KHAW THAL

Kan pi leh pute khan :

Khua a thal leh dawn ta e val lawmah,

Chhun ni leh zan khua a dang hlei lo'ng e;

Chawng tuikhur leng bualna, aw leng bualna.

tih hla an lo nei a. Thalah chuan tuikhur kha a bawmtu mihring, a bikin nula leh tlangval an awm reng a, tuikang te nghakin inbual nan an hmang rim hle tihna te pawh a ni ang e. Khatih lai, ruahtui khawl leh tui lak awm hma, in za nufa lek lek a khua an awm a, tuikhur ngawt rinrawla neih hun lai kha chuan he hla hi hla ril leh ngaihnawm tak a ni ang a. Mahse tunlai khawvelah chuan heti ngawt hi a ni ta meuh lo. Tuikhura inbual te chu thil tihdan mawi lo a lo ni ta a, inbual duh pawh kan awm ta meuh lo. Tuikhura mi an inbual avanga han lawm ngawt mai te chu thil intuha lo tak a ni thei. Mahse khatih hunlai, tuikang nghaka nula-tlangval an thut thiap thuap hunlai ngaihtuah chuan tlangval tan chuan a nawm vena lai tak te pawh a awm ang chu.

Tunah chuan khawvel a lo danglam ta a, khua a lo thal apiang hian mi tam tak chu kan thlaphang ta deuh tlat a. Sorkar Department, Environment & Forest te pawh an thla a phang thin a, theihtawpin tan an khawh a ni ber mai. Kan ram thing leh mau te hi kum tin maiin a kang chiam zel a, chu chuan pawi nasa tak a sawi a ni tehchek ang chu kan tuihna a tlem tial tial a. Tunhmaa tui awmna thin hmun tam tak leh kawrte tam takah khan tui a lo awm ta lova. Chu chuan kan leilung awmdan thui tak a tidanglam ngei ang a, kan nungcha tam tak nunphung a khawih ngei ang tih pawh a lang nghal mai.

Sorkar Department emaw, sorkar emaw chauh hi a thlaphang lova, mi chinchang hria leh Mizoram hmangaihtu tam tak chu he khaw thalah hian an mang a ang thin. Tunhma deuh atang khan kan eizawnna, tlangram lo neih, kum tin lo vah a, hal leh hi thlakna tur kan lo zawng tawh thin a. Mi thil chik mi tam takin kan tlangram lo neih kan bansan a tul tawhzia hi an sawiin sorkar pawhin chutiang lam thu chu a lo sawi tawh thin. Mahse vawiin thlengin kan tihdan hlui chu kan la bansan thei lova, kum tinin March thla laihawl velah chuan ni hnih ni thum chhung chu he Mizoram hi meikhuin a bawh thin. Kan tihdan kan thlak theih loh nachhan hi kan politics vang te, tum ruhna kan neih loh vang te, tumna nghet kan neih loh vang te leh pawisa hnaivai kan duh leh thin vang te pawh a ni ang. Kan tihdan kan thlak theih loh nachhan chu eng pawh lo ni se thalah meikhu a lo awm hian khawilai emaw chu a kang chiam tihna a ni a, kang ta chu lo atana kan thing leh mau kih thluksa a nih pawhin a thlamuanthlak chuang lo. Chutih nak a laiin kan duh vanga kan hal pawh ni lo, ram ngaw leh hmun dang a'n kang ta chiam mai thin hi chu a pawi lehzual ngawt mai.

He ram kang thin bakah hian tunhmaa tui awmna thinah khan tui a tlem tain a thenah phei chuan a awm lo ta fo mai a. Hei hian ngaihtuah a tithui ngawt mai. Luite tui leh tui hrang hrang kang chat chu thudang, kan Aizawl khawpui tui lakna pawh a thlaphanawm tih thu mi thenkhatin an sawi nasa ta hle mai a. Thawklehkhata han siamfel mai theih pawh a ni lova. Hun lo kal zel turah tui hi a tlem tial tial ngeiin a rinawm si. Hman atanga kan huan lo ram inpek dan te leh kan ram thing leh mau kan enkawl dan thlengin chhui a ngai a. Chhui thui a ngai lutuk a, mi tam tak chuan kawng chanve-ah thil awmdan hi kan ngaihven peih lohsan ta zel mai ni te pawhin a lang.

Thal a lo thlen a thil ngaihmawh­awm tak lo thleng tel ve thin dang leh chu sangha leh chakai hrai hi a ni. Chakai hi chu thalah an hrai kher lova, sangha hrai aiin a langsar lo zawkin a tlem deuh bawk a, a ngaimawhawm nep zawk deuh bawk. Thal laia sangha kan han hrai chiam mai thin hi chu kawng hnihin a pawi a. A tha lo ngawt mai.

