Guest writer
PL Liandinga
NGAIHDAN
Thil tha hi midangin ti se, an thil tha tih avang chuan midangin lo hlawkpui se, a hlawkpuitu zingah chuan keini leh midangte pawh tel ve ila tih hi ngaihdan tlanglawn tak a ni ve ang. Kan duhdan leh kan ngaihdanin mi an awm lo fova, a bikin ram hruaitu leh khawtlang hruaitute hi kan duhdana awm lo nasa chu an ni awm e.
Mi thenkhat chu kan duhdana an awm loh hian midang leh kalphung chherna kawngah nghawng a nei lem lo. Kan ram kal dan leh kan khawtlanga thil thleng dang nghawng mang lo hian mi tam tak chu kan duh loh dan leh hlawkna awm lovin an awm thei. Kan thenawm naupangin a sam a tihsen emaw, a tihvar emaw hian kan veng hmasawnna leh hmasawn lohna a hril lem lo. Mahse kan khawtlang hruaitu lawk ten khawtlang hmasawnna tur pawisa an eiruk a, a nih lohdan tur anga hna an thawh tlat chuan khawtlangin kan tuar a, kan vengin nawmsakna tur kan hloh then tihna a ni. Kan thenawmpa zan reia awmze nei lova a au lung lung hian kan ram kal dan a danglam lo. Mahse ram hruaituten tiam rualpui loh tur an tiam rualpui tlat a, depde taka thil an tih phawt chuan mi tam takin kan tuar mai a ni lo, kan thlahte thlengin an tuar thei.
An mimal nun zawng zawng chu kan rilrem loh zawng pawh lo ni se mipui tana tawrhna leh hnemhnanna awm thei ang chi-ah chuan ngaihdan kan siam thiang a, kan siam tur pawh niin a lang a, a sawi pawh kan sawi tur a ni. Midang nghawng leh nghawng lo kan thliarin mipui nawlpui tana pawi leh pawi lo kan thliar thiam tur a ni. Mihringpui dangte laka bat nei, ram mipui hriata rinawm tura intiam a, mipui tana thawk tura intiam ten an tihtur bat an hlen leh hlen loh pawh ngaihtuah nachang hre lova mimal nun nena thlir zawm vek kan nih phei chuan kan rilru put dan chu ennawn a ngai hial zawk tihna a ni.
Eng pawh ni se midangte hi kan duhdanin an awm lo thin a, an awm lo zel dawn tih pawh hriat a tha. Kan duhdan anga midang an awm loh avang a mahni inthlahdah emaw, indah tet emaw, mahni zahawmna bo zawnga awm ve mai hi thil awl tak a ni a. Dik tak chuan thin a rim chuan mahni zahawmna vawn tlat chu thil harsa tak a ni. Mi ropui leh ropui lo danglamna pakhat chu chutiang huna mahni zahawmna vawn theih leh theih loh te pawh a ni ve ngei ang. Mi naran tam tak chu kan thin a rim chuan a hnu zela mahni tana tha lo tur khawpin kan awm chang a awm thin a, thenkhat phei chuan thinrimin mahni tana pawi tur leh mahni mualphona tur tam tak kan ti thin.
Kan ram hruaitute emaw, kan chunga roreltute emaw kan duh loh zawng leh kan rilrem loh zawnga an awm palh chuan an awmdan kan tidanglam thei lova, an rilru kan tidanglam thei hek lo a ni maithei; mahse keimahni rilru zawk sawhnghetin kan intih paukhauh ve a ngai a. An awmdan avanga thinrim a, mahni tana thil tha lo ti mai lovin kan zahawmna vawng chungin kan inthunun thei a, kan ngaihdanah chuan nghet takin kan ding thei. Khawvel inrelbawlna thil avangin kan chunga awm angin an lang thei a, kan chunga an awm chiah leh chiah loh chu kan thu a ni.
Tumah hi an duh lo chung i inngaihsan luihtir thei lova, an duh loh chhung chu an rilru i hmin thei lo. An hna chelh leh an dinhmunin nihna a pek hmangin thil tha lo leh dik lo tak pawh an ti lui tlat thei a, i khap thei lova, thawklehkhatah an zahna tur leh an mualphona tur pawh i thlentir thei kher lovang. Mahse i rilru erawh an nei thei lova, i ngaihtuahna leh i rilru putdan chu nangmahin nghet takin i vawng tlat thei.
