INKAWLKALH

“Inthlan a hnai tawh a, zirtirtute hi khawih chet theih an ni tawh lo.” - Minister Rohluna.

He thu chanchinbuah a lo lang a, a pawi ka lo ti hle mai a. A sawitu khan engatinge khatia a sawi mai aw, ka lo ti a. Khatia a sawi rau rau kha chuan Mizoram Chief Minister-in, ‘Ka chhungte pawh ni se Congress an nih loh chuan engahmah ka ti lo,’ a ti ang mai khan engkim tawrh huamin a sawi turah ka lo ngai a. Engkim kha huam ta tak tak mai se a pawi lehzual ang tih ka ring tho nain khatiang thu a sawi kha chu pawi ka ti a. Kan ram inkaihhruaina turah sorkar hnathawkte hmanga politics khelh emaw, politics avanga rorelna dik leh tha hlen chhuah ngam loh emaw hi a tha lova. Ka lo ngaihdan chuan, ‘Ekhai, hetia an ti duh tawh a nih chuan a va manganthlak dawn tehlul em, kan Education enkawltute chuan education aiin inthlannaa tlin an ngai pawimawh zawk hle mai tih an thup zo ta ngang lo a nih hi maw le. Heti hi kan awm mek dan ni a kan lo rin-hriat kha a takin chiang takin a rawn inlar chhuak ta ngei a nih hi,’ ka lo ti nauh nauhva.

Mamawh dan anga zirtirtu sem rual theih loh hri hian he Mizoram hi kum tam tak a chenchilh tawh a, a tihdan tha zawk leh sem rual theihdan tur lah engmah duan chhuah a la awm lova, duan chhuah tumna pawh awmin a lang hek lo. An sorkar tirh aṭang khan zirtirtu indaih lohna hi an rochun nachungin tun inthlanah pawh hian sorkar ngai hi sorkar leh se Education lama inrelbawlna tha zawk hma han chhawp emaw, an tihtur nghahhlelhawm tak mai emaw engmah a awm chuang lo. He an rorel kum sawm chhung hian hemi kawnga hmalakna tak tak hi awm lovin hun an khawhral a. Zirtirtu semrual dan tur (posting & transfer norms) engmah duang chhuak lovin inthlanpui min nghah chhuahpui leh ta mai zawng a nih hi. Zirdan kalphung (pattern a ni emaw, World class a ni emaw, CCE a ni emaw) eng tihdan thar leh kalphung pawh zawmin sikul building te chu sa tha sa teh mah ila zirtirtu ber an awm mumal loh miau chuan engmah kan ang dawn lo tih hre turin eng hriatna dang mah a ngai lo. Chuti chunga zirtirtu siksawi feldan ngaihtuah loh hi eng Education mahin a tlin lo. Zirtirtu chungchanga kan thu thar neih chhun chu a bialtu MLA hriat lohvin transfer loh tur, tih vel a ni. Hetianga sorkar hnathawk transfer chungchanga politician te rawih tel tlat hi a him lo em em a. Zirtirtu-ah chauh ni lo, Department dangah pawh a him thei ngai lovang. Chutah pawh bialtu MLA chu Opposition MLA a nih phawt chuan engmah awmzia a awm dawn lo tih chu Mizoram sorkar pawisa aṭanga sem, NLUP an han semtir duh loh ngat ngamdan aṭang hian a lang chiang em em a. Chuvangin Education hi kan ram politics-ah chuan a lungchhiatthlak ngawih ngawih tih a lang reng mai.

‘Inthlan a hnai tawh a, zirtirtu sawn a theih loh,’ titu Minister, Education changtu vek chuan a hnu lawkah, ‘Education hi politics khelh nan hman loh tur a ni,’ tih thu a sawi leh si kha a mak ka tih leh lawi si lai tak chu a ni. Inthlan hnaih avanga zirtirtu sawn theih loh thu, sawi thiang lo ang hiala kan lo ngaih kha a sawi lo tur ber, a thuneitu ber ni lawi siin a sawi hnu lawkah amah vek chuan Education chu politics khelh nan hman loh tur a ni tih a sawi leh ta mai si a. Kan ngaihzawng te chungchang sawi ni ta ila, ‘Ani neih te chu a remchang lo alawm,’ kan tih hnu lawkah mual letliamah, ‘Ani neih loh te chu tih sa loh alawm,’ va ti leh ta ila eng angin nge kan ngaih ang? Chuvangin heng thu pahnih hi thu inkawlkalh nghet tlat, a engti zawng maha Mizoram tana him lo thu a ni. Zurui chunga zu in that lohzia sawi hrep duh ngat tawh chu a deh a khirh dawn tih a hriat sa ang hian inthlan dawn avanga zirtirtu sawn ngam an nih loh thu sawitu vekin zirtirtu leh zirna chungchang chu politics khelh nana hman loh tur thu a sawi hian a thusawi awmzia a hrechiang lo hle emaw, a duh duh sawi theiah a inngai emaw, amahin engmah pawisak a nei lo tihna emaw, mipui hi zahna chhete mah min nei lo tihna emaw a ni ngeiin a lang tlat mai.

Thil inkawlkalh dang leh ni a ka hriat pakhat chu ‘Vibrant Chakma nation’ tih kha a ni. Mizoram chhunga chi leh kuang thila kan mit kamtu lian ber chu Chakma chungchang a ni a. Anni hi chu sakhaw hran, culture hran an ni a. Mizoramah an lo awm rei tawh avangin a lo awmsa te erawh inhnawh chhuah mai emaw, innuai chimih emaw, tharum hmanga pawngpaw nawr beh mai emaw, intihduhdah ngawt mai emaw a rem tawh lova. A awmsa ang ang te chu tunhnua kan duhdan lo ang deuhvin District Council te pein an nihna tawk te tein awm ve mai se ti a lungawipui kan tum laiin Mizoram a political party zawng zawnga inti ram neitu ber maiin, ‘We promise you vibrant Chakma nation,’ an va ti mauh mai a. Thlalak an thehdarhah phei chuan amah MNF hotupa ber, Pu Zoramthanga ngei hian chu thuziak hnuaiah chuan thu a sawi mek ni ngeiin a lang a. Anmahni Chakma lah hian Central sorkar lamah min kar bingbileh tumin tha an thawh nasa hle niin kan ngai a. NGO Coordination Committee (Tlawmngai Pawl inzawmkhawm) phei chuan Chakma bialah Party Candidate dah ve lo turin Political Party zawng zawng a ngen hial nghe nghe a. Hetia an ngenna thu hi ngaihtuah chian chuan Chakma tan a na ang a, Mizoram tan chuan thu puitling tham fe a ni. Chuti khawpa Chakma te chu kan dah hran lai chuan tlinna tur ni a kan rin phawt chuan Mizo National Front chuan Chakma te chu hnam thiltithei leh chak taka awmtir an lo intiam leh lawi si ni awm tak a ni. MNF Party leh an awmdan ni awm hi a inkawkalh ta nuai mai. Hmar lamah chuan Mizo hnam tana martar anga an inlantir laiin chhim lamah chuan Chakma vulh liantu nih an hreh leh si lo tihna em ni ang?

Tunlaiah inhriat tawnna hmanrua (media) te a chak tawh a, engkim hi a lang chhuak zung zung a, kan hriat chin tlemte aṭang pawh hian kan thusawi leh kan thusawi te, kan awmdan te hi inkawlkalh angreng tak tak awmin a lang.