Pakhatnaah chuan rilru lama kan retheihzia leh pawisak kan neih lohzia lantirtu a ni a. Sangha kan manna tur a nih chuan eng hmanraw hman pawh hreh lo anga kan han lang ta hi a changkang lo tlat a. A hnam ang pawhin a mualphothlak. Khawvel hmun danga an tih ve duh loh leh hnam changkangin mak an tih em em tur hmangin sangha kan han man ta tlat mai a. Hei hian duhamna te, mawlna te, mahni hmasialna te, hnam inthununna tha lo te, dan pawisak lohna te leh thildang dang, hnam nunphung hniam tak kan ni tih te a lantir nghal vek a ni. Khaw tam takin an han khap a, luidung te an han veng hi a lawmawm takmeuh mai. Hetiang hian ti ta lo se eng tak nge kan an tawh ang hriat phak a har hle. Mi tlawmngai leh thahnemngai hetiang mite hi an fakawm em em laiin kan dinhmun erawh a zahthlakin a beidawnthlak hial. Vantlang lui intawm a sangha lo hrai duhtute hi mihring pawisak nei lo an ni a, mahse heng mite hi kan chipuite an ni a, kan zinga khawsa te an ni a. Vawiin thlenga hetiang ti duh kan hnam mihring zinga an la awm hi kan tan pawh a mualphothlak a ni.

Sangha hrai pawina dang leh chu tisa thil taka kan retheihna lantirtu a ni a. Sangha kan man dawn chuan phal loh thil pawh ti ru duh khawpin kan rilru a pachhia a, chu chu tisa thila kan retheih vang pakhatin a lang. Sangha man ngawr ngawr kha kan thlahlel ngawih ngawih a, thildang pawh ngaihtuah chang lovin kan ti duh tihna a ni. Mizo upain, 'Tampui mitthi-ah nupui fanauten meialh an en laia thenawmte buh ru ngam lo chu patling a ni lo,' an lo ti a. He thu hi a ril hle. Nunna chhan nan te leh nupui fanau chhan nan chuan eng tih pawh a thiang tihna ang a ni. Sangha man tura phal loh thil leh hmanraw rapthlak tak mai hmang duh khawpa sangha ei chak emaw, man nih chak emaw kha a rethei thawmhnaw hrim hrim mai. Kan sangha hraina rilru leh ram chhuahnaa kan inkap palh fo mai hi a inzawm ang em? Mahni thiante leh thiante lo pawh chian hman lo khawp a sa kaptu nih chakna hi a puitling lo hle a ni. Mi vanduai, thiante leh midang hmu sual a, ramsa anga hmu tlat te hi chu an vanduai te pawh a tih theih. Mahse sa kap nih chak luattuk vanga silai hmet puak ta mai te hi chuan sa kaptu nih hi an chak 'lutuk' a ni.

Kan sangha hrai leh kan inkap palh nasa lutuk hi chuan hnam mawl, inthununna tha lo hnam nihna a keng tel a. Hetianga titute hi chu hriat tham deuh hlek a inzilh awm tak a ni.

Mizote hi kawng tam takah kan inthununna a tlahniam ta hle mai ni te pawhin a hriat a. Sorkar danin a khap leh khawtlang duh loh titute hi kan la dimdawih mah mahin a lang. Hetianga titute hi chu kan dan rorelna lam pawh hian an thiam chan theihna tur lam ngaihtuah lovin an thiam loh chan theihna tur lam ngaihtuah se a thain a rinawm hial. Chuti ngawt lo chuan sangha hraitute pawi khawih finfiah hi thil buaithlak tak a ni thei.

Khaw thalin a ken tel dang leh pakhat chu in kang a ni leh. Hun dangah pawh in a kang fova, mahse thal laiin a tam bikin a hriat. Fur laia kang lo mai thei kha thalah chuan a kang ta tlat thin a, a kan palh pawhin a hlauhawm zual bik a. Chu chauh ni lovin in leh lo a changtlun loh poh leh kangmei a hlauhawm zual thin bawk. Concrete in a kan chuan a pawn lamah a inhlap chhuak nep bik a, chuvangin thenawm tan a hlauhawm nep deuhva, rap-In emaw, Assam Type emaw a kan chuan a hlauhawm zual bik.

Chutichuan, thal chuan ram kang te, sangha hrai te, tui kangchat te leh chenna In kang te a thlen fo thin a. Heng thil hi a vaiin kan ven theih deuh vek a ni a, a tam ber chu kan fimkhur loh vang a ni. A then hi chu sual vang te pawh a ni ve thei ang chu. Thal a lo thlen hian chhiatna a rawn keng tel ve thei tih hriaa fimkhur kan inzirtir a, pawi khawihtute kan hrem that a pawimawh hle a ni. Thil tha titute kan hlutsak thiam a, nunphung dik kan inzirtir a tul hle laiin pawi khawihtute hremna fel tak neih hi a pawimawh khawp mai.