TIHDAN DANG KAN MAMAWH

Kar kal ta, February ni 24 khan Pu Vanneih­tluanga hnung zuiin Lenchimah kan han kal a. Aizawl leh Tuirial inkar hi darkar khat leh minit sawmli chhung kan tlan a. Tunhma khan darkar chanve tlan vel a ni thin a. Hman deuh tawhah kawng an siam zawh hlimin Zemabawk Field chung atang hian Thingsulthliah leh Tlungvel inkara kan YMA Zawlbuk rama kan riah khawmna kha darkar khat leh minit sawm chhungin ka tlan thleng tawh a.

Tuirial leh Aizawl inkarah hian kawng chhiat avangin a kal apiangin a ni lo berah darkar khat tling lo hret (minit sawmli-sawmnga) kan hloh vek dawn tihna a ni. Chu kan hun paih belhkhawm chu a tam tham hle ang. A sumo a zawngin lo chhut ila sumo sawmli hi nitin kal leh haw awm ta sela, sumo khatah mi 10 zel chuang ta sela, mihring zali minit sawmli (400x40mins = 16,000 mins = 266 hrs = 33 mandays) chu nilenga mi sawmthum leh pathum tha hen a lo ni a. Chumi awmzia chu kawng enkawl that loh avangin helai Tuirial leh Zemabawk inkaran an tlan avang ringawt hian mipui pawisa, nitin cheng 11,550/- a ral char char tihna a ni. Hei pawh labour rate veka chhutin a la ni a, a kal zinga tam tak hi chuan nikhatah labour hlawh let tam tak an hlawh avangin kan chhutna hi a tlem lutuk a, a dik lo nasa lehnghal.

Thianpa Dawnga (thi tawh) pek khan tumkhat chu, ‘Bill Gates-a hian cheng za note thlauh palh se a tan chhar loh a hlawk zawk,’ tih thu a sawi a. A sum lakluh dan enin a nikhat hlawh atanga chhutin pawisa kha chhar tura a zuk kunna hun kha a uiawm a ni. Hun hi hlu tak a ni.

He kan chhutna hi a ren thei ang a ni a. Helai kawng hi mi zali lekin a kal lam emaw, a haw lamin emaw nikhatah an paltlang awzawng lova, kan chhutna hi a ren thei ang ber a la ni leh ta nghal. Hei hi entirna nung mai a ni. He kan chhutna hi a pawisa lam chauh kan han tarlang a. Dik tak chuan a pawisa hi chu a pawimawh ber a ni hauh lo. Kawng chhiat avanga kan rilru hnual te, kan ngaihtuahna a pachhiatna te zawng zawng hi pawisaa lei theih rual a ni lo. Khawi hmun pawh, kawng chhe em emin a thlun zawm reng reng chu ‘mahse’ tel lo chuan a fakmawi theih loh. Thingtlang khaw tam ber rilru a hniam nachhan ber hi chu an khaw panna kawng chhiat vang niin ka hria. Chu chauh a la ni lo, kawng chhia chuan hrehawmna min la han thlen zui leh ta nghal a. Kan kal chhung zawngin rilru hah leh nuam lovin kan awm a, a hring a hranin kan taksa a la hrehawm zui a. Kan sorkar hian thil ropui tak dang engmah ti lovin kawng tha hi min pe se khaw tin hi a nuam lehzual vek ang a, hmasawn tura intlansiakna tur remchang tak pakhat min siamsak a tih theih hial ang.

Heti khawpa kawng chhia kan neihna tura kan sorkar huaisenzia hi mak ka ti thin. Hetiang thil hi a thleng dawn tih chu a inthoh chhohdan atangin nikum kumtir atang daih tawh khan a hriat sa reng a. Sorkar chuan dawhthei takin ruahsur tam loh te, kalphung pangngai (kawng chhe tawh chu siamthat loh chuan a chhiat belh zel thin tih leilung dan) bawhchhiaa kawng chu a chhiat belh lutuk loh te a beisei ngat ngat a ni ang chu Aizawl dai hnai lawka he thil thleng hi tun dinhmun min nghah chhuahpui ta. A tawpah phei chuan kawng dang pawl te an lo chhuak a, mipui lahin thiam loh kan chantir hauh lo lehnghal. Kan kawng chhia hi vanduai vanga chhia a ni lo, kan nghah chhuah ve liau liau a ni. A dik tak chuan kan kawng chhe tam ber hi chu a siam lai atangin mi mawl (layman) keini ang takngial pawh kan mangang sa a. Mahse a siamtu lam hi an thla a muang phian thin tih mai a ni.

Hetiang hi hmun tinah a thleng chamchi a, tun tum ang hian kan bengchheng lo deuh tih mai a ni. Kan tihdan pangngai (tuna kan kal dan ang) hi chuan Mizoram kawng hi PWD tha leh pawisa neih hian a daih lo tih a lang reng mai. A then chu titi a kan hriatdan phei chuan siam anga pawisa pawh pawh pek vek, mahse siam tak si loh te a ni a. A then chu siam zawh tuk atanga khawk leh ta mai te a ni a. A then chu fur khat pawh dawl lo tura siam ngawih ngawih te a ni a. A siamtu lam hian an tihdan ngai te bawkin an siam a, a phun ngai mipui hi kan inphun chhawk luih luih mai a.

