SEDP III

SEDP kan sawi a, a tuipui lo tan chuan a ninawm viau tawh ang. Mahse Mizoram sorkarin tihtura a duan, Chief Minister-in Chief Minister thutthleng a luah hnua hming a ziah hnan thlap hi mipuiten kan hriat ve hi a tul viauin a lang. Kan sawi tawh zawng zawng bak kha a tawi thei ang berin kan sawi chhunzawm ang a, a sawi pawh kan sawi kim vek seng lovang. Khai le -

Power and Electricity lamah kum 2030 tin zawnin tui, Natural Gas, Ni chakna leh thli hmangin intodelh tum a ni ang. Hmasawnna daih rei siam turin Department, veng chhung leh NGO te tan tlan a ni ang a, hmasawnna tura duan te an vilho ang. Department hnathawh department dangin a tihbuai loh nan hma lak a ni ang. Vantlang ram mimalin an nek te pawh tihtawp tum a ni ang a, Mizoram hi 'carbon neutral' state a siam tum a ni ang. Mizoram chhunga hna lian tham thawk turin Mizoram Construction Company din tum a ni ang a, chu chuan hna tha zawk thawh theihna tur kawng a hawng ang. Mizoram leilung leh boruak milin PWD Manual thar siam chhuah a ni bawk ang. Sorkarin, 'Invest in Mizoram' tih policy duang chhuakin Multi-national Company te koh luh an ni ang.

Social Development Policy duang chhuakin in sak dan tha zawk, tui supply, tuihawk luankawr tha zawk, hriselna leh thianghlimna kawnga tihdan tha zawk te, Cultural and Recreational center din te, vantlang inthiarna te, mobile clinic te, intawllena park te, infiamna zawl te, wifi a thlawna hman theih te leh Information Technology common service center te din a ni ang.

He Mizo pianphung zeina bik phur chhuak tur hian hma lak a ni ang a. Chuta tan chuan Mizote thatna bik zawn chhuah chu hna hmasa ber a ni ang a, chutah fel taka ruahmanna hnuaiah zirtirna pek an ni ang. Chuta kan than theihna tur te chu - Education te, Sport te, Medical and Nursing Profession te, Designing and Fashion Technology te, Music te, Fine Arts te, Hospitality and Tourism Management te, Eco Tourism leh Adventure Tourism te, Skills Development te a ni.

Directorate of Manpower Deve­lopment te, Mizoram Institute of Fashion Technology te, Mizoram Institute of Skill Development and Entrepreneurship Training te din a ni ang a. Mizoram Institute of Music and Fine Arts (MIMFA) din a ni ang a, Racing circuit/ Race Tracks siam a ni ang a, Sport Training Facilities din a ni ang a, Tourist Hot-Spots din a ni ang a, Medicinal/ Herbal Research Centre din a ni ang a, Mizoram Techno-Park din a ni bawk ang. Mizoram New Education Policy te, Mizoram Bamboo Mission and Craftmanship Training Centre te din a ni ang.

Mizoram New Education Policy (NEP) hnuaiah chuan syllabus leh curriculum thar duan a ni ang a, New Education Commission din a ni ang a, Value Based Education siam a ni ang. Concept clarity enhancement Education te, Job Oriented Education te siam a ni ang a, Infrastructure Drive neih a ni bawk ang. IIM, IIT, NIT, IIM, NIFT, ISI te dinin Theological Education lamah pawh khawvel hmun danga awm ang zirna buatsaih a ni ang. Physical Education, Hotel Management, Pisciculture, Fisiculture, Horti­culture, Embroidery and Tailoring, Cement Works, Carpentry, Pottery, Designing, Music, Automobile mechanics leh a dang zirna te buatsaih a ni ang a, Polytechnics leh ITI awmsa te tihlen a ni ang. Community College te, Nursing school te, Hindi zirna te leh ramdang tawng zirna te din a niin a awmsa tihlen a ni ang. Mizoram Education Quality Control Board/ Assessment and Accreditation Committee din a ni ang a chu chuan ngun taka enin zirtirtu sem rual dan te pawh an ngaihtuah ang. Heng bakah hian Education kaihhnawihah thil tam tak tih tura ziah a ni.

