Guest writer
PL Liandinga
KAN BUAINA LEH BUAI LEHZELNA TUR
Furpui laia chhiatna lo thleng thin hi a vanduaithlak a, a lungchhiatthlak a, hetih laia inhnemna leh intuamhlawmna lam thu ni lo thudang lo sawi te hi a inthlahrunawm thin.
Kan chhiatna tawh thenkhat hi chu pumpelh theih a mual mual a awm ang a, thenkhat hi chu hriat phak loh thil, ngaihtuah lawk eng ang mah ila kan duh lo chung chunga lo thleng tur te pawh a ni ang. Chhiatna thenkhat hi chu hman atanga lo intan tawh, a lo thlen chawpchilh mai loh avanga kan ngaihthah, mahse nikhua a lo rei chuan a chhe zawnga tanpuitu chhete (fur tui tam emaw, tuihawk lo pung hret emaw, ruahsur reiin a thlang lam a chiah zawp emaw) avanga chhiatna lianpui lo thleng ta a ni thei. Kan ram leilung a awih a, a thawl (loose) bawk a, chutiang hmunah chuan tuihawk emaw, tuidawn tui emaw, eng tui pawh englai pawhin hmanraw hlauhawm tak a chang thei reng a. Mahse mi tam tak, faten mawi an tih zawk avanga bike man to tak tak lei thei te pawhin kan tuichhe kalna tur atana cheng singhnih khat senso chu kan hreh ve tlat thei bawk a. Kan chhiatna thenkhat hi chu a intanna chu kan ngaihtuahna lam daih a ni thei a, hman atanga lo inthoh bek bek, a chhan leh vang sawi dawna thui tak sawi ngai a ni.
Hetiang thu hi a sawi a buaithlak ngawtin ka hria. Chhiatna a lo thlen hma loh chuan hetiang fimkhurna thu hi kan ngaihsak lova, chhiatna a lo thlen tawh hnua sawi lah a nuam tawh si lo. Khaw thian laia sawi te chu a ngai pawimawh tura kan duh tak te hi chuan an ngai pawimawh duh lo ngang mai. Kan dan leh hrai lah hetiang thilah hian a tawngchham angreng phian mai a. A siamtu tur lama kan ngaihte hian chuti takin chutiang lam ngaihtuahna chu an nei lova, kan awmdan ang anga engtin tin emaw mahni duhsak zawngte vulh dan vel hi an ngaihtuah ni hialin a lang. Kan him tlanna tura dan siam chu thil pawimawh tak a nih laiin a siamtu tur te hian an ngaihsak lem lovin a lang tlat.
Tun hnaiah Doctor chungchangah rin ai takin kan thawm a lian a, doctor pakhat sawn chungchangah kawngpui te kan dang a, pumpelh kawng zawhin doctor tam tham tak mai te kan la chuk chuk a. Kan inhmeh tawk kual vel ngawt mai. Hetia engemaw ti ti a tih a lo tul tak viau maiah chuan thiltih awm tak a ni chho ta vel vek mai a, kan buai chhunzawm zel loh phah a, tun atan chuan a tha ve tho kan tih mai nak lohvah. Mahse :
1) Engatinge tha taka an sawi laia kan ngaihthlak mai loh le?
2) Engatinge kalphung fel deuh kan neihna tura kan beih loh le? (Hospital chutiang khatiangah chuan chutiang khatiang doctor leh thawktu chu an awm tur a ni, tih te hi kan nei fumfe lovem ni? Kan nei a, Hospital Rules leh kalphungin a lo nei a nih pawhin kan mamawh tlin teuh dan ber kha zawm tur awm ve awm tak a ni.)
3) A mihring, doctor te chu sorkar hlawh pek an ni a, tu te pawh ni se an seniority te, an tunhma posting atang tein fel deuh hleka indah fel theih awm a ni.
4) Hna zahawm, doctor hna te hi kan sawp zahawm lo vek thei takngial dawn. Rawngbawlna leh tihdamna lam thu aia awmna nuam leh hmun tha thlir reng renga induhsak kual nan kan hmang a nih loh chuan rem fel hi thil har tak niin a lang lo. Doctor thahnemngai leh fel tak tak heti zozai an awm a, khawimaw laia ngaihtuah ngai deuh bik tlemte hi chu chinfel dan awm tur a ni. Chu chinfel dan chuan kan laina te, kan chhungte pawh nghawng chang a nei ang, chung te pawh chu kan tuar ve ang chu maw le.
