SAWRKAR THARAH CHUAN

Kum 2023 hi inthlanpui hun a lo ni leh ta a, eng Party chak berna sawrkar pawh lo piang se sawrkar thar chu kan nei dawn ngei a ni. A sawrkar lai mek pawh hi a ngai ang chiahin lo tling leh hlawm vek se, a tling lo ngai leh a tling tlem deuh pawh a ngai vek ni mah se sawrkar thar a ni tho tho dawn. Mizo mipuite hian hman aṭang tawh khan sawrkar piang thar tur apiang hi tisa leh thlarauva an pianthar kan lo beiseiin kan lo nghak fan fan thin a. Sawrkar tha tak mai neiin fel takin rorel sela, chumi hnuaiah chuan he Mizo hnam tlemte hi changkang ve ila tiin ring fanin sawrkar thar lo piang tur apiang hi beiseina nen kan lo thlir thin.

Mizoram sawrkar lo ding thar apiang chu beiseina mita kan thlir thin avangin dawhthei takin kum nga chhung chu mipuite hi kan ngawi fan fan thinin ka hria a. Mahse a dawt leh kum nga dang kan han pek leh chuan kan sawrkar hrawnte chuan kan beisei ram chu min thlenpui dawn lo tih a lo lang chiangin beidawnnain min tuam a, anni lah an sapatal ta mai em maw ni tih turin an bawraw tulh tulhin a lang zel bawk a. Sawrkar hmasak kum nga chhunga an tih ngam vak loh kha a kum ngana vawihnihnaah chuan an ti ngam chawk a, an lo insum theihna te kha a bo zo tain a lang bawk. Tun sawrkarah hi chuan kum nga chhung hi ngawi rengin kan nghak zo ta vak lo niin a lang.

Mizorama kan sawrkar hmuh theih te hi State kan nih hnu aṭang kha chuan a hmasa ber kum nga atana kan thlan (Congress sorkar hmasa ber) tih loh, kan thlan chhuah reng reng te chu pakhat zawk kan duh loh vanga kan thlan chhuah mai an niin a lang a. Anmahniah beiseina kan neih vang ni lovin, inthlan hma aṭangin an khingpuite lamah beisei kan neih loh em vang zawkin kan thlang mai thin.

Mak tak maiin kan chunga roreltu tura kan sawrkar thlan chhuah te chuan ruahmanna fel leh tumruhna leh inpekna tak tak tel hauh lovin lalna leh thuneihna lai tak mai chu an tuipui berin a lang thin a. Inthlan dawn a an intiamna te, an thusawi te chu an theihnghilh zo ta vek a nih loh pawhin an lal chiah chuan an intiamna leh mipuia beiseina an tuh ve te chu tih tak tak pawh ngai tawh lovin an hre thar ta thut ni hial awmin a mawi. Chutiang a ni tih lantir tura finfiahna ni a lang te chu sawi vek dawn ila tam tak sawi tur a awm thei ang. Sawrkar lo piang leh tur hi chu eng sawrkar pawh ni se Mizoram mipui tana inpekna rilru nena lo piang ni tawh sela a va duhawm em!

Sawrkar thar lo piang chuan dikna leh rinawmna rawn thupui sela a duhawm mang e. Kan buaina leh lungawi lohna tam ber chu dik lohna leh rinawm lohnain sawrkarah a lailum a luah tlat thin vang hi niin a lang. Kan sawrkar hnathawkte hna a that lohna chhan chu eirukna vang a ni tlangpui. Party mite duhsak uchuak te leh chhung leh khat duhsak te hi nunphung pangngai a ni titih ta mai a. Sawrkar hnathawk sumdawnna a inhnamhnawih te hi Conduct Rules-in a khap tih lam ai chuan kan sawrkar hian remchang a ngaihtuahpui ni hialin a lang ta. MLA leh Minister te hi sawrkar tharah chuan Contractor angin inngai tawh suh se. Minister nupuiin sawrkar hna a thawk zui zel duh a nih chuan aikal la lovin, duh duh huna pisa thulh lovin sawrkar hnathawk dang angin awm rawh se.

