MOTOR HORN HMEH LOH

Kan Aizawl khawpui mawina ber leh nawm vena ber pakhat chu India ram hmun dang anga horn a ri ve chiam chiam lo hi a ni. November ni 3 - 7 kha Guwahati-ah kan zu cham a, motor horn ngaimawh mi ka ni bawk a, kan Aizawl khawpui ka ngai hman viau. Mawi taka horn kan hmeh chang a awm - zin kawnga a tlan chak thei lo zawkin a tlan chak thei zawk tan kawng a’n kian a, lawmthu sawi nana pelh paha horn kan han hmet zauh zauh te hi a va mawi em!

Motor horn hmeh chungchang hi keima ngaihdan danin ka chik ve a. Vairam kan hmuh phak ve china an horn hmeh rik chuah chuah zaa 95 (95%) hi chu hmet miah lo mahse danglamna engmah awm lo angin ka hmu. Inzirtirna te, midang hlahthlemna rilru te leh midang tana hnawksak nih hlauhna tlakchham vang mai ni berin a lang a. Thenkhat chu an hmaa motor a awm dek dek chuan horn nena hnawh kian tum ni awm fahrana horn hmet ringawt an ni a, a hmaa motor tan khan insasengna hun leh hmun a awm leh awm loh pawh an ngaihtuah miah lo. Thenkhat chuan an din tumna hmun an thlen dawn chiah te hian an han hmet ringawt a. Thenkhat ve thung chuan mi an tlanpelh pahin an hmet a. A rik hian a ri tuar tuar reng a, mahse horn hmet an tlan sawt chuang lova, an horn hmeh chu an ngaihtuah zui lo tawp ringawt niin ka hria. Bus lianpui pui te kawng thawl laiah a’n tlan pur pur a, ring zet zetin air-horn an hmet luah luah a. Hmeichhiain, ‘Hrethiam mai em?’ an tih ang leh, ‘Awi ka ning,’ an tih ang hi a ni - awmzia a awm lo.

Keini Aizawl khawpuiah chuan horn hmeh chiam chiam ching hi kan tlem ta viau mai. Horn hmet vak vak te hi ka theih ang angin ka en zui hram hram a. Tuten emaw huatthuah an la em lovang a, hetiang hi ka hmuhdan a ni :

1. Eizawn nana motor khalhtu thenkhat, passenger hmuhna hmun hmunah, hmuh rual rual a ding mai tura inngai ni awm tak, hmel han en reng reng pawha “Noise Pollution” hre pha lo hmel tak thenkhat hian horn hmeh an ching zual deuh em ni ka ti. Hmanni a ka hmuh pawh kha a hmaa ding tana insiamremna hman awm hauh lovah khan a horn a hmet nghal tuar tuar mai a. A khalhtu ka va en chuan kan tawng tu huatthu suhah hawihhawmna hmanga dawr tur lam chi hmel ai chuan, ‘Engnge khatia i hmeh vak? I duh em ni?’ ti a rorum deuh hleka dawr tur lam chi hmel a pu.

2. Sorkar driver, mahni pu te apiang lal ber anga cheibawl tum chi tlem an awm a. Tunhma, hetia motor a inhnawh tawt hma leh car chi hrang hrang chhuah tam hma, motor dawng thei Officer ropui hunlai ang deuhva sorkar officer tawh phawt chu lal tak tura ngai motor khalhtute hian horn hmeh an ching leh thin. Hmanni pawh kan venga YMA Hall kawtah punkhawmna lian vak lo a awm a, mi an zi ve laih laih a, sorkar Gypsy pakhat a lo tlan chhova, a speed thlah tum hauh lovin horn nen a rawn bei chho ham ham a. Tha takin kawng kan lo kian a, a tlan tlang ve tha mai. Horn kha hmet kher lo mahse a tlan tlang thovang a, a muanchan phah chuang lovang. Mahse hla deuh fe atang khan a rawn inhrosa chho nghal mai a. Kan veng angah chuan a langsar duh angreng. A motor thawm natzia kha amah zawkin a hre lo ni ngei tur a ni.

