BUDGET SESSION

Tunlai hian kan ram roreltute chuan Budget Session an hmang mek a. Chuti takin mipuiin kan ngaihven lo niin ka hria a. Kan Budget Session kan ngaihven loh nachhan hi kawng hrang hrang a awm thei awm e.

Ngaihtuahna kawng khatah chuan kan sorkar lak aṭang hian beisei fumfe tak hi kan nei lova, kan ram hruaitute thukhawm hian ro awmze nei tak rel chhuak turin kan beisei lo pawh a ni maithei. Kan Budget kalhmang chu a duangtuin an duang a, nikum lam entawnin, tihdan pangngai angin thil an ti a, a hmangtu lamin an duhdanin an kuaiher leh ni maiah kan ngai em ni tih theih a ni. An duhdan danin an nawm an makin an kuaiher tihna erawh a ni lo. World Class Education kan sawi avangin kan danglam tehchiam lova, Agriculture ngaih pawimawh tur thu kan sawi chiam avangin thil danglam kan hmu chuang lem lovin kan hria a. Budget Session laia lang mang lo thil, a hnu lama kan buaipui tak zek anga lang tam tak a awm tlat hian a lang.

Kan Election Manifesto kan han hlamchhiah em em aṭang hian ruahmanna lam leh kan kaldan hi a inang turah pawh kan beisei lo tlangpui tawh hialin a hriat a. A sawia kan sawi chuan engemaw lai chuan sorkar pawisa renchem chungchang te pawh kan sawi nghek thin a. Tui te pawh a bur tein chhawp tawh ila ti hialin kan sawi a. Mahse kan pawisa hi khawilaiah hian emaw kan ren lo tlat hian a lang leh thin a. Tui in tur bur (Cheng 10 man) chungchang uluk taka kan sawi laiin in hluihlawn vuak chhiat nan cheng nuai 60 zet te kan han hmang leh mauh a. A titu hrem thawm a awm leh tawh bawk si lova, inren leh budget session te, pawisa neih leh neih loh leh budget session te hi inzawm meuhvin kan hre thei lo te pawh a ni ta ve ang.

Kalphung pangngaiah chuan Budget Session te chu a pawimawh em em a, kan ram hnuk ber a ni e ti hial pawhin sawi ila kan uar lutuk lovang. Kan Budget hian kan kalphung tur a kawk ruah ang a, kan hawi lam tur chu mikhual pawhin an hre vek ang a, a chhunga chengte phei chuan chumi hawi zawng chuan kan chemtum kan lek fur tur ni awm tak a ni. Mahse chutiang chu ni lo tlat hian a lang ta a. Kan Budget Session hian mipui beng a verh hlei thei lo.

Britain Prime Minister chuan tha lo dawn ngeia an ram kalna kawngah chuan tel ve loh mai relin, ‘Hei zawng ka thei ve lova, kei zawng ka lo chawl mai ang e,’ a ti tawl mai a. Integrity an tih te leh Principle an tih te chu nei vet vet tak a ni. Inthlannaah tlin te a harsat a, an ram chu lo kal dik lo pawh ni se theihtawpa dan a tum tawhdan enin tumahin an han sawisel dawn loh tehreng nen a chhia leh tha hriatna dungzuiin khawvela Office ropui ber pakhat chu a chhuahsan hmiah mai.

Keini chu a lang a kan awmdan chu thudang, a hnuaiah hian awmdan dang kan nei fur mai niin a lang a. Kan pawisa hmandan tur chu a ruangam han duang ve sateh mah ila a chhungrilah chuan kan tihdan ngai tam tak, tha si lo chu kan chhawm tlat ang a, mipui beng a thlep tho tho ang tih hi ngaihdan pawh ni hranpa tawh lovin kan nunphungin a ken tel, kan sorkar zia a ni ta hialin a lang. Agriculture pawh ngai pawimawh dawn ila Supplier leh Contractor velah tu tu te emaw an awm leh tho tho ang a, an tihdan dik lo pangngaiin an ti leh tho tho ang a, a hunah thlai chi sem lovin a hun lovah pawisa an pe chhuak leh tho tho ang a, ang a, ang a.......!

A hman dan leh a tihdan tak a dik miau loh chuan hming hrang te vuahin a kalphung tur te han zam sateh mah ila thil hian awmzia a nei thei chuang lo. Mi thatchhia chu Car pawh khalhtir ila a hrufai peih lovang a, Jeep pawh khalhtir ila a en fel tha peih chuang dawn lova. A motor lam ni lovin a khalhtu lam kha a taimak miau loh chuan engmah a fel thei lo. Kan sorkar hruaitute hi an thatchhia ka tihna ni lovin an mi hman te, kan tihdan te hi a fel chuan loh chuan kan danglam phah tak tak thei lova, chuti a nih chuan helaia a bupui lama Budget lianpui kha mipui tan ngaihven a harsa a ni thei.

Keima mimal ngaihdan phei chuan Budget ropui tak leh tha tak ai chuan a hlen chhuahna (Expenditure or Execution) rin tlak hi kan mamawh fein ka hria a. Chuti a nih avang chuan Budget chu tih mai mai tur tihna lam ni lovin a pawisa kan hmandanah kan fimkhur leh chuan si loh chuan eng tak tak mah hi kan hlen chhuak thei lo. Mamawh lohna laiah induhsakna remchang laa hnathawktu indah vak a, mamawhna laiah dah leh si loh chuan “Hnathawktu chuti zat khati zat rawih belhna tur,” ti a mawi taka Budget a dah te hian awmzia a nei lo mai ni lovin phunnawina titamtu mai a ni. “Kawng siam nan chuti zat kan dah,” tih zawh chiahah hian, “Tha taka thawh a ni ang,” tih te hi a hlenchhuahna lamah a tel leh si loh chuan a pawisa hmang zo vek si a thatpui chuan si loh a awm thei. “Thalaite tan State pawna training-na turin chuti zat kan dah,” tih ngawt hi a lungawipui theih ngawt loh, zir mumal lohna hmuna indah te pawh a awm thei tih kan hmu ta tlat a. Chutiang bawkin engkim mai hi a ni vek mai.

Mipuiin kan hmuh chu kan sorkar kutthlakna hian belh a dawl em? tih aṭangin kan teh a. Belh a dawl loh chuan a pawisa a tam poh leh phunnawina te, dik lohna te, fel lo te a tam nasa ting mai a. Hman dan (Expenditure) dikin a zui loh chuan Budget hi ngaihvenin awmzia a nei lo. A thawktu lam duhsak avanga Building sak vut vut a, a luahtu awm lova a khawro leh si chuan kan Budget hi tuipui a harsa em em a. Pawisa tam tak a awm tih hre chunga a dik loh dana luangral hmuh teuh hian thlamuanna aiin thinrimna a hring zawk.

Kan Budget Session kan ngaihven hun tur chu kan Budget Session hian kan kalphung tur a hril hlea mipuiin kan hriat hun a ni awm e.