Sawrkar tharah chuan duhsakna uchuak leh hleih neihna hi bo sela a va duhawm em. Induhsak ngei ngei theihna tur 'Restricted Tender' te hi hna danglam bik (chhiat tawh thil te, midang thawh ve theih hauh loh hna bik te, Tender pangngai kohna hun awm hauh lo thil) ngawih ngawih a nih loh chuan awm lo sela. Induhsak hi chu mihring pianphung a ni a, kan thisen hi a vawh lohva, a lum chhung chuan induhsak hi mihringin kan sim thei lovang. Mahse induhsakna uchuak leh hleih neihna nasa lutuk hi chu eirukna a ni. Endik ve ngam loh hnathawktu awm lo se. Lengpui Airport building a chim leh chuan a thawktu chu hrem tur a ni. Ang leh anga duhsak zawk neih hi chu mihring dan a ni, mahse thil inang hauh lo laka a tling lo zawk duhsak tlat hi chu hnam ding chhuak lo zia a ni.

Sawrkar tharah chuan sawrkar hnathawk, sawn kual theih (transferable post) a awm te chu sawrkarin sawn thei teh se. A sawn theitu (Department Head) te aia thu zawk awm fo hi ngilneih vang ni lovin mipui leh khaw eng zah nachang hriat loh vang a ni. Sawrkar hnathawk ve si, dah sawn theih loh awm hian sawrkar hlemhletzia a hril. Sawrkar hnathawk te hi sawrkar, mipui hmuh theih chu an ni. Sawrkar hnathawk mimal ngaihhnathiam tum reng reng a hmanhlel ram hruaitu chuan mipui a hmangaih lo a ni.

Sawrkar tharah chuan aikal tih thumal hi lamrik loh ni tawh rawh se. Aikal lak phal loh thu te Mizoram sawrkarin a chhuah hranpa thin hi a zahthlakzia hriat loh vanga chhuah a ni. Sawrkar hna thawhdan bu (SR/FR, Conduct Rules etc) ah aikal chungchang ziahna a awm lo. Sawrkar kalhmang hre si lova intihawihhawm, mi harsatna hrethiam inti te avangin aikal chungchang hi a buaipuiawm mai a ni. Aikal lak hi thil thiang lo a ni. Mahni hna thawh lai chhunzawm thei lo chu a bang thei a, Leave a la thei a, a thawh reidan a zirin Invalid Pension-in a chhuak thei a, Voluntary Pension-in a chhuak thei a, Medical Leave a la thei a, Earned Leave a la thei a, Leave without Pay-in a chawl thei bawk a. Thawk si lova mahni thawh ai midang thawhtir dan a awm lo.

Sawrkar tharah chuan contract hralh chhawn chungchang hi buaipui loh ni teh se. Hna hralh chhawn chu sawrkarin a hriatpui thiang lova, a hriatpui ve loh chhuan­lam chu sawrkarin a pawmpui a nih chuan sawrkar kaihruaitu chu mipui chunga rorel tlak lo, veng thler khat awp tawk a ni tihna a ni mai. Mi dik lote chhuanlam ngaihthlaksak a, tawngkam thiamna hmanga insawi fel tumte tana kawngka hawnsak chu mipui chunga rorel tlak a ni lo.

Sawrkar thar chuan an tihtur leh an kalphung chu a changtu Department te hrilh chiang sela, an tih loh tur chin pawh hrilh chiang rawh se. A thawktu leh a tipuitlingtu tur sawrkar hnathawkte hnena thil tihdan tur sawi chiang si lova mipui mimir hmaa phur dan a zir zela sawi chiam hi thil awmze nei lo a ni.

Sawrkar thar lo piang chu dikna chawisangtu ni sela, rinawmna vawngtu ni sela. Sawrkar hnen aṭanga hlawh latu zawng zawng chungah sawrkar thar chuan dikna leh rinawmna phut sela, mipui rawngbawl tura awm an ni tih hriattir thin rawh se. Sawrkar hnathawk, an awmna tur hmuna ruat (a bikin thingtlangah) thla khata ni sawm lek awm te an awm thin. Hetianga mipui zah lo theia inngai sawrkar hnathawkte hi sawrkar thar chuan a thunun thei tur a ni a, a thunun theih loh chu bantir mai tur a ni.

Sawrkar thar lo piang turah chuan hausak tum Chief Minister te, Minister te leh MLA te hi tel ve hauh lo turin Zofate hi i tawngtai ang u.