NGAIHTUAH NGUN A NGAI

Vanduainain thian tha a tarlang a, sa sualin pasal­tha a kai chhuak an tih ang maiin kan vanduai avanga kan hmuh theiha thil inlar thenkhat hi a lawmawm hle mai.

Kan zaithiamte’n an thiamna hmangin vehbur an han khawn a, an khawn chhuak teuh mai a. Ni dang zawng aiin an khawn chhuak tam lehnghal a, an remruatna thatzia te pawh a lo lang. Rimawi hmanga vehbur khawn chu thawhlawm khawntu rau rau hmeltha deuh ang an ni. Chhiatna kan han tawh meuh chuan ram danga kan unauten thawhlawm an rawn thawh tur thu kan han hre lehnghal a. Kan inunauna leh kan inpumkhatna a tinghet sawt ang. Football khel thiamhovin an thiam an han chhuah a. Chu chauh ni lovin India rama hun pawimawh, football lama chawimawi tur te chawimawina hun leh hmun atan Mizoram te an rawn hman phah ni hialin a lang a. Kan hmuh phak loh inkhel thiam te kan hmuin India ram football map-ah Mizoram chu a lang fiah telh telh dawn tihna a ni nghal bawk.

Kan kawng chhia te chuan kan Engineer hnathawk thiam leh taimate pawh an felna, an thiamna leh an inpekna te a rawn tarlang a. ‘Keini’n vanduainaah kan ruat, a felna lantirtu,’ tih hial turin mi thenkhat chuan fak an hlawh phah a. Mi thil chik mi chauhvin an hriat thin kha chik lem lo tan pawha hriat theih turin mi fel te felna a rawn lan phah a. Enkawltu fel lo hnuaiah awm ila kan buai rei turzia leh hmingthatna hlawhtute dinhmuna ding te selna leh relna tam theih turzia te ngaihtuah a ngai.

Chhiat kan han tawh meuh chuan mi tam tak, tanpuina hnathawktute chezia hmu hnaitu thenkhat chuan, ‘Mizo nih hi a va nuam tak em! Tlawmngaihna pawh a lo la bo awzawng love,’ an han ti a. Chhiatna karah lawmna tur a lo la awm cheu mai.

Tuilian te hi nasa tulh tulh tur te pawh