Englai pawhin School Education hi hetiang thilah hian buai reng reng an ni a. Thenkhat chu mahni in luma awm ve tawh chak ngawih ngawihin kum 20 chuang hmun pilrilah an awm a. Transfer an dil ve apiangin a thlaktu tur an awm theih loh thuin an chhang a. Thenkhat chu an thawh tirh atangin thawk mumal lova rei tak an tei hnuah hmun hnaivaiah midang awm teuh tawhnaah te an beng bei a. An theihna leh an political fitness avangin thingtlang lama an han awm hmingpu ve hrim hrim te chu (hnai eng ang mahse) an la lungawi lo lek lek zui a. Hmun thenkhatah chuan zirtirtu thahnemngai deuh phei chuan an naute hmel an han en a, an zirtirtu nei lo tur hmel ngaingam lovin anmahni hlawhin zirtirtu te an ruai ringawt a. Khawtlang mangangin pawisa thawhkhawma zirtirtu an rawih laiin khawpui hmun thenkhatah chuan zirtirtu an indaih lutuk a a manganthlak zawk a, naupang aia zirtirtu tam zawkna sikul te pawh hi kan nei tih thu te hi rinthu pawhin sawi ila kan sawi dik tak tak mai ang.
Heng doctor chungchang te, zirtirtu chungchang te hi inbuatsaih lohna thil vek a ni a. A eng lai tak hian nge maw rorelna fel kan neih theih lohna tur hian min han dal ni hriatthiam a har ngawt mai. Khum chuti zat awmna damdawiinah chuan doctor chuti zat an awm tur a ni a, naupang chuti zat awmna sikulah chuan zirtirtu chuti zat an awm tur a ni ti tur hian eng thiamna nge kan mamawh a, eng malsawmna nge dawn belh kan mamawh? Chu dan leh kalphung chu a awm phawt ang a, kan tlin tawk ang zelin dan vekin kan inhnukhniam ang a, mahse dan chhungah vek tih tura rel mai hi eng vang taka harsa nge? Kan ram hruaitute hian zirtirtu leh doctor hlir hi chhungkhat lainaah an neih nge zeng nge hriatthiam a har.
Furpui lo thlengin kan tuichhia leh kan tuidawn tui leh kan tuihawk khuahkhirh loh nena tangrualin engtikah emaw chhiatna lian a thlen phut phut ang hian Teacher-pupil ratio (naupang tam dan a zira zirtirtu indah) kan vawn loh luat avanga lungawi lohna hi englai pawhin khawi atangin emaw a puak chhuak thei reng a. Chutiang bawkin kan doctor postings te duhsakna leh fin leh varna (discretion) chunga innghat angreng deuhva kan kalpui chhung hi chuan buai lohna turah kan buai reng ang.
Ka pension hma khan ka hnuai lama awm ka thawhpuite senior chhoh zel dan leh natna kan neih dan te, thiamthu kan neihdan te enin kan inti lungawi zo seng dawnin ka hre lova, hotute hnenah Posting Norms siam a tul thu kha sawiin kum thum vel ka nawr ngar ngar a. A tawpah min tihpuitlinsak a. Khatiang Norms a awm loh chuan ro kha rel fel hleih theih a ni lo tih kha chiang viauin ka hria a. Sorkar department, mihring tam si, a then Aizawla awm a, a then Chawngtea awm ngai, nihna inang si kan tam a, Aizawla awm kan duh vek bawk si chuan tihdan tha hmang lo chuan ro fel a rel theih loh tih hi a lang reng a. A tihdan chher fel si lova awm hi thil hlauhawm leh manganthlak tak a nih laiin a ti theitu dinhmuna ding tute emaw tan chuan lalzia entirna a ni ve thei a. Kan buai leh thinna pakhat hi chu dan fel kan nei duh tlat lo hi a ni.
Tihdan phung fel a awm chuan Bank a thawkte hi lungawi angreng takin an awm mai a. Sorkar hnathawk dang angin an chiau ve chel chul lova. MCS te pawh chutiang tho chu a ni. Kal mahse an awm chen tur a chiang titih a, chuvangin lungawi lohna a nep.
Eng pawh ni se kan buai leh phut thinna hi chu hman atanga ro fel kan lo rel loh vang a ni tam khawp mai.