Entir nan, kan ram hruaitu lu ber Pu Zoramthanga te hian vawiinah a duh duhin thil a ti thei ang a, kan khap thei lova, kan lungawi loh thu pawh kan hrilh thei lovang. Mahse engtikah emaw chuan a hun a liam ang a, chutih hunah chuan khawhar inah te kan la thuho ang a, kan ngaihdan te, amah kan hmuhdan te chu kan duh phawt chuan hmaichhanah kan la hrilh ve thei ang chu. Kan duh leh a hriat phak loh deuh, a hriat thawi phakah te pawh kan la sawi ve thei ang. Chutiang vek chu mihring hi kan ni a. Chief Secretary te, Minister te, MLA te, Local Council Chairman te, Mayor te zawng zawng pawh hi vawiinah kan duhdanin an awm lo a ni thei. Mahse kan duh kan sawi ve theih ni te kan sawi theih hun te a la inher chhuak thei a. Chu chauh ni lovin kan ngaihdan chu a dik zawk phawt chuan keimahni'n duat takin kan vawng tlat thei a ni.
He mimal ngaihdan, ngaihsanna nena min entu hi an tam chuan mi chu a ropui a lo ni mai. Nihna sang tak pawh miin chelhin engemaw hun laiin thiltih theihna nei teuh mah se amah ngaihsanna nena hrerengtu a tlakchham miau chuan a ropui thei lo. Tunhma pawhin lal hrang hrang an awm a, an hmaa mite lalram an chhawm a, an hnua mite pawhin an lalram an rawn chhawm a, lalram intiat awptu rau rau zingah ngaihsan leh ngaihsan loh kan nei hrang thluah a. Thenkhat phei chu an chanchin kan sawiiin huatna nen kan sawi fo. Entir nan Darlalpuii chhun hlumtu Sibuta ngaisang awm hmel reng reng hi kan la hmu lova, Lal Tanhrila te pawh kan ngaisang lo. Khawvel huap pawhin ram hruaitu, an hun laia mi zawng zawng chunga leng, ngaihsanna leh ngainatna nena khawvelin a en hauh loh an tam mai.
He thil, mimal ngaihdan, mihring tiropuitu hi mi tam tak chuan kan hmuh hmaih chang a awm thin. Mimal tam tak ngaihdan kalh a khawsate chu chawplehchilhin an chungah hremna te, tawrhna te thleng turin kan beisei fova. Chutianga mipui tam tak ngaihdan ang leh duhdan anga thil a thlen chawpchilh loh chuan kan ngaihdan chu a hlu ta lovin tangkaina a nei ta lo emaw tih mai awl tak a ni. Mi tam tak chu pisa lama an nihna chelh avang te, tun dinhmun a an nihna sang tak avang tein midangte pawm loh zawngin an khawsa thin a. An vul lai leh an vanglai chuan nihna nei leh an hna chelhin thuneihna a pek te an nih miau avangin khap mai ngaihna an awm lova, tihdanglam theih pawh an ni hek lo. Thenkhat chuan sorkar a an nihna hmangin sorkar sum an hmang dik lova, thenkhatin zah nachang hre lovin duhsakna hleihluak te an lantir a, thenkhatin mipui vantlang tana pawi tur thil tam tak an ti thin. A ti theitu dinhmuna an din lai a nih a, an tih miau si chuan tih leh ngaihna awm lo a awm thei. Mahse anmahni kan ngaihdan chu kumkhuain kan ta a ni.
Tih tak takah chuan mi thenkhat hi chu an chanchin leh an thiltih dan dik lo chiang tak kan hria a nih chuan zahngaihna nena kan insum avang mai maia mualpho lo an ni chauhva. An mualpho theihna tur chanchin kan hriat a, kan chanchin an hriat ve si loh phei chuan kan zahngaihna hnuaia leng an ni tihna a ni thei. Dinhmun a san a, nihna a len poh leh fimkhur a ngai tih hi chu khawvelin a hriat sa a ni.
Kan ngaihdan zahawm taka kan vawn a, kan dik zawk tih kan hriat chhung chuan he mihring hi a zahawm reng ang. Kan ngaihdan pawh zah zo lova tlawm zawk leh chan hnuaihnung zawk changa kan inngaih hun hun chu kan tlawm hun a ni a, kan chan a chhiat hun pawh a ni. Chuti lova kan ngaihdan leh kan nungchang kan vawn that chhung chuan midangin min hnuaichhiah thei lovang.