LEHKHABU PAHNIH

Tunlaiin lehkhabu pan tak tak pahnih a lar hle mai a. A lawmawm hle mai.

Lehkhabu pakhat zawk, 'That loh theih lohna bawm,' tih hi a ziaktu hi politician a ni a, han ngaihtuah thuak chuan politics lam hawia ziak ngei tura ngaih a ni a. Mi tam tak pawhin politics rawng kaia a ziah ngei an ring a, chung zingah chuan kei pawh ka tel ve. Mahse a lehkhabu chhung thu han chhiar erawh chuan politics a sawi a nih pawhin Party politics chu a sawi hauh lo. Ka hmuhdan atang chuan a sem pawhin sem ta se, a pawisa lam thuah a ziaktu hian a tlin ang a, amah leh an Party chuan an hlawkpui mai awm mang e ka ti a. Mahse sem lovin, lehkhabu a nihna ang takin amah a hlutna nei ve turin man tlawm tein an hralh a, a zahawm hle a ni.

He lehkhabu, That loh theih lohna bawm, tih hi lehkhabu chhiar nuam tak leh chhiar zawh awl tak a ni a. A chhung thu hian beng a verh hle bawk a. In sak chungchanga a satu Engineer hming ziah lan thu a sawi hi ka lo vei ve thin, ka sawi chhuah mai thiam loh a ni a. A khawilaiah mah mawhphurhna leh mawh lakna nei ve hauh lo a hawngtu hming kan han ziak lian viau mai hi a ho hian ka hre hle mai a. Engkim an tih zawh vek hnuah a satu Department kha an han hawi kual ruai ruai a, 'Tunge hawng remchang thei ang a, tunge kan hotute pawisawi si lova mi lawk deuh, sawm thluk awlsam deuh kan han hawntir ang?' tiin an ngaihtuah chawkin ka ring a. Chutiang mi chu an hawntir ta ringawt thin a. Kha in an sakna tura tha thawh ve hauh lo, ngaihtuahna pawh seng ngai lo, thinlung tak pawh a lawm lem lo leh mimal nunphungah pawh zahawmna bik leh hlutna bik pawh nei lem lo tuemaw, sorkara nihna nei lian ve deuh kha an hawntir ta mai thin a. A hawngtu hian pawimawhna tak tak a neih loh avangin Mizorama thil hawngtu nihna hian hlutna a nei lovin ka hre fo thin.

Lehkhabu ziaktuin tihdan tur tha zawk ni a a sawi angin a chhiat a that a nakin thlenga mawhphur thei tura kan ngaih, a saknaa mawhphurtu tak tak te hming hi lang thin se a tha ngawt ang. MP Fund te, MLA Fund hmang tea thil siam a nih chuan a pawisa zat leh a siamtu (Working Agency) tarlan a ni thin a. Hei hian mawhphurhna a keng tela sorkarin a hriat vanga a tih ni ngei tur a ni. RTI te pawh hi thil thup awm lova thil a kal chuan kan thatpui zawk ang tih rin vanga sorkar laipuiin a siam a ni. A awmziaah chuan kan thiltihah hian mawhphur ila, mawh kan phurh ngam theihna tur khawpin hna thawk ila tihna ni berin a lang. Kan ramah kut hnu chhe deuh deuh leh kut tling lo deuh deuh thil tam tak a awm thin a. Chutah chuan a tituten mawh an inphurhtir duh lo fova, a chang phei chuan mawh pawh an phur lo tak tak awm e. Kei ringawt pawh hian chutiang thil chu ka hmu ve zauh zauh fo.

He That loh theih lohna bawm hi lehkhabu tha tak mai a ni a. Duhthu han sam takah chuan bawm puitling ni tur chuan duh aiin a bawm hi a te deuh hlek a, sawi lan lem loh eng eng emaw, han sawi lan awm tak tak a awm nual tih mai a ni. Hetiang lehkhabu, kan politician te zinga miin an han ziak hrim hrim pawh hi a lawmawm a, a chhiar a nuamin a chhiar chhuah a awl bawk a, chhiar chi tak a ni. He lehkhabuin a sawi, politician-te nihna tur thil pathumte hi chu kan hmuh phak politician-te zingah kawl an vang viau ni te pawhin a lang.

