HETI CHUAN

Hripui karah kan hmeichhe thenkhat khawsak mak tak tak chanchin kan hria a, a then chu vanduaina tling tham deuh (thihna hial) te a ni a, a then chu nuihzatthlak angreng tak, (thirfian lova chaw ei theih loh vanga riltama awm) te a ni a, kan sawi tak luai luai a. Kan sawi punlun nasat ber lah hi a ho angreng viau mai bawk a. Han en reng rengin tu rilru fim chiah lo (a chhan chu eng pawh ni se) khawsak dan a ni mai a. Chutah pawh hmeichhe awmdan a ni. 

Mizo upate chuan, ‘Hmeichhia leh uipui chu lo rum lungawi mai mai rawh se,’ an ti chheu chheu mai a. Ka rilruin chutiang mipa rilru puitling chu a phak loh tehlul nen tunhnu hian he kan Mizo mipate mipatna ropuizia hi a ngaisang thar zual. Hmeichhe tam takin ‘womancipation’ te leh ‘girl child’ te, ‘women empowerment’ te an tuipuina rilru atang chuan kan Mizo upate thu leh hla hi a ngeiawm viau thei a, kei ka thlirna atang chuan kan Mizo upate thu leh hla kha a lo ril hle mai. Hmeichhia kha an awmna hmun turah dah ngam tur khawpin an rilru a lo paukhauh a, chhungkaw uap te, chhungkaw ei leh bar te, chhungkaw himna te chu mipa kutah an dah vek a. Chumi hnuaiah chuan hmeichhia chu an lo lungawi lo deuh a nih pawhin khin uaih uaih turah an lo dah lo a ni. 

Tun dinhmunah chuan Mizo mipate hi chhanchhuah kan ngai ta zawk hial law maw ka ti a. A khawiah tak hian nge hma kan hruaina zawn fe a ngai a, kan hmuh theih langsar thenkhat hi chu sawi apiangin mipa deusawhna angah ngaih mai a awl khawp mai. Aizawl lama mipa kan tamna mual chu inkhel enna lamah te, Rangvamual velah te, Concert-naa lam hut hutnaah te a ni deuh mai awm asin. Tunhnaia kan hmeichhiate lansarhna zawng zawng hi mipa lansarhna ni se ka ti hial. 

Hruai haw tak zawng zawng zinga hmeichhia kha mipa ni zawk se, mipa kha hmeichhia ni zawk se kan hmeichhiate hi a mualpho leh sawisep kaiah an tang kherin ka ring lo. Ei zawng tur leh zirna in bel tura chhuak zaa sawmsarih chuang ngawt mai hmeichhia an nihna hnam hian khawi lam nge kan pan zel dawn? Chesual leh che fuh lo an awm chuan a tam zawk zel atangin chesual pawh a mipa leh hmeichhia a zawnga thlir chuan an tam ang chu. Hmeichhe chet dik lohna, tualchhung tlangval, phai lama tihtur engmah nei ve lo leh ti ve ngam lohovin an han ‘forward’ a, an han ‘copy paste’ a, an han ‘screen-shot’ a, a thehdarh lama an han tui em em mai ka hmuh hian awmhmunah ka lo zak a. Inkhelhna mual zawla chhuak ve ngam hauh lo, chhuak ve pha hauh lo leh chhuak ve lo hrim hrimin a kheltu zinga a che fuh lo deuh te mual ko atanga lo deusawh vak vak hi ropui ka tih zawng a ni ve lo. 

Tunhma kha chuan pisaa hmeichhe thawk vin deuh leh biak hrehawm deuh te hi kan ngei thei em em a, mahse tunah chuan hmeichhia lo chu dawr tur a bar hi kan hmu zo tawh meuh lo a, a hmeichhia a zawnga ngei dawn chuan ngei sen rual an ni lo. Veng tin hian mipa, belval vala val kan kawl thluah mai a. Chung mipaho chu pisa lamah an inziak tling zo lova, tlin an tum peih lova, tlin pawh an tum ngam ta lova, tlin tuma intintuah zingah hrim hrim pawh an tel hek lo. Mizo tlangval fel tak tak, kan tluk loh chu an awm tehmeuh mai, mahse a nawlpuia lakin hmeichhe lam an zat lo nasa em mai a, a manganthlak ta a ni. Eizawnna chu sawi loh, YMA takngial pawh tuipui peih tawh lo, incheina nen a inrem avang leh punkhawm a tam zawk vanga KṬP, ṬKP leh PYD tuipui ta zawk ni awm tak tak ka hmu ta nual. Mahni eizawnna leh inzirna lam ngaihtuah peih loh vanga hahdam deuhva mi an theihna hnaivai zawng a phe kual ta mai mai hi kan ni mai em tih hial tlak a ni. 

Kawng kama rora chhu, pitar leh hmeichhe dang thu tlar ka hmuh hian, ‘Heng te hian tu leh fa an nei lovem ni?’ tih zawhna ka rilruah a lo lut thin a. Eizawnna kan hmuh phak hrang hrang, hunbi nei leh daih rei tur chi a thawhna lamah hmeichhe thawh ve chi a nih phawt chuan mipa aia hmeichhia an tam zawk ta zel mai hian lung a tichhia. Chutih laia hmeichhe che fuh lo deuh chungchang lo tuipui em em a, titi dang sawi nachang hre lek lohva chai mai chu Mizo tlangval tih atan ka duh lova, a che fuh lo te khawsak dan  kha tha ka tiin ka pawmpui tihna a ni lo. Hmeichhe chawhmeh siam tui thiam lo hi an hlutna a tlahniam maithei, mahse thawh tlai bak hna dang engmah nei lo tlangvalin chawhmeh tui loh thu a sawi ve chhen chuan kawngkal lo ve thei tak a ni.

Thil reng reng hi a titu a zir deuh vek a lo nia. Lehkhathiam, vairama rei tak awm a mawi taka khawsa, chutah Mizorama lo chhuak a kut tling taka eizawnna nei ten vairam atanga lo haw che phelh deuh te chu lo dem ta se a hriatthiamawm. Mahse ngam loh vanga vairam thleng lo, peih loh vanga khawiah mah kal chhuak lo, tum loh vanga mahni chhungte thawh chhuah bak engmah thawk chhuak lo tlangval tan sawi awm chin deuh a awmin ka ring. Hmeichhehovin an hmeichhiatpui an zahpuina lama tawngkam an lo hmang na deuh a nih chuan an tih ve tur tak te pawh a ni ang e.