BUNGRAW LUT TUR DAN THU

Tunlaiin Champhai vela lirthei khalhtu intel khawmin Burma ram atanga bungraw phur lo lut tur an dang a. Hetia an tih nachhan hi thil phut an neih vang a ni. Chu an thil phut chu a mak hle mai a, sawi leh ngaihna awm lo khawp hiala thil mak niin a lang tlat mai. An thil phut chu : KUHVA RAH TE HI ZALEN TAKIN MIZORAM SORKARIN MIN PHURHTIR RAWH SE - tih a ni.

Hetianga sorkar ni lo, pawl insiam chawp leh insiam chawp lem lovin kawngpui dan te leh engemaw thil a thuneihna inpek chawp hi kan hre fova, a chang phei chuan thil tul te pawh niin a lang thei. A tlangpuiin hetianga tih hrim hrim hi tha tih chiah loh chang te a awm thin a, mahse hetianga eng pawlin emaw an tih hi chuan mipuiin an tih chhan kha âwm kan ti tlangpui.

Tun tuma Champhai lama lirthei khalhtu intel khawm thiltih hi chu a danglam hle mai a. An tih chhan ber chu dan phal lohva lo lut kuhva rah, dan lo ang a anmahniin an phurh theih loh vangin kuhva ni lo thildang phur chu anmahni lirthei enkawltu pawl chuan thikin an dang ta hlawm a ni. A thu hi a mak em em a, han ngaihtuah mai pawh hian mi pangngai tan chuan awih loh mai hial zawk awm a ni. Heti khawpa thu buluk hmanga tunlai khawvel a thil ti duh ta mai chu a mak tih mai loh chuan sawi tur a vang letling zawk.

Kuhva leh thildang lo lut tam tak hian inan lohna a nei a. Kuhva phurh avang hian Mizoram chhungah sorkar hriatpui lohvin motor kawng tam tak sial a ni a. Kuhva phurh avang hian kawngin a chhiatphah khawpin kuhva phurh hi a nasa a. Kuhva hi Mizoram mipui nawlpui tan tangkaina nei lo, Mizoram chhunga kan ei ral loh thil a ni a. Kuhva hian Mizoram chhunga kan kuhva chingtute a chawkbuai a. Kuhva phurh hian Champhai zawl mawina leh leilet te engemawchen a nghawng a, chubakah a hlawk uchuak lutuk avang hian kan culture leh kan education thlengin a nghawng a. Phal loh thil, heti khawpa ualauva phurh tak ruih ruih mai hian sorkar kalphung leh thil tam tak a nghawng a ni. Thil reng reng hi a nasat luattuk chuan a tlem laia pawi vak lo hi a lo pawi mai thei thin. Kuhvakhawr te pawh ni khata pahnih pathum han ei mai chu nunphung pangngai a nih theih laiin inzawm zata miin a ei chuan nasa takin a pawi thei. Chutiang bawkin thildang pawh a nasat loh a thil ngaihthiam theih hi a nasat chuan ngaihthiam theih loh a ni thei. Tunhma zawng pawh khan kuhva hi an lo phur tawh thin niin an sawi a, tunhnua a nasat tak luattuk a, kawng te an laih chawp tak vak vak atang hian a lo ngaimawhawm ta a ni.

Champhai lirthei neitute thil duh tihpuitlin hi Mizoram sorkar tan thil tih theih loh a ni a, Mizoram sorkarin an duh ang hian phalsak ta chiah se kan Mizoram sorkar hi sorkar laipuiin a thiat duh hialin a rinawm a. Sorkar laipuiin a thiat em lo a nih pawhin hetianga smuggling chungchanga Mizoram sorkarin Smuggler-te ualau taka a ngam lo a nih chuan Mizoram chu dan awm lohna State a ni a tih theih hial ang. Kuhva lak luh hi danin a khap sa a ni a, kan lo hriat dan chuan Mizoram sorkarin a tihtur ang ti lova tam tak a phurh tlangtir tawh avangin sorkar pawh a mualpho hle a, mahse a sorkar berin a tihtir phal tlat avangin a tihngaihna dang awm lovin phal loh chung chungin tam tak a kal tlang tawh tih chauh a ni. A hma zawnga Mizoram sorkarin a kal tlangtir phal kha a mak a, dan kengkawhtu lal ber D.C meuh pawh sorkarin a thawhpui lo kha a mak zawk a, Mizoram tan thil zahthlak tak a ni. Khatiang thil kha ti zel tura tuna sorkar an nawr ta mai hi Mizoram sorkar tan mualphona a ni a, a nawrtute tan thil zahthlak a ni.

A hma lama Mizoram sorkarin thil tih awm loh tak, kuhva rah phurh luh a lo phal kha a pawina pakhat chu a lo lang chhuak ta a ni kan ti thei ang. Dan phal loh thil khatianga sorkarin a thlahdul avang khan vawiinah huangtau takin motor khalhtu intel khawm chuan dan lova thilti turin kan Mizoram sorkar chu zahderna nei hauh lovin an kar ngam ta a ni.

