KAWNG ENKAWL DAN THAR

Tlawng leh Reiek inkar kawngpui chu Ailawng khuain a enkawl hna an thawk dawn niin chanchinbuah a lo lang a, inremna fel tak siamin an ziak ang a, tun 2018 September thla aṭang hian he kawngpui, hemi huam chhung hi Ailawng khuain an enkawl dawn ni awm tak a ni.

He tihdan hi tuna kan Mizoram dinhmunah chuan ṭha ngei tura ngaih a ni a, kawng dang pawh hi hetiang hian tih ni thei ta sela ti a duhthu ka lo sam fona ṭhin a ni. Kan Mizoram kawng hi tuna kan kawng enkawltu PWD hi chuan tuna an kalphung pangngaiah chuan a vaia enkawl hi chu an tlin meuh lo ti ila an tan pawh na turah ka ngai lo. Te tak tea a chhiat lai, awlsam taka siam mai theih a nih laia thawm zat zat tur chuan hnathawktu indaih a ngai hle mai a, tunah hian PWD-ah JE hna hi za chuang lai a ruak ni awmin a lang si a. Lo ruak lo ta tehreng pawh ni se a ruahmanna te, a inkhaichhawndiat (chain of official procedure) te han ngaihtuah hian mi thahnemngai tam takin, ‘Han siam mai se aw,’ an tih apiang siamtha zat zat tur chuan kan kalphung en hian buaithlak tak a ni. Siam loh lah chuan tuna kan awmdan hi kan awmdan chu a ni ta mai a, a lungawithlak teuh si lo.

He thil hi ngun taka ngaihtuah a, fimkhur taka tih a ngaiin ka hria a, Ailawng khawtlang hruaitute pawhin anmahni leh anmahni ngei pawh invenna tur an siam thiam a ngai hlein ka ring. Khawtlang pawisa enkawltu tam tak hi pawisa a tam deuh chuan kan buai mai thin a, pawisa hmandan leh kalphung fel tak an siam a ngai hlein ka ring a. Hetia pawisa a’n awm hian a tir lamah chuan phur tak leh tha takin kan awmho dial dial a, kan ti tha ve fe dawn emaw kan tih lai hian thla hnih thla thum a ral a, kum chanve te a lo nih a, kum khat te a ral chuan pawisa chungchang hi sawi a sak ṭalh mai a, a buaithlak duh khawp mai. Heng hi a takin ka lo tawng tawh a, nuam lo duh tak a ni. Pawisa hmandan fel taka ziahdan siam a, chumi ang thlapa tih chu a ngai a. Mihring hmai eng inzah tawnna ang chi leh inhriatthiamnma te pawh chelek vak lova khawsak loh chuan pawisa hman hi inhriatpui harsa duh tak a ni. Pawisa hmandan chungchanga inrinhlelh tawh chuan tha a zawi zova, hna kal zel tur a buai zo vek thin.

Pawisa enkawltu leh Committee thlenga lawmman fel tak insiamsak te a tulin ka hria a. Chutiang a awm loh chuan pawisa a chingpen duh viau. Tlawmngaia enkawltu ang emaw, lawmman engmah hmu lova thil titu an awm chuan mi tha chungchuang leh rinawm chungchuang an nih loh chuan inthunun a harsa hle thin. Lawmman insiamsak tih vanga hlawk deuh maia insiamsak te pawh a hlauhawm thei, itsikna a piang vat mai a ni. Kawng enkawltu Committee an awm ngei ka ring a, chungte chuan ‘sitting allowance’ nei ve sela, a pawisa ziak feltu emaw, a sum vawngtu emaw, a enga pawh ruat ila chu chuan lawmman nei sela, allowance leh lawmman bak miin an beisei emaw, pawh hek an tum emaw chuan inkhap leh inthunun a awlsam deuh a rinawm. Hlawh emaw, lawmman emaw neih fel thlap tawh hnu pawha a bak kan la beisei fo emaw, kan hna kan thawk tha lo emaw a nih chuan tihngaihna tak kan awm lo a ni mai. Chuti lova ‘tlawmngaiin’ tih fai vek mai chuan nikhaw rei a daih mawh hle.

He thil hi rei tak ka lo ngaihtuah tawh, ka vei em em a nih avangin hetiang thil a lo piang chhuak ta hi lawmawm ka ti takmeuhva, a ‘result’ ka hre chak bawk a. Km khata cheng 40,000/- hisap hi chuan enkawl that theih viau turah ka ngai a - eirukna a inzeh tel loh chuan. Mahse han ti leh hram hram ila, ka rin aiin kan tihdan hi a danglam leh thin a. A senso zah sawi hauh lova ‘Pawisa hian a daih lo a ni,’ tih ringawt mai te hi kan thutak bawl peih viau a. Miin chutia an tih tawh chuan a phenah thil a awm tih hre chunga inzawt chhuak si lova inngawihsan daih te hi kan chin zawng tak niin ka hria.

Mihring ber mai hi kan rinawm loh tlat chuan engkim hi a tihdan tha lo a piang chawp thei zel a, a mak duh khawp mai. Tha ve mai awm hi kan tha thei tlat lo mai a. Dan naranin kan that lohna leh kan hlawhtlin lohna phenah hian eirukna hi a lo awm ve ziah mai a, kan tawngtai leh kan inkhawm hian hemi thuah hian min chhandam zo lo em maw ni tih hial tlak a ni. Chuvangin keia ngaihdan chuan rinawm tak a a hlawh nei turte hnena an hlawh (lawmman) tur emaw fel tak siam a, an mawhphurhna chin rinawm taka titute an insiam fel ngat chuan he thil hi a hlawhtlin ngei ka ring a. Rinawmna nen pawha kan hlawhtling lo a nih ngat chuan a tihdan thiam loh fe a ngaiin ka hria!

Mizoram kawng chhia kan vei a, keini a kal chhuak tlem te hian awmhmun aṭangin kan vei a, mahse a kawng zawhtu, Tlawng lui thlang lam khua (Ailawng - Reiek - Lungdar - Hreichuk - Lungphun - Khawrihnim - Chungtlang - Tuahzawl - Bawlte - Kanghmun leh a dangte) zawng zawng chuan kawng chhia hi a tawrhin an tuar a, a that leh an nihlawh phah bawk a. Chu chauh ni lovin he thil hi a hlawhtlin viau chuan hmundangah pawh ti ta zel ila tih hi a duhawm ngawt mai.