3. Kan VIP zahawm em em mai te motor khalhtu thenkhat hi chuan an pu te hnen atangin zirtirna an dawng lem lo ni ngei tur a ni, horn hi an chelek leh thin. VIP thenkhat hi chuan an Driver te hnenah fel takin thu an hrilh a, mipui pal bawrh bawrh lo tur leh horn nena ti chiam chiam lo turin an hrilh ni ngei tur a ni, an fel em mai.. Mahse VIP thenkhat, khatianga an Driver-ten an tiha pawimawh ta sawta inngai hi an awm ve em ni chu aw, ka ti. Heng VIP Driver leh VIP te hi chu thil hriat phak fumfe loh vanga horn hmetah ka dah deuhva. A VIP khan kan Aizawl khawpuia VIP nihdan tur leh mi ngaihsan zawng tur a suangtuah fel chiah lova, a Driver lahin VIP meuh motor khalh ta chu a pu chu horn nena tlan tlang zur zur zel mai turah a ngai ve bawk a. A driver tihdan dan khan VIP zawk kha a awm a, a driver lah khan a pu kha a lawm ni-ah a ngai mai si ni berah ka ngai. Ngaihchan loh zawk tur an inngaichang tawn ve veah ka ngai deuh!

4. Mi engemaw ve hrim hrim, horn fiak tha tak nena han rik ral ral te chu ropui riauva inhria hi awm ve a nia. Mi pangngai zet anga ngaih zingah pawh Designation Plate (mi state a eng teh vaka an ngaih loh tur leh an tar ve lem loh) ngaina riau awm theih a ni ang bawkin horn ring deuh nena han tlan hi engemaw taka ngai awm ve theih a ni. Motor tha deuh leh horn tha deuh han neih a, chhem kaw duak duak theia inngai te hi awm ve mai a ni. Mi hmeh duh miah lohna kara han hmeh a, dan bawhchhiatna tehchiam ni si lo, mahse hawihhawmna khawpuia ngaihsanawm lem si loh ti duh mai tawk hi awm ve theih tak a ni. Lakluhna lam nena inmil hauh lova khawsak pawh zah nachang hre hauh lo te pawh awm theih a ni miauva.

5. Taxi driver pawh ni chuang lo, horn hmeh hi thiam channa emaw ti tlat a, himna emaw ti tlat awm theih a ni. Tunhma Driver te phei kha chuan horn pek leh pek loh hi thiam channa fung takah an neihin ka hria a. ‘Horn ka pe reng alawm,’ tih kha insawi fihlim tumna hmanraw lar tak pakhat a ni. Mahse tunlai khawvelah chu ngawt chu a tawk tawh lo tih an la hre lo a ni mai thei.

Ka ngaihtuah thin a, motor horn kan hmeh hian a kawh pakhat chu, ‘Kha ka lo kal a nia, kawng min lo kian rawh u!’ tih a ni. Chu thlirna atanga han thlir chuan saprama horn an hmet lo khu a mak lovin nundan dik zawk ni chiah hian a lang a. India rama kan hmet chiam chiam mai hi a mak a, a mawi lo em em bawk. Mahse a hmettu an tam tak em avangin India ram khawpui dangah chuan nunphung leh tihdan pakhat ve mai a ni zo ta a, a mak ve ta lo mai a ni. Mawlna hmun apiangah tharuma innek a tam ang hian chuhhelh tamna hmun apiangah horn ri hi a ring a ni mai em?

