PAWISA KAN LO NEI LO

Tun hnaiah kan Chief Minister-in pawisa kan neih loh thu a sawi chhuak a, eng tiang taka rilru put tur nge hriatthiam a har ta nak mai. 

Kumin February thla, March thla vel thleng khan pawisa hi nei tam hle angin kan Chief Minister tawngka kan hriat atang chuan a lang thei a. Kum 2018 November thla a kan inthlan a, kan sorkar hrawn mek an sorkar atang khan pawisa kan nei ngat ngat a, kumin February thla te leh March thla thleng pawh khan kan dinhmun chu tha hlein a lang a, kan sorkar hotute tawngkam leh kan khawsak danah pawh chutiang deuh chuan kan awm a. Mahse pawisa kan la neih hle lai leh kan dinhmun a thlamuanthlak hle atanga thla hnih vel May thla te a’n ral dawn meuh chuan pawisa kan lo nei leh ta lo hle mai a. Contractor phawsawlh ang maiin hnathawktute hlawhin a tuar ta ruai mai zawng a nia le. Tu te tihdan takah emaw kan Vawrsela pa deuh zawng a ang khawp mai. 

Dik tak chuan - kan hetih hi kan lo hlau ve sa viau reng a ni! 

MNF sorkar hmasak khan contractor sing chuang te kan sawi a, Missionary nuai khat te kan sawi a, mau kha hahipin kan sawi tawh bawk a. Tuma thal ve theih loh tuikhur te leh tawngkam ngaihthlak hahdam deuh deuh khan mipui min deng zut zut a nih kha. Tun tum (tun term)-ah erawh chuan tuizem lianpui, keini Mizoram State te ang state tenauvin a thala thal kang theih rual loh te kan mitthlaah min han hmuhtir leh ta vuai vuai a, mipui pawh nuai thum dawn tur nge tur loh ngaichangin an ngawi thuap a. Nuai thum dawn hmasakna tur lehkha nei te pawh bial thenkhatah chuan inthlan dawn khan an awm a. He nuai thum hi inthlan dawna kan sawi vung ang ai chuan inthlan zawh hnuah hian a thawm a zawi ta raih mai a, tu te rul hmu emaw ang maiin ‘su a ti se’ mai a ni tih ang deuh a ni ta. Nuai thum kha eng tin tak ni ta maw tih lai mekin pawisa kan neih loh thu leh sorkar hnathawk pangngai pawhin hlawh lak kim theih loh mai theih tur thu te kan han hre leh a. Kan thu leh hla hi a inlet vut vut a ni ber mai. Inthlan dawn vel khan kan hausa em em dawnin kan hria a, vote thlak hun a liam thui telh telh a, ‘Mi â, i neihsa pawh an laksak ang che,’ tih lam lam te kha rilruah a lo lang ta.

Kan Mizoram sorkarin pawisa a nei lo hi a sorkarna fawng vuantute lo chu dem tur an awm loh laiin kan hotute hi dem hleih theih pawh an ni letling lo. Han ngaihtuah vang vang hian Mizoram sorkar tan hian pawisa neih viau dan hi vang tak a ni. Kan leiba te hi a vaibelchhe sang bi a kan chhiar laiin kan lakluh (Tax Revenue) lam hi a vaibelchhe sawm telin kan chhiar tlat a. India ramah mahni hnathawkte (sorkar hnathawk) hlawh pe sang ber pawl kan ni a, ram hruaitute hlawh pawh a sang ber te zing ami a ni a. Kan fatu rawih man hi a to sa hrim hrim tlat a ni. Chuti chu a nih laiin buh leh bal thar chhuah kawngah intodelh lo pawl tak kan ni a, leilung hausakna hai chhuak lo ber pawl kan ni a, englai pawha kan mamawh kawlphetha nei chau ber pawl kan ni a, ram danga hnathawk kan tam lova, Tourism lamah kan rama foreigner lo zin te chu a zabi-in kan chhiar bawk si a. Han ngaihtuah vang vang hian kan sorkarin pawisa a hnianghnar viau dan tur hi a vang ngawih ngawih a. GDP (mipui sum deh chhuah) lamah sang viau ang tein kan han insawi ve thin tak nain kan pawisa hmuh anga kan tarlan te chu kan thawhrim rah emaw, kan leilung hausakna thau kan sawh emaw lam ni lovin therhlo (sorkar pawisa sem leh ilo vel mai mai) atanga kan pawisa lakluh anga ngaih theih kan chhiar tel mai mai a ni.