He lehkhabuin sorkar sum hi mipui ta a nihzia a rawn sawilang te phei hi chu mi zawng zawng chhiarah a itawm ngang mai. Mipui sum enkawl tura kan ram hruaitu kan thlanten anmahni mimal sum ang maia fimkhur lo leh mitkhamthlak tak maia an han chelek vel (entirnan PAHOSS te ang te) han hmuh hi chuan a rilru natthlak a. Mipui sum, duhsak zawng mi tlemte hnena pe thei tlata kan inngai leh mi tam takin sawi ve theih nei lova kan inngai tlat hi a manganthlak viau mai. Sorkar sum awmzia leh sorkarna kengtuten an nawm an maka an hman chungchangah hian thil awmzia kan hriat a, sawi ve theih kan neihzia hi kan hriat theih nan he lehkhabu hi thalai chuan chhiar ngei se a duhawm hle a ni.

Lehkhabu dang leh pakhat chu MAL lamin lehkhabu tha bera an thlan tak, 'Hnam Ropuite u, Tho r'u le,' tih a ni. He lehkhabu hi kum danga lehkhabu tha atana an thlan chhuah te nena khaikhin chuan a pan em em a, chubakah a phek a te bawk a, hetiang lehkhabu pan hrim hrim hi tunhmain MAL hian lehkhabu thaah an la thlang ngai lova, thenkhat ngaihdanah pawh a pan mang e tih hial theih tak tur a ni. A zawnawlnaah lah chuan a thupui inziak ta lo chuan a phek nambar ringawt mai a inziak a, zawnawlna anga chhiar tlak pawh a ni meuh lo.

Heti chunga lehkhabu tha bera an thlan takah chuan awmhmunah lawmawm ka lo ti ve hle ringawt a. Kan lehkhabu tha thlangtute khaw hawi hi a zau ve hleah kei chuan ka ngai. He lehkhabu ziaktuin Mizo hnam a duhsakzia leh Mizo thatna lai a hai chhuah peihzia leh a dah sanzia hi ngaihtuah tham awmin ka hria. Mizo hnam tana mi thahnemngai tam takin kan tunlai thil thleng leh thil awmdan tam tak an han en a, an bei te a dawngin kan that tawk lohna lai an hmu hnem hle mai a. Mahse he lehkhabu ziaktu hi chuan kan hnam mawina lai leh Mizo tihmingthatute thiltih ngaihnawm a lawr khawm a, hnukulh teuhvin chung thu chu a ziak ni hial tur tein ka ngai. Ka chhiar zawngin kei pawh ka hrawkah min hnawhtu a awm zauh zauh.

Lehkhabu lianpui mai leh chipchiar tak mai hi a hlu hle mai a. 1970 bawr chhova lehkhabu ropui tak mai, Roots tih bu, Alex Hailey-a ziah kha a chhah viau mai a. American-hovin Africa ram atanga sal an chawk luhdan leh midumho (negro) awmdan chhuina a ni a. Kha lehkhabu ziak tur khan Alex Hailey khan kum sawm chhung a bei e an ti. A lo chhuah meuh chuan American-ho chu zakin an kimki thar leh e te pawh an ti a. Chutiang khawp chuan lehkhabu chhah tak tak te hian ngaihhlut a hlawh tawh thin a. Mizoramah pawh lehkhabu chhah leh belhfakawm tak tak engemawzat a chhuak tawh a, chung lehkhabu te chu ngaihsan loh theih pawh a ni lo. Chutiang a nih lai chuan lehkhabu phek tlemte, hawrawp hraw angreng taka chhutin lehkhabu tha ber nihna a'n hauh thei kha a lawmawm hle a, a thlangtute an fakawm khawp mai. Kha lehkhabuin min ngaihtuahtir kha a ropui tlat a, theih ni se a thuchang remchang lai lai kha naupang zirlaibua telh awm tak a ni.

Engtik lai mahin huaisenna thawnthu te, tlawmngaihna thawnthu te leh ngilneihna thawnthu te hi a chul tak tak thei ngai lovang. Chutiang thu chul thei lo lawrkhawm, Mizo chanchin chu he lehkhabu te tak teah hian thiam takin a ziaktu hian a rem khawm a, kan nula tlangvalte hian heng lehkhabu te hi han chhiar vek mai teh sela aw!

Eiruk thu te, pawisa neih teuh thu te, rinhlelhawm taka pawisa neih leh hausakna hriat loh atanga hausak thu te, dinhmun tha inchuh thawm te kan hria a, beng a khamin thin a na thin. Chutih kara he 'Hnam Ropuite u, Tho r'u le,' tih buin kan Mizo Academy of Letters hriat a lo hlawh hi a lawmawm takmeuh mai.