KAN ZAH LOH THEIHNA CHIN

Mihring mimal zah­awmna innghahna pawimawh tak pakhat chu eng hi nge zahthlak a tih? tih hi a ni ve awm e.

Mi ṭhenkhat, van­tlangin zahna tur awm taka kan ngaih a zak ve mang hauh lo te hi awm theih a ni. Han en reng reng a tih awm loh tak leh thil zahthlak tak tur anga ngaih miin a tih duh tlat tawh chuan buaithlak tak a ni thei. Zahna awm taka zak ve ta tlat lo te hi kawng engkimah kan buaipui chu a ni ta ber law maw a tih theih. A chhan pawh mihring kan chungnunna leh kan mihrinna tak chu chhia leh ṭha hriatna kan nei a, zah nachang kan hriatna te hi a ni tlat a.

Mi zahawm apiangin tih duh loh chin an ngah a, tih awma an ngaih loh a tam ṭhin. Chumi tlukpui lehlam chiah chuan mihring zahawm lo chuan a hlawkna tur leh a tana ham­ṭhatna tur nia a ngaihah chuan tih hreh leh pawisak a nei tlem sauh a. Chutiang mi awmkhawm tamna apiang chu hmun hrehawm a ni a, inpawngnekna leh tharum hmangin thil tam tak tih a ni ṭhin.

Tunlaiin Sri Lanka lamah chuan an President chenna mipuiin an suasam chiam mai a, a chhan chu a hma lamah an President khan zahna awm tak thilah mipui zahderna tel lova thil a lo tih vang a ni.

Tunhnaiah W. Lungdar khuaah sikul an sa a, a video lama a landanin an sa chhe viau ni tur a ni, mau tlawnin concrete kha an hawlh khawk hlawk hlawk mai a, concrete ve lem si khati khawpa derthawng khan engtinnge an siam theih tih loh theih a ni lo. Concrete kalhmang hre ve chin tan chuan cement tel mang lo, tui pek miah loh te pawh ni ngeiin a lang.

Kha sikul kha khati khan an sawi thiat lovang a, a ding ve reng ang a, a chung chih thleng te a daih ve lawi si ang a, a hnuaia naupang awm laiin thli na deuh ten a nuai ang tih te pawh a hlauhawm letling zawk. Khati em ema hna uluk lo emaw, thiam lo emaw, ti ṭha duh lo emaw kuta kan sikul sak hna te a lo tluk luh mai theihdan te kha ngaihtuah tham fe a awm. Endiktu an awm lo nge, khaw khat pa phawsawlh ber mai leh pawisak nei lo ber an saktir ta mai tih ngaihtuah tham a ni. A satu emaw, a saktirtu emaw khan zah nachang hre ve tak ang maw tih ngaihtuah tham a awm.

Hmun tam takah sorkar pawisa hmangin hna chhe tak tak, a pawisa leh a hna inphu lo tak tak thawh a ni thin a. A pawiin a hnam pumpui tan a mualphothlak ngawt mai. Heng thil hi political party a chumi khami pawl nih vang pawh a ni chiah lo. Mi zak thei lo leh duham kutah hnathawh tur kan hnutchhiah a, kan endik leh mumal tawh si lova, a lo lan chhuah hun hunah khatih laia rorelna chelhtu Party emaw, pawisa petu emaw kha kan mawhpuh ta ṭhin a. Dikna chen awm mah se a Party anga sual vang a ni chiah lo thei ve bawk. Chutih laiin mi tam tak chuan Party aṭanga hna hmuh a nih tawh phawt chuan hlawk uchuak taka tih te, chhe em em a thawh te kan zak lo thei zel niin a lang. Mahse chutih karah chuan mi pangngai, kut tling thlapa hna thawk an awm ve tho bawk.

Mipui pawisa kan ti emaw, sorkar pawisa kan ti emaw hmanga zak lo tak mai a hna chhe tak thawh hi a zahthlak tehlul nen Minister te, Speaker te leh Chief Minister zingah pawh zak chuang lo kan awm tlat niin a lang a. A pawiin tih leh ngaihna a vang viau a, hetia ziah te, chhinchhiah a, nakin hnu deuh, dawhkan khat kila kan ṭhut tlan theih hun (an lal loh hun) a anmahni zahderna nei duh lem lova sawi chhuah te hi kan theih tawk ni maiin a lang a. Mahse chu kan zalenna chu engtikah emaw chuan an tan chuan a la hnawksak ve viau thei ang.

