Guest writer
PL Liandinga
KUHVA TAWLH
'Eng thil pawh a nasat luattuk chuan a tha lo,' tih a ni a. Sumdawng thenkhatin kuhva rah, ramdang atangin an la lut a, an tawlh a, a tam ta lutuk deuh ni ngei tur a ni, kan buai ta viau mai.
Hman deuh atang khan Zokhawthar atangin bungraw chi hrang hrang a lo lut a, mahse thil pakhat lian tham lutuk fal bik a awm tak lohvah chuan Central sorkar te, Mizoram sorkar te leh mipui pawhin en liam chin a nei kan ti thei ang. Bungraw lo lut tam tak chu Mizoten kan mamawh avangin sorkar lamin a mansak pawhin sawi fihlim pawh kan tum lem lova, sorkar pawh kan dem lova, a man loh pawhin chuti takin kan enghelh lo. Keimahni mamawh theuh a nih vang ni ngei tur a ni.
Kuhva erawh an han tawlh ta tak tak mai a, a tam thamin a pawisa hrawm a na em em a, a nghawng lah a na ta hle mai. Keini ang duang chuan Indonesia atang khian man lovin han la ila, helaia kuhva hlut ang hian kan phur thleng zo lovang. Min runtu kuhva hi an hralhna rate leh a phurh nana an senso chiang tak hi hriat a va chakawm em!
1. Pakhatnaah chuan kuhva phur motor a tam tak luattuk avangin kawngpuiin a'n chhiat phah phawt a. Kuhva phur ve lo motor veivak tan chuan, 'Kuhva phurho hi....' tih loh theih a ni ta lo.
2. Kuhva phurho hian thildang phur zawng zawng aiin pawisa an ngah bik a. Anmahni tiding theitu apiang chu tiding lo turin an thlem thlu ni ngei tur a ni. Sorkar phal loh thil, heti khawpa langsara phur chung si hian an kal tlang pur pur mai a, smuggling ti ve dang te tan pawh thik tham zet an ni!
3. Sorkar duty-na kawngpuia kal chu him tawk lovin an hria nge ni kuhva tawlhna kawngpui hran an han sial mai a.
4. Hetianga kawngpui sial hranpa tur hian state sorkar phalna ngai awm tak a ni a, a ngai lo a nih pawhin an laih chhan ngaihtuahin State sorkar ve riang ruang chuan khap awm tak a ni a. An khap lo ni ngeiin a lang.
5. Sorkar phal loh thil an phurh avanga kawngpuia kal ngam lo na na nain kawng an insial chawp a an kal leh theih tho si chuan sorkar chu mualpho namen lova mualpho awm tak a ni. 'In fanu hi ka rim in phal lo vei maw, tukverh atangin ka lawn lut tho tho ang,' tih ang vel a ni.
6. Kuhva tawlh avangin Champhai bial vela tlangval leh tleirawl tam takin sikul an bansan a, sikul an ngaihven thei tawh lo. Mihring nun kal zel tur ai chuan tun hnaia kuhva hlang thlatu leh motor a vawrh kaitu nih a, pawisa hlawh teuh chu hlawk zawkin an hre chawpchilh a, nikhaw reiah chuan heng mite sikul kal lo hi kan tuar ngei ang.
7. Kuhva tawlh chu do tur leh khap turin sorkar laipui atangin thupek a lo thleng a, chu hna chu theih ang tawkin Champhai D.C chuan a thawk a. Mahse amah zawk chu Smuggler Lalhruaitluangi chuan a hek ta hlauh zawk a. Sorkar phal loh thiltitu huangtau tak mai chuan dan lekkawhtu zawk chu mantir theiin a inhre ta tlat a. Chutiang ram chu thawnthu chauhva kan chhiar tur emaw kan lo ti thin.
8. Kuhva phur duh motor driver-ho ngenna angin Mizoram sorkar chuan kuhva phurh dodal tura sorkarin a dah Officer lian tak chu a sawn ta mai a. A hma zawnga ngaihven lo tan pawh he kuhva tawlh thu hi ngaihven loh theih a ni ta lova, dan bawhchhetute zawk chu dan kengkawhtu aiin an chungnung ta zawkin a lang rih.
9. Kuhva tawlh chuan Champhai zawl a tiderthawng a. Mizorama hmun mawi pawl tak kha kuhva kudamin a bawh buai zo ta.
10. Ram sum leh pai dinhmun ngaihtuah chuan he kuhva tawlh hi Mizoramin kan tuar em em a, kan thar chhuah ni lo pui, kan rama kan thar anga Mizoram sorkarin a nemngheh duh tlat avangin kuhva trip tinah hian Mizoram sorkarin chhiah kan hmuh tur tam tak kan chân a ni.
11. Kuhva tawlhin kan rilru lam (moral) a khawih pawidan mawlh mai hi a ngaihtuah hrehawm lai leh a pawi lai tur si, lang mai si lo leh teh chhuah mai theih si loh, mahse a pawi dawn tih hriatchian viau si a ni.
Kuhva tawlh nghawng chi hrang hrang hi tun maiah hetia lehkha phek hnih khat leka sawi zawh mai sen a ni lovang a. A nghawng theih thil phei chu a zira zir tham fe a ni ang a. Doctorate degree lakna tham a ni hial ang. Mahse chung zingah chuan a tha lam emaw, Mizoram hmasawnna tluantling (sustainable development) erawh a vang viau.