Kan Aizawl khawpuia horn kan hmeh tlem nachhan hi motor hi inzui diah diah lo chuan kal ngaihna a awm loh vang a ni pakhat ang. Mi khawpuiah chuan kawng a zau deuhva, inzui chiah lovin kawng inchuh tham an nei a. Motor pahnih pathum a rualin pan lam inangin an tlan thei a, chuvangin kawng inchuhin horn an hmet a ni thei. Mahse chu ngawt chu mihring awm ngei ngei dan tur a ni kher lo. Sapramah India ram khawpui aia kawng zau zau a awm per pur a, motor horn an hmet ngai lo. Mihring zahawmna an ngaisang tlat alawm.

Sorkar hnathawk (Driver ni chiah lo) zingah chuan motor khalh tam ve pawl tak ka niin ka hria a, kum 30 chhung vel chu eizawn nana hmang lem lovin motor khalh ka lo ching ve ta. Kum 10 kalta vel atang khan Aizawl khawpuiah chuan motor horn hi ka hmet mai mai ta lova, a lo hmeh loh theih khawp mai. Ka driver thin Denga khan (Private motor a khalh lai chanchin sawiin), ‘Ka puin, “Kawngkawiah tlan chak suh, horn pe ringawt mah la i ding dawn lo,” min ti a,’ tih thu min hrilh a. Ka rilruah a cham reng mai. Ka tihsual ve tum pawhin horn ka hmeh loh vang ni lovin, keimahin motor khalh dan (motor khalh laia hawi sawn loh te, hnunglam en fimkhur loh vanga eng ilo awm mai mai tai palh te, fimkhur loh vanga kawng sir dai palh) chungchanga himna dan dang ka zawm loh vang a ni zawk.

Kan Aizawl khawpui hian ruahmanna a tlakchham avang leh a chhunga in leh lo dintute hi kan sorkarin a ngam loh zel avang tein a luah lama kan fimkhur ve a ngai a. Chumi atana kawng tha tak pakhat chu lirthei kan chelek fimkhur hi a ni. Tun dinhmunah chuan kan Aizawl hi India ram khawpui zinga motor horn bengchhen lohna hmun tak pakhat a ni a. Hei hian kan mizia thui tak a hrilin ka hria a. Mawi lo khawpa horn kan chelek lohna hian beiseina thar min pe leh thin.

He tih lai kara kan boruak muanawm tak tichhe tura mi hawihhawm lo leh mi nun phawsawlh tlemte zalenna zau tak pek hi kan hlawkpui lo zawkin a rinawm. Hawihhawmna dan zawm a, bawlhhlawh bengchheng siam tam loh hi kan tan a tul hle. Khak tur leh hrem tur tlemte chunga thununna leh zirtirna han chelek zeuh hian kan nunphung thui tak a hril thei a. Hei ai hian tan han la leh hlek ila chu lirthei nungchang mawina khawpui angin kan lang lehzual thei ang a, kan Aizawl khawpui hi a nuam sawt ang. Bawlhhlawh chi dangah tan kan lak mek lai hian bawlhhlawh bengchheng (Noise pollution) hi ngai pawimawh lehzual ila. Kan khawpui nungchang hian kan landan thui tak a hril a, kan landan hian kan nihna thui tak a hril si a.

AMC emaw, Transport Department emaw, Traffic Police lam emaw hian horn hmet mai mai lo tura inzirtirna emaw, thununna dan emaw siam chhunzawm se a duhawm ngawt mai. Chutianga kan tih loh chuan nikhua a rei ang a, nungchang mawi lo (bengchheng taka horn hmeh) hi a ching dawklakte avangin ngaiah kan neih ve mai ang tih a hlauhawm. Kum 2017 te hi “Year of No Horn” tih emaw, “Hmeh bengchhen loh kum” ti emaw vuah a kan Horn hmeh loh nungchang hi chhunzawm a, nakin thlenga hriat tlaka siam te pawh a chakawm khawp mai. Aizawla horn hmettu 98% hi chuan hmet miah lo mahse engmah a buai phah lo tih hi chiang takin hmuin ka inhria.