Dan anga phur lut tur chuan kuhva rah hi a leina zat (Mizorama an lakluh theihna pawisa zat) chhiah pek a ngai. Chumi awmzia chu kuhva hi kg khat cheng 250/- in Zokhawtharah lei theih ni sela, Mizorama lakluh man chu cheng 250/- bawk pek a ngai ang a, chuti a nih chuan kuhva kg khat man chu cheng 500/- tihna a ni dawn a ni. Chu chu dan anga kuhva lakluh phal theihna awmchhun a ni a. Chu chhiah chu Mizoram sorkar-ah pawh a lut vek mai dawn bawk hek lo. Mizorama a lo luh kan phal avang ringawt chuan Assam ramah an phur lut thei dawn tihna a ni lo leh a. Tunah pawh kuhva smuggling a tawp nachhan dik tak chu Mizoram sorkarin dan anga ro a rel tak vang ni lovin Assam sorkarin kuhva lakluh a phal tak loh vang chauh niin a lang.

A hma khan kuhva rah kha Mizoram chhunga thar chhuah angin dik lo takin Mizoram sorkarin lehkha a lo siamsak tawh a, khatianga tih zel kha thil tihchi a ni tawh hek lo. A hmaa Mizoram sorkarin lehkha dik lo a lo siamsak mai kha thil pawi tak leh zahthlak tak mai a ni a. Tih reng chi awzawng a ni lova, a theih pawh a theih ta lo reng a. An lo tih tawh pawh kha engti kawng zawng pawhin a zahthlak a, a pawi a, a hmingchhiatthlak a, a dik lo em em bawk a ni.

Tuna Champhai lirthei khalhtu pawlin an thil phut hi thil theih loh a ni a, phal loh thil hi dan ang thlapa inlakluhtir tum mai hi a thu a buluk hle a, a zahthlak hle bawk a ni. A hma lama Mizoram sorkar a lo inthlahdah avang leh duap a lo kaih avangin tunah chuan dan lova thil ti turin Mizoram sorkar chu ualau takin pawl pakhat chuan a nawr ngam ta a ni. Heti meuh hi thil thlen dan a lo nih takah chuan Mizoram chu dan awm mumal lohna ram emaw, dan pawisak lohna State emaw a lo ni ta tihna te pawh a tih theih ang.

Champhai lirthei enkawltu pawl zingah hian mi pangngai deuh an tel ve leh ve loh kan hre lova, hetiang thil theih loh han phut tak tlat mai chu hriatthiam a har khawp mai. Hetianga ram dang atanga ram danga bungraw lak luh dan hi Mizoram sorkar siam a ni lova, sorkar laipui siam a ni a, Mizoram sorkarin a duh dan dana a lo kawih bungbut theih ngawt a ni lo. A hma zawng pawh khan kan sorkar hi sorkar pangngai anga kal chu ni se kuhva mantu Pi Maria kha chawimawi zawk awm tak a nih laiin amah zawk a dah sawn ta hlauh mai te kha thil mak leh kumkhuaa MNF Ministry a ser siamtu tur a ni tawh a. Tunah ualau tak mai a lirthei enkawltuten hetiang dan bawhchhiatna thil an han phut ta mai hi chu an tuh rah an seng ti te pawhin a sawi theih ang. Dan hi a mawi lo chin thleng thleng a miin an bawhchhiat theih a, sorkarin a ngaihthiam tlat chuan nakinah chuan, 'Heng pawisa lem te hi hetiangin in man tur a ni lo,' ti ngam te an la awm ang a. 'Drugs lo mantu Narcotics mi leh sa te kha lo transfer rawh u,' ti ngam te pawh an lo la awm lovang tih sawi theih a ni lo.

Sorkar kalphung pangngai chu ni se hetianga an tih takah chuan, "Hei hi chu sorkar lam tihtur a ni a, nangnin hetia in lo tih tur a ni love," ti a sipai chakna nena phin darh mai awm a ni a. Mahse chutiang chuan kan ti lem lova, tih loh nachhan tha tak kan nei pawh a ni ve ang. A hmain a mawhphurtu tur dik takin ro rel hlei thei lovin a mawhphurtu tur aia thuneitu sang zawk si atangin kan indang bet te pawh a ni mahna.

He thil thleng hi tunhma Bihar State nikhua loh lai hun vela thleng te kha ni ta se mak kan ti viau ang a, kan State a thil thleng ve thei lo tura kan ngaih kha a lo thleng ta miau a, kan chenchilh ta miau zawng a nia le. Mizoram mi pangngai tumah hian he thil hi an pawmpui lovang a, mahse thil tih âwm loh lutuk a nih avang hian mi pangngai chin chuan a sawi pawh an sawi tha duh lo ni berah ka ngai. He Champhai vel thil thleng mak ti lo tur hi chuan mi mak tak nih a ngai hialin ka hria.