DISTRICT POLITICS

Inthlan a hnai a, District politics a inlar chhuak leh ta tak tak a, a ngaihnawm luih luih phian mai. Mizoram tan District neih tam nge tha neih tam loh tih zawhna thuah hian mipui kan chiang tlat lova. Tuna kan awmdanah hi chuan mipui tan sawi thiam a har hle a, mahse kan politics livir siamtu pawimawh tak pakhat a ni ta tlat si.

Han ngaihtuah mai chuan District hawn belh loh tha titu tan chuan District a tam chuan heng hi ngaihtuahnaah a lut:

1) Inawpna atana inrelbawlna (administrative infrastructure) chhuanchhawng a tam poh leh sorkar sum senna tur a tam a, vawikhat District hawn tawh hi thiat leh emaw, sut leh emaw rual a ni tawh si lova, Bawrhsap an tam poh leh mipui sum a hek ting mai. Tu te fiamthuin emaw Deputy Commissioner Association te pawh hi kan la din hlawm mai ang tih hlauhawm khawpin Bawrhsap kan ngah thei mai dawnin a lang a, chung zawng zawng chuan mipui sum (sorkar sum) lo chu khawia mi mah hlawh an la dawn si lo.

2) Inawpna tha (good governance) a awm chuan loh chuan sorkar sum tihchingpen theihna tur remchang a tam mai mai a ni.

3) Inawpna a that phawt chuan tuna kan Mizoram District neih sa hi inrel fel nan a tha tawk mai ni lovin a tam lutuk mah tawh zawk a ni.

4) A mihring tam zawng leh a ram zauzawng en chuan tuna kan District pakhat ang hi vairama BDO pakhat bial ang lek lek a ni thei a, hmun tam takah phei chuan kan District thenkhat hi chuan BDO bial khat a tiat lohna hi a nasa hle.

5) Ṭhenawm State ṭhenkhat enin District an ngah hle a, mahse corruption a nasa miauva, hmasawnna a thlenpui chuang lo.

District thar neih tha titute tan chuan heng hi ngaihtuah dan a ni ve thung ang :

1) District office a hnaih na na na chuan mipui tan awlsamna a awm ngei ang.

2) Vairam nen tehkhin theih kan ni lova, Mizoram chu inkal pawhna a harsa tlat a ni.

3) District office awmna apiang chu a khua a lo changtlung ve ang a, khua a tiropui ang.

4) Sorkar hnathawk an lo pung ang a, sorkar zarzotu an awm belh ang a, chu chu mipui tan hlawkna a ni ang.

5) Keini chu kan kalkawng leh inbiak pawhna hi a tha thei si lova, heti ngawt lo hi chuan a buaithlak em a ni.

Ngaihtuahna han sawrbing deuh chuan thil lang chiang angreng tak tak a awm. Tuna rorel lai ni lo, kum sawm hmalama roreltu Party sorkar khan inbuatsaihna fumfe awm lo leh engmah tih hman tawh mang loh hunah District pek an nih thu kha vote zawn nan a puang pawp a. District an pek bialah chuan an tlin phah ta chuang hauh lova. Tun kum sawm kalta chhunga roreltu sorkar lo ding chuan District puan tawh sa chu engmah ti lovin an puan ang angin a awmtir ringawt a. Tun inthlan dawn boruakah Cabinet Minister zinga Chief Minister tih lohva Senior ber chuan a ban phah ta thut a. Mizoram politics boruak chu a ri ta rum rum mai a ni.

Hetiang boruak hi nghawr chhuaktu tha tawk tak a awm a ni ngei ang. A nghawr chhuaktu zingah chuan chhungkaw politics te, contract hnaa mimal induhsakna hleihluak leh hnung thak inhiah tawnna thu te tam tak a awm thei a. Congress Ministry hnuaia contract hna lian zawng zawng deuhthaw thawktuin Congress Ministry a Finance Minister meuh a khing leh ta mai si te hi Party mit aṭanga thlirtu tan chuan a kam a na ngeih ngawih viau ang. Home Minister hriat awm tak, hriat tak tlat loh thu lian angreng fe te pawh a awm te pawh a ni mahna. Eng thu pawh ni se mi chhungkaw thu a ni a, kan hre ve phak tak tak lova. Kan hriat chian tak pakhat chu Contract hna lian tam tak thawh thu te, Keifang kawna Saitual mipui hmaa, ‘Engmah sawi tur ka nei love,’ tih thu te kha a ni a. Heng thil pahnih chauh pawh hian thil awmdan chu thui tak a hril tlat a ni.