Social Security lamah pawh tihdan tur tha tam tak a inziak a. Khuarel chhiatna (lirnghing, tuilian, kangmei, leimin leh a dangte) vanga tuartute chu rang taka chhawmdawl dan ngaihtuah a ni ang a, heta tan hian pawisa pawh tam tawk dah a ni ang. Pianphunga rualban lo te, kum upa te, hmeichhe baihvai te, naupang chanhai leh venhim ngai te chu sorkarin a ngaih pawimawh berte an ni ang a. Ngawl vei te, rukruk te, pawngsual te leh thil tha lo hetiang lam chi dangte pawh NGO leh kohhrante nen ngaihtuah a ni ang. Ngawl vei enkawlna hmun te pawh tihlen leh changtlung zawka siam a ni ang a, pawisa pawh tam tawk dah a ni bawk ang. Ngawl vei enkawlna tur hmun tha (model) pawh buatsaih a ni ang a, Health care te, academics te leh vocational training te pawh chu chuan a keng tel vek ang.

Mizorama Health Care din­hmun pawh siamthat niin invenna, tihdamna leh hmasawnna lam (medical college tha tak) te buatsaih a ni ang a. Damlo ten anmahni enkawlna chungchanga an lungawi lohna en fel tur leh Medical reimbursement lama an mamawh te ngaihtuah turin thuneihna sang tak nei, Medical Appellate and Grievances Redressal Board din a ni ang. HIV, Cancer leh natna dang te a bika ngaihtuah a ni ang.

Chhungkuaa eizawngtu ber boral chungchangah sorkar laipui tanpuina a ruahman bakah pawh state sorkarin an hnathawh tur thlengin a ngaihtuah ang. Women and Child Department din hrantir a ni ang a (hei hi 2018 inthlan hma, Congress Ministry-ah khan order chhuah fel tawh a ni). Broken family (chhungkaw mumal lo) awm lohna turin sorkarin hma a la ang. Senior Citizen Act pawh hman a ni ang a. An hamthatna tur dang pawh MUP te nen ngaihtuah a ni ang. MSACS te, ICPS te leh Health Care Society hnuaia thawk te pawh provident fund te siamsakin an hamthatna tur dang pawh ngaihtuah a ni ang. Journalist te pawh Special Assistance te, Insurance and Retirement Schemes te ngaihtuahsak an ni ang a. Press Club tihchangtlun pawh sorkarin ngaih pawimawh bikah a neih ang.

Sports lamah phul lem phah hi hming hmerhin a lang lova. Administration te, sorkar Institution lamah te, Olympic Principle lamah te leh inkhelhna tura hmanraw pawimawh te ngaihtuah a nih tur thu a inziak a. Sports-ah pawh hian pawisa tam tawk dah a nih tur thu a inziak bawk.

Le, SEDP chu inthlahrung tak chungin kan han sawi thuak thuak a. A bua inziak zawng zawng kan ziak chhawng vek lova. Sorkar ruahmanna tha tak tak leh itawm tak tak engemaw zat lam chhuah loh pawh ka la nei teuh mai. A thei chuan mahni ngeiin SEDP bu kha lo chhiar ula, IMFA kan tih thin, MIMFA lo ni tur ta sawina lama, formal education tlukpui degree pek theihna tur siam a ni ang han tih te; motor sport lamah International level thleng phak tur Motor sportsman chher chhuah tum thu te, Sport chungchang leh hmun dang thenkhatah, 'Heta tan hian pawisa tam tawk Budget a dah a nih tur thu te, mau sawngbawlna lama 'heng hi thalai tan pawh belh fakawm tak tur a ni,' han tih ang te pawh sawi thui deuh a chakawm.

Eng pawh ni se Mizoram Chief Minister-in SEDP tihtur a sawi te hi a ngaihnawm lutuk mah mah a ni. Sorkar hnathawk hlawh indaih lo sa a budget kan pharh lai, Department hrang hrangah pawisa indaih lohna a awm mek lai, kan State leibain pun lam a pan zel lai a, 'Hetah hian pawisa mamawh tur zat zat (suffi­cient fund) dah a ni ang,' han tih mai te hi a inhmeh lo viau a. 'Nuai thum in dawng vek ang,' ti thlap ang a kan hriat kha 'Sing nga'-ah a tla thla a, chutah pawh rorel lai Party mi te tan chauh tur angin a la lang zui. A tawpah a vaimim fangin kan dawng ta a ni ber law maw kan lo ti a.

Pawisa hrim hrim hi kan ngah tawk lova, kan intodelh bawk si lova, leiba kan nei reng bawk si a, a pawisa ber awm ta lo chu naupang duhthusamin nu leh pa sum dinhmun ngaihtuah lek lova, 'Ka pain chumi khami chu min lei dawn,' tih ang velin he SEDP hi a khaikhawm theih rum rumin a lang a. South India lama inthlanna chuhtu pakhatin an thlan tlin chuan Helicopter sem a intiam ang deuh khan kan sorkarin tihtura a duan hi tipuitling dawn ta se Helicopter sem tum ang vel a ni thei mai ang em tih hi ngaihtuah tham tak a ni.