Khawilai emaw atang hian leilung leh huanthlai vel atanga kan thar chhuah emaw, kan thawh chhuah emaw, vairam lam pan hian chhum lo chat lovin phur liam zut zut chu ni se (pakhatna); a nih loh leh khawilaiah hian emaw khawl lianpui pui, mi za tam tak chhawr thei hi vir vut vut sela (pahnihna); a nih loh vek leh foreigner kekawrbul ha mai mai chi leh inchei nalh ve fe fe ang chi te hi kan khawlaiah inpel zut zut se (pathumna); a nih loh vek leh kan thalaite hi ramdangah chhuak zung zung se, veng tin khaw tin maiah hian, ‘Kan nau pawh chutah khatah a awm a pawisa a rawn thawn alawm maw le,’ ti thei hi awm fur mai se (palina); heng zawng zawng hi kan lo nih lem loh pawhin kan sorkar hian inren lam hi uar viauin sorkar hna (contract te ang te) hi fir tak leh fet takin tehin vil sela - engemawti takin, kan hriat ve chiah loh lamah pawh inenkawl ve theih viau dan hi a awm mai thei. Mi inren thiam hi chu an lakluh chin hriatpui deuh vek mah ila rin ai hian an lo kawl tin ten duh riauva. 

Mahse hmuh phak zawng zawngah kan thar chhuak tam lovin kan thawk tam lo riau hian a lang a. Chu chauh ni lovin kan sorkar hmalakna ang chi-ah hian pawisa renna hmel leh fetna hmel a lang lova. In ruak mawl tak pakhat vuak chhiat nan ringawt a kan pawisa hman te pawh a tam lulai lutuk a. Kan tui pump chhuah sa, Aizawl khawpui khawlaia nitina luangral ringawt pawh neitu rilru pu tan chuan ui ngawih ngawih tham a ni. Kan contract hna te chu vawihnih hralh chhawn hnu pawha la hlawk thei tho ang chi te a ni fur a. Pawisa luhna tura Tourism lam kan tih ve lahin thiam zawng zawng thawh a tawngtaina leh grape wine te kan han chawhpawlh ngial pawhin sap pathum nge kan kawi luh pali tih thu velah kan buai riauva. Kei pek hian lo hre fuh lovin pariat pawh lo ni hlauh se kan Tourism Industry chuan a changkan phah vak dawn lo tih hre turin Silchar Janata College rah pawh a ngai lo. Chuti chung chuan sorkar hnathawk hnenah Laptop kan sem thul, MLA hnenah motor kan sem thul, Board chi hrang hrang dinin a tlip nan ‘Minister of State tlukpui......’ te hi kan la ti ta lauh lauh zel a. Chu chauh ni lovin hna lak thuah te kan tui ta lutuk a, kan MPSC lamin, ‘Thawh sen lohna kan nei lo,’ an ti lawm lawm chung pawhin a latu tur hran kan han ruat belh lui tlat a. Kan khawsak hian inren a kawk lova, a sawi lamah kan insumkar leh chuang mang bawk si lo a ni ber mai. 

Ngaihtuah vang vang pawh a nei lo ve tak tura lang, nei viau thawka kan thaw thei tlat mai hi mak ti a vanvadak huang huang awm tak kan nih laiin awmphung pangngai emaw kan ti chhunzawm mai ni te pawh hian a lang. Kan awmdan han en vang vang hi chuan Liandova te unau sakhi vuakhlum tum a chem an neih ve loh avanga an thenawm pain a chansak tum te kha rilruah a awm. Kan ruai fatute mit hah man te, chem man te, ngaltha hah man te hi a sang talh talh em a, kan Mizoram budget hian a tlin meuh lova, a budget neitu zawk mipuite hi chu a total percentage atang hian kan chan a chau sa hrim hrim. Sorkar hnathawkte hlawh hmansak hi a nawlpuia sorkar hnathawkte hamthatzia ngaihtuah chuan chuti takin he Mizoramah hian a inthlahrunawm pawhin ka hre lo, mahse sorkar ve riang ruangin inrenchem mang si lova pawisa neih loh satliah pawh ni lo, mahni hlawhfate hlawh tur puk hêksak ngai hial khawpa tlakchhamna ruama inkhalh luh hi chu a ram mipui tan thlaphanthlak ve tak a ni - thlaphan nachang hre tan chuan. 

Kan sorkarin pawisa a neihdan tur hi han ngaihtuah vang vang hian a vang riauva, kan ram hruaitute hi chu rilru hah viau awm tak rilru hah hmelpu thei tur deuh chu an tlem riauva. Hlawhchhamna kawrchung nalh deuh deuh ha chungin an eng hi a thawl phian ni mai hian a lang. Kan thawh chhuah te, kan leiba te, kan mamawh te han thlir vang vang hian nei lo ve hle tura lang nei viau thawka thawk tlat mai hi lu tihaitu chu a ni. Nei lo, nei lo tih inhria hi chu puih an chakawm a, nei hauh si lo nei lo anga lan tum tlat lo te hi chu muhil der kaihthawh tum ang maiin khirh ve tak chu a ni ngei ang.