Hetiang Mizoram kawng zim leh kawng tlemah hian truck panga, rit phur lehnghal kan police-ten Kelkang dai atangin an hloh hmin der a. Kan Mizoram police te kaihhruaina hnuaiah hian misual kan um ang tih a hlauhawm phian. Amaha Thangkuran, "A chawk tê thei lo lo kha mark hmu sang an ni e," a tih angrengin a zawng hmu thei lo lo kha Mizoram police tha leh fel an ni mai ang tih a hlauhawm - tunah chuan!
Kuhva tawlh chungchangah hian Mizoram police hotu lal tak zingah inrawlh an awm ngei a rinawm thu hi an sawi leh thin a. Chutiang chu lo awm ta tak tak se tunge tih hi Mizoram police kalhmang hria leh an dinhmun hre chin tan chuan ngaihruat awlsam tak a ni a, finfiah erawh a buaithlak thung ang. SP chin chunglam, Champhai SP aia lal zingah hian eng police post nge kan neih tih DGP thlengin han chhui chho ila. DGP hi chu mi huaisar leh danglam tak a nih loh chuan a tan hetiang thila inrawlh hi chu thil tih awm loh tak a ni a. Inrawlh tum pawh ni se a hnuailama Mizo Police Officer lian ten an tawiawm that hle loh chuan Chief Minister beng a thleng rang hle ang (CM hi kuhva tawlh dan duhtu tak ni ta se). Police hotu thenkhat te chu rinawm tak leh dik tak, sorkar inthlak chang pawha danglam ve hauh lo an ni a, eirukna lakah an fihlim viau bawk avangin kuhva tawlhah hian an tel lovang.
Heng thilah hian MLA pakhat chu a inrawlh ni ngeiin a lang a (Pi Vanramchhuangi interview atangin) tu MLA nge he thilah hian tel ang tih han ngaihtuah hian chhui rei a ngai vak lovang. Kan MLA 40 zingah hian kan Home Minister atanga chhiar tanin a tel lo tur chiang sa hi mi pangngai tan chuan sawmthum chhiar mai an har lovang. A bak mi sawm chu ngun deuh hleka en mai tur an ni.
Kan Chief Minister lah chuan amah a inrawlh a nih loh chuan a Minister te zinga mi emaw, tu P.S emaw inrawlh a puhna lah kha (Pi Vanramchhuangi sawi hmangin) a pha hauh lo lehnghal ni awm a nia. Kuhva smuggler-te huangtauzia leh ngampatzia te, Pi Maria C.T.Zuali an transfer dan atang leh Police lamin Champhai D.C an thawhpui that loh ngam dan en hian kan Mizoram sorkar hi he kuhva tawlh ruk thuah hian ringhlel lo tur chuan politics bual at fe nih a ngai ang a, chutiang kan nih loh chuan engmah ngaihtuah thiam lo ve tak nih emaw, kuhva tawlh leh a nghawng ngaihsak ve miah loh emaw a ngai ang.
Minister Pu Lalruatkima khan Smuggler Lalhruaitluangi khan Deputy Commissioner lakah FIR a thehlut a, Pi Maria C.T.Zuali a bei lova, Mizoram sorkar aiawhtu a bei tihna a ni e a ti a. Smuggler leh Mizoram sorkar chu inbei tur ni awm takin Police-ho lahin thubuai te chu an lo ziak lut ang lawi a. A mak he hu ngawt mai.
Smuggler-ho lakah hian kan Mizoram sorkar hi mipui pangngai chuan dawih kan ti khawpin a lang a. Mahse a awm. A awm ve ringawt mai a ni. Entirnan smuggler-te hian Chief Minister hnenah hian cheng nuai 500 lai te hi lo pe ni ta ang se, pawisa chu an lak tawh laklawh chuan mipui ngaihdan lo deuh deuh hian thil a awm thei ang. Anih loh leh inthlan hma khan tu pawisa emaw lo hmang sela, a pawisa hmanna chuan mawi leh mawi lo pawh thlu lovin kuhva tawlhtute lama tang tur hian Chief Minister chu kar ta tlat mai se....
Mizoram sorkarin kuhva tawlhtute hnen atanga GST a lak a, Indonesia vel atanga kuhva lo kal, Burma atanga lak luh, Mizoram thar ang maia a chhiar atang khan kan buaina hi a intan a. A tam tham tak em avang leh Mizoram Officer tha ber te zinga mi ten transfer an hlawh phah tak hialah chuan kan kuhva chungchang hi mi pangngai tan chuan mak tih loh rual a ni ta lo.
Party aiawha Zonet TV lama thusawitu Minister khan kuhva tawlh hi a thiang vawikhat mah a ti lova, kuhva tawlhtute hian dan bawhchhiat an neih loh thu a sawi hauh lo bawk.
Kuhva tawlh avangin Pi Maria C.T.Zuali erawh Officer ropui leh dikna duh angin mipuiin kan hmu kumkhua tawhin a rinawm a. Chutiang bawkin Dr H. Lalthlangliana pawh Officer rilru nghet leh Mizoram hmangaihtu angin kan hre zui tawh ang a. An han transfer dun kher kher chu an tan chuan lallukhum a ni ang a, Mizo mipui erawhin kan tuar ang tih chu hlauhawm tak a ni.