District chungchangah hian buai lo hlei thei pawh kan ni lo. Video clip thenkhatah District inpek chungchangah intiamkamna chiang angreng tak tak a lo lang a, a sawi laia thu kan ngam ang hu aiin a takah a lang chhuak leh si lova. Chu ai mah chuan bial thenkhata engmah sawi tur nei lovin bial thenkhatah chiang taka District an pek leh si chungchang te pawh awm thei a ni.

A thuhrimin District hi a ramri tur lama chiang lo, phaizawl te anga inkal pawhna thu-hlaa awlsam si lo a nih phei chuan a ramri tur hi chiang taka rin chu a harsatna chin te pawh a awm ngei tura ngaih a ni a. Ramri sawi fel awm chiah lova a Headquarters tur lam buaipui vak mai te pawh a awm thei ve bawk. Chu chauh a ni lo, a ramri fel loh chu thu khat, nei tawh anga lang si, a tak taka kalpui hleih theih si loh, thawktu leh pisa lam awm lem lo, Staff thenkhat awm anga lang si a kum engemawchen te pawh awm theih zel a ni. PHC kan hawn hian a tak taka chhawr tangkai chhung te pawh a rei viau thei a, SDO thuthmun kan siam hian a SDO tak awmtir lem lova nei anga lang, nei tak tak si lova awm theih a ni ang hian District pawh hi puan leh hnathawk thei inkar hi a awm ve bawk.

Hetiang hi kei pawhin ka tawng ve tawh a, kum 1988 khan Deputy Director hi ka ni daih tawh a, a hnu kum 27 a ka pension pawhin Deputy Director rank thovin ka pension a! Politics kal sual siper dawng ka ni tih ka hriat chian em avangin lung lovah ka la lem lova, nuih nuih te pawh a za zawk hial tih mai a ni.

Keini ang State pachhia tan hi chuan inrelbawlna ruangam (administrative infrastructure) din hluai hluai hi er tham fe a awm thin a. Tuna kan dinhmunah hian hmasawnna hnathawhna tur pawisa hi kan budget pumpui aṭanga zaa sawm chuang vel chauh hi a tak takin a awm ni tein an sawi a. Chuta tang chuan induhsakna senso leh eng ilovah engemawzat chu a la kal ral leh ta nghal a. Chuti a nih chuan inawpna kalphung buaipuina tarmit (administrative management) aṭang chuan District hawn hi ngaihtuah tham fe a awm. Chu chauh a ni lo, khawvel inher phung ngaihtuah chuan sorkar office hi a te telh telh ang a, hna erawh a awlsam tial tial ang a, sorkar hnathawk hi an tlem tulh tulh ang a, sorkar hian midang hi kutke-ah a hmang (outsourcing) nasa telh telh tur ni awm tak a ni a. Chutih laia a sorkar inrelbawlna lam dah belh zawnga rorel te pawh hi a fuh lo thei ve bawk. Mahse tun dinhmuna kan sorkar hna kan thawhdan en hi chuan a beidawnthlak lu hret a. Officer thenkhat hi chuan aikal an la lo chauh ta mai a, sorkar hna hi chhungkuain kan inrochun hnem ta viau mai. Heng han thlir hi chuan District Headquarters neih hi bial tam tak leh khaw tam tak tan chuan a mak lova. Development sum a sema insem ta mai hnam tan hian District Headquarters hi a itawm hliah hliah bawk em a ni.

District hawn hi a hautak viau laiin hawn loh lah chuan a tiam thei awma ngaih chuan an lo tiam kur ang lek luk tawh bawk si. Chuvangin kan District politics hi lian tham ve tak a nih theihna a awm lo thei lo. Sorkar Office hlat khaw tam tak tan chuan sorkar pawisa hi a awmna a hla vang vang riau thei mai a. Sorkar office dah hnaih emaw, sorkar pawisain thingtlang khua a thlen ve theih dan emaw hi kan zawn tur pakhat chu a nih reng laiin inawpna (administration) han fel se, inkal pawhna kawng han tha deuh se kumkhaw daih insensona hi a tul lo thei, mi State leh mi ramah mihring tlemte te leh ram bial zim te te tlawhchhanin hetiangin thil an ti tlat lo. Ram hausa leh ram changkangah chuan hetia Office lama kal rup rup lo hian computer hmangin (e-governance) sorkar pisa hi an dawr fel zung zung a, District Office ngiat a inhawr khawm luih luih hi chuti takin a tul lo thei.

A enga pawh ni se District politics hi bial thenkhat tan chuan lian tham tak a ni e.