheia inchhawng aṭanga a hnuai kawnga tui far hi ka chuktuah rem ve thiam lo. Bazar lun laia inchhawng aṭanga tui far hi kan politics dik loh vang ka ti.

Agriculture Department lianpui kan nei a, an budget tam zawng thlirin a changtu Minister nih pawh inchhuanna tham a ni. Mahse kan thlai thar zawrhdan leh hralh danin mumal a nei thei lo. Agriculture Department-in thlai thar tam leh hlawhtlingte tan kawng tihtlak a sialsak (marketing) thawm hriat tur a vang hle. Tihdan chhuak thar tha awm tak leh ‘scientific’ taka thlai engtin emawa thar dan vawrh chhuah tumin kan la buai ta reng mai niin a lang. Agriculture Department hi awm ta lo se, Agriculture Department Budget hian thlai thar, mi rama an ngaih hlut si, Mizorama hralh theih si loh hi paih riral atan pawh kum tin lei ta zawk ila Mizoram tan malsawmna a ni zawk ang em tih hi ngaihtuah tham a ni.

Mitthi politics kan khel nasa. Politician tan chuan mitthi hi vanduaina kara malsawmna hlir emaw tih theih rum rum a ni ta. Inlainat vang ni hauh lova ruang phurh inchuh pawh a ri thawi ta vuai vuai mai. Dam lo kan, mitthi vui, mitthi ral zawng zawng leh kan politics kan suih zawm ni hialin a lang a. Kan hmasawnna leh kan politician te hi chu kan suih zawm lo hlauh thung niin a lang. Hei hi kan politics nungchang chher chhuah tak chu a ni. MLA, mi ruang thawn lama tuanrang tak tak kan nei nual, mahse MLA, thlai thar leh mipui eizawnna chungchang buaipui ta viau sawi tur an vang phian. Nakinah chuan chhim kil lehzual ang maiin chhungkaw politics leh pawisa politics-ah kan la cheng ang a, vote zawn nana an insenso nasatzia kan hriat avangin Development chu beisei tinah kan tin hauh lo thei ve tho. Tunah pawh, ‘Kumin chu inthlan kum a ni a, thlawhhma kan la lo,’ tih ri hriat tur a awm nawk tawh.

Fing leh thil thlir thiam tak mai a, ‘An thusawi hi chu a thain a dik a, mahse mi hian engtinnge an ngaih ang?’ ti a mi ngaihdan phena mawi taka bihruk tum te hi mi pangngai tak angin an lang ve tho. Mizo pa, mahni duhthlanna hmang ngam lova ui insual ang a a chak lam lam tanpui tum kan kawl nual a, mahse chu pawh politics bawk a ni. Engpawh ni se kan phu tawk ram hruaitu kan nei leh dawn, tu tan mah lungngaih tur a awm love. Kan tawngtaina te chu kan Pathian chuan a chhang ngei ngei dawn a, kan ram hruaitute apiang chu kan dil chhuah an ni ngei dawn e. Tu pawh lo tling se vote hmu tam ber an tlin chhung chuan tu tan mah phunnawina tur a awm love.