Kan awmdan pangngaiah chuan a siamtu tur hi PWD deuh chauh an nih avang hian midang tan inrawlh vena tur tak tak a awm lova. Engineer fel lo deuh an inluling deuhva, a fel deuhvin an chan huam chhungah an pawisa hmuh ang angin thahnemngai takin an thawk a, mipui an thawveng thin a. Engineer thenkhat phei chu biak pawhin min chhang tha duh lova, thingtlang pa tam tak chuan a huho deuh lo phei chuan biak pawh an be tha ngam lo. Kawng siamdan tur kalhmang (specification) phei chu sawipui har tak an ni - a tam zawk chu. A hnuailam kan biak phak tawk vel te han bia ila, an hre lo tlat a, a chunglam lahin min hrilhfiah chiang lovin pawisa awm tam tawk loh thu te leh thil a harsat thu te an han sawi thawi vuai vuai a.

Heti kan nih avang hian kan kawng siamdan chungchangah hian tihdan dang kan dap a ngai a ni. Heti ringawt hi zawng a hahthlak ta.

Rawtna : Kan kawng chhia kan tih tam ber hi chu (Tuna Tuirial ang em em ni lo te hi chu) sum tam vak lo sengin a hun takah thuam ni se heti hian kan hrehawm lovang. A hun taka kawng khawilai pawh te tak te te siam neuh neuh tur chuan tuna kan PWD hnathawh dan kalhmang awmsa hi chuan a ti thei lo. Chuvangin a hna hi Department kher lovin thawh theih tura kan theh darh a ngai a. Mipuiin kan tanpui emaw, kan thawhpui emaw theih turin Department hian mipui thawh theih turin hawng zau se a dik ang. Mipuiin (emaw, mimalin emaw), cheng singhniha an siamthat theih tur hi Department kalphungah chuan cheng nuai a ngai zel a, kan indaih thei lo a ni. Chutianga theihtawpa mipui thawh theih tura kan tih chuan a then lai phei chu Road Roller tel lo pawhin kawng hnawh te hi chu a tih theih ang. Sisep tia lek kawng khuar hi kum chanve ngaihthah chuan a tawpah lawi inbualna tham zet a lo ni a. Chutiang a lo tam chuan Resurfacing a ngai leh a, chumi tur chuan vaibelchhia a lo ngai tawh si a. A tirah mamawh ang tawk te te a thawm that theihdan hi tuna kan tihdan awmsa nen a inrem chiah loh pawhin kawng zawn a ngai a ni.

A pawimawh berah chuan tuna kan kalphung ang hi chuan engtikahmah Mizoram kawng hi a nuam kim ngai lovang a. A vanduai deuh phei chuan kawng tha leh tukkhum hmuh tik nei lovin mual kan liam ang.

Tunah pawh Sairang - Kawnpui inkar kawng, World Bank Road te chu tlan hrehawm khawpin a chhe leh mek tawh a, tunah thawm ni se chu sum leh tha tam lutuk ngai lovin a siamthat theih ang. Tunah chuan Sihphir lam kawnga tlan a nuam leh zawk der tawh. Tlabung lam te, E.Lungdar lam leh Champhai kawng te, Mamit kawng leh Darlung kawng te, Thenzawl - Lunglei, Lunglei - Lawngtlai, sawi sen a ni lo. Heti pawhin Rengdil leh Kanhmun lam te kan la lam tel lo. Kan lam tel loh kawng hi a la tam a, Sesawng - Darlawn erawh engemawchen chu ngaihsak lo mah ila Mizoram kawng tha pawl tak a la ni ang.

Heng kawng bakah hian kawng thar kan lai ve reng bawk a. Chung kawng thar te chu alkatra luan ve nghakin khaw tam tak hian dingdihlipin an thlir ngawih ngawih a. Chu chauh ni lovin khaw thenkhat panna chu hman ata tawh thingtlang kawng ruh, alkatra hmel la hmu lo a awm teuh bawk. Heng kawng te siamtha tur hi chuan tuna kan kaldan pangngai en hi chuan engtikahmah Mizoram kawng hi a tha ngai lovang. Kawng a that hma loh chuan kan rilru a hniam reng ang a, kan rilru a hniam lahin a changkan theih si loh.

Kei phei hi chu zaktheilo ta ngang hi ka ni a, hmanah kan Parliament Secretary zahawm tak Pu Lalthanzara hnenah hian, ‘Ka pu, Aizawl tan bik hi chuan PWD hnuaiah tho hian a thawm that hna ringawt thawktu pawl (Patch Work Section) hi din ula a tha lo maw?’ tiin tawngkain rawtna ka sawi ri ve rawih tawh a. Veng tam taka kawng chhia anga kan ngaih te hi a chhan hi a liantham lova, a hun laia thawm chu ni se hna harsa leh hautak a ni lo. Ka beiseinaah phei chuan veng mipui hian hlawh nei lo pawhin a hmanrua hi chu awm se kan siamtha duh hialin ka ring. Mahse PWD chauh hian ti theiah kan ngai tlat a nih hi.

Kennedy-a khan, “Mite chuan thil lo thleng hi an hmu a, eng vanga lo awm nge tih an ngaihtuah a. Kei erawh chuan thil awm lo hi ka ngaihtuah a, eng vanga awm lo mai nge a nih, tiin ka ngaihtuah a ni,” a ti a. Kan awmdan pangngai hi kan thatpui si lohva, kan thatpui dawn chuan bawk si loh chuan a tihdan dang engemaw chu kan zawn a va tha tehlul em!