Guest writer
PL Liandinga
TREASURY POLITICS!
Inthlan a hnai ta tak tak a, kan boruak a ngaihnawmin a mak chho tan ta mup mup mai. Kan awmdan ṭhenkhat hi chu nuihzatthlak angreng tak, mahse han nuih khanglan chi chiah si loh angreng tak a ni a. Mahse thil kalphung han en vang vangin a nuihzatthlak zawnga lak deuh mai loh chuan tihngaihna tak awm mang si lo a ni. District te pawh kan han puang pawp mai a, mahse a tak tak chu a lo buaithlak viau ni tur a ni a, kum sawm chhung buaina bur (Pandora’s box) kan hai tet a ni hrim mai a. Kum sawm mai pawh ni lo, a aia rei te pawh a la daih hial awm e.
Tunkar kalta maiah khan thawklehkhatah Saitual, Khawzawl leh Hnahthial khawpuiah te Treasury hawn a nih thu sorkarin a chhuah thut mai a. Keini ang chuan a ngaihna pawh kan hre lova, thil lawmawm lam nge a nih thil lungchhiatthlak lam kan hre lo. A mak erawhchu kan ti a, kan suangtuah thiam phak bak a ni. Ramri politics te, Chakma District Council politics te, sem politics te leh politics nena inkaihhnawih thei thil dang dang kan hre thin a, Treasury politics meuh hi chu keini ang mimawl tan chuan suangtuah thiam phak bak a ni.
Ti ta mai mai ila, sorkar hna kan thawh lai khan hmun pakhatah hian kan thawh vena, Anganwadi hi khaw pakhat veng hmawrah nalh angreng tak mai an sa nawlh mai a. Kawngpui bul a nih avangin chu lam kawnga kan kal apiang chuan kan tlan pel ziah a, kan tlan pelh hun chu a awmna avangin Anganwadi hawn hun vanglai (zing dar 9 aṭanga chawhnu dar khat inkar) a ni deuh ziah bawk a. Kan tlan pelh apiang hian naupang hmel reng reng hi hmuh tur a awm ngai lo ziah bawk a. Tum hnih chu ka tlawh a, naupang an nei ngai reng reng lova. A enkawltu Officer (CDPO) chu eng vanga chutia naupang awm lohna hmuna Anganwadi hawng nge tih ka zawt ta a. ‘Engtizia nge saw hmunah sawn Anganwadi in sak?’ ka ti a. Anganwadi te chu a sakna hmuna mihring awm tur zah leh naupang awm thei zat tur bituk vek a ni si a. Ani chuan, ‘A.... kan Minister-in an khua hi Health Sub-Centre pek a tiam a, a theih leh si lova, Wadi hi sak tur a ti ta mai a ni,’ a ti a. Naupang kal tur awm lohna hmunah Anganwadi kan nei ta ringawt mai a, Mizoram tan chuan pawi angreng tak a ni. Kar hmasa lawka chu hmun ka tlan pelh pawh chuan chu Wadi chu nalh takin a la ding a, kan tlai deuh hlek avangin a kawngkhar pawh a lo inkhar thap tawh bawk.
Naupang awm lohna hmuna Anganwadi sak a nih dawn lai khan a Officer chuan ka hnen chu rawn thlen sela dang turin ka theihtawp te pawh ka lo chhuah ve tur a nia, a nachang hriat loh vang nge thahnem ngaih lohna thil hrim hrim tih pawh hriat a har khawp mai. Mahse chu Wadi chu sawn leh dawn ila politics engemaw tak a thlen phah thei tawh a, inzah lohna anga ngaih te pawh a awl dawn a, chu chauh ni lovin a thawktute pawh bantir an ngai dawn a, rin aiin a hnawk a tam thei phian mai. Hnathawh tur awm lohna hmunah mihring leh tha mai bakah tul lo tawpah sorkarin pawisa a seng thlawn char char a ni ta ber mai a, chu thil chuangtlai, hman tangkai theih a nihna hmuna dah sawn theih hauh si loh chu a mamawhtu zawk hmun dangin engtiangin nge an tawrh phah dawn hriat a ni lo. Kan politics hi a vairam politics deuhva, a manganthlak viau.
Anganwadi leh Treasury chu thil inlen hleih tak mai a ni a. Anganwadi pakhat, a hmun dik lova dah pawh keini’n pawi kan tih lai hian kan sorkar chuan eng khaw sawi set set lovin Treasury a’n hung leh ta tawp mai chu a nia, a manganthlak dawn khawp mai. Treasury chu keini lo ngaihdan chuan venhimna tha tawk hnuaia awm tur, Office tam takin an intawm tur thil a ni a. Chu chauh ni lovin Deputy Commissioner Office nen inlaichin taka ngaih a ni bawk a. Sorkar pawisa dehna hmunpui a nih avangin fimkhur taka enkawl tur a ni bawk a. Treasury chuan Officer te, Staff dang te, Building changtlung tak te leh venghimtu te a ken tel avangin mipui sum lam thlirna aṭang chuan Treasury pakhat enkawlna hi hautak tham ve fe a ni dawn a. Hmasawnna hnathawh nana mipui sum lama thahnemngai tan chuan Treasury hawn mai hian ngaihtuah a tithui khawp mai.
Hetianga Treasury hawn tak mai hi State dangah eng angin nge a awm ka hre ve pha lova, tuna kan Treasury pathum hawn thar hi chu engtikah nge hnathawk theia a awm ang? Administration lam thlirna aṭanga han thlirin he Treasury hi a tak taka kalpui chi a ni em? Kan District puang ang lek hian puan nawn awn awn hnu pawha engmah awm si lo a ni thei em? Ngaihtuah tur a tam khawp mai. Treasury te ngat phei hi chu hetia Sub-Centre hawn a hawn mai mai chi ni hian a lang lova, kan mamawh a nih a, kan thanmawhbawk takmeuh a nih chuan heti teh thut lo hian, sorkar inrelbawlna kalphung pangngai, Department inzar pharh zelin ruahmanna fel tak nena a tih mai tur ni awm tak a nia.
Tuna kan Treasury hawn dan hi chu a zahthlak deuhvin a lang a. Tute inneih puia inpawngpaw sawm emaw ang maiin, ‘A ti teh thut ngawt lutuk deuhva,’ a zia lo hret chuan a lang. Hetia inthlan dawna engemaw dah thut emaw, hawn thut emaw hi tunhma pawhin chan that phah nan kan lo hmang tawh lo hlawm kha a ni si a, engatinge maw kan tih leh thin aw? Lungawi lohna titamtu mai mai a ni asin maw le.