Ram hruaitu lian ni kher lo, thingtlang pa tam tak leh thingtlang pa ni lem lo, an chenna hmun aṭanga hmun hla tak taka 'contract' hna hmu, an thawhna khaw hmuna mi chengte zah nachang hre lo, thuneitute hmuh phak tawh bawk si lohva hna chhe tak min thawh­saktute hian kan hnam pawi an sawi hle hian ka hria a. A thinrimthlak ka ti ṭhin. Darlawn tlangdungah khan NABARD aṭanga kan pawisa puk hmanga sikul sak hna leh thawm ṭhat hna thawktu tam tak kha a khaw chhung mite an ni a, an khaw sikul khatianga an sa duh kha a rilru natthlak khawpin ka hria a. An zak thei lo hlein ka hre bawk. Mahni khaw sikul pawh sa ṭha duh lo langsar tak chunga politics thila an inhnamhnawih te kha a zahthlakin ka hria. Eng Party mi pawh ni se, mahni khaw chhung ngeiah pawh hlawk uchuak duh avanga mit tlung lo lutuk a hnathawk duh hi chu Party tan pawh hmelma an ni a, khaw mipuite tan an awmna Party kha a ngaihawm lo thei ngei ang. Kumkhuaa hmingchhiat theihna turah pawh miin zah nachang a hriat tawh tlat loh chuan amah kha a zahawm lova, zah a phu lo hle bawk a ni.

Dik taka sawi chuan mi pangngai chin deuh hi chuan Party Worker te hi a nawlpui ang chuan mi zahawmah an ngai hlei thei meuh lo. Hei hian chhan a nei a, a chhan bulpui berah chuan pawisa sum a hlawkna um ngar ngar hnial lo mihring ang deuhin kan hmu tlat a ni. An hlawk dawn chuan hna chhe deuh pawh hnutchhiah mai duh angin kan hmu deuh tlat a. An zinga mi zahawm leh zah nachang hria hian an pawlh thianghlim zo meuh lo a ni. W.Lungdar sikul satu kha tunge tih ka hre lem lova, hriat pawh ka duh vak lo, amah ka hriat emaw, keimah min hriat emaw ai chuan zah nachang lo hre ve se tih ka duh ber mai. Khatiang concrete structure kha hmuh tur a vang khawp mai.

Kan hnam zahawm leh zahawm loh chu eng chin hi nge zahthlaka kan ngaih tihah a innghat hle ang a. Kan Party Worker-ten zah nachang hre hauh lo leh mipui pawisakna nei hauh lova hna thawh an chin chuan kan hnam chu kan zahawm lo a ni. Mi mawl tamna khuaah chuan tlangval zurui te hi khawlaiah an zung kal mai mai a, chuti teh chiamin an zak lo. Mihring pangngai awmkhawmnaah chuan a tiha tih chi chai a ni lo.

Ministry zahawm lovah chuan Assembly Speaker te chuan mi pawisa te hi chhuhsak lawp lawp mah se zak chuang miah lovin an awm thei ang. Ministry ber a zahawm tawh loh chuan sorkar hnathawk lian deuh te hian eiru lawl lawl mah se an chungah an zahna turin danin ro a rel lo thei ang. Mahse Ministry zahawmah chuan Minister/ Speaker te chu contractor nena inthlun zawm an lo awm chuan a khak theituin an khak ang a, a titawp theituin an nihna te pawh a hlihsak ang.

Dan kenkawh khauh loh baka mi zak thei lo te huangtau theihna rama kan state hi kan siam chuan inkhawm hut hutin ṭawngṭai chur chur mah ila ram ropui tak kan thlen a rinawm loh. A zak thei lo leh huangtau apiang lal hrawt theihna state hi state zahawm leh nuam a ni thei lovang.

Dik tak chuan hetianga mi zak thei lo ni a kan hriat te an huangtau nachhan leh hetiang mi kan awm leh ṭhin nachhan ber hi chu mi pangngai ni a inngai te kan ngawih reng vang te, 'Midangin sawisel se kei chuan sawisel lo ila,' tih rilru kan put avang te pawh a ni thei. W.Lungdar sikul te kha engtin tak chuan awm zel maw tih ka ngaihtuah a. A titu nih zahthlak ngawih ngawih khawpa chhiaa hnathawh hi a awm nual mai a. Hetiang thil zahthlak ti chunga zak duh lo te sawisel hna hi khawtlang anga thawh chi hial nia a lan laiin a sawisel ve lo pawl nih tum pawl te pawh awm theih tak a ni.

Hawh u, a zaktheilo pawlin min hnuaichhiah hi chu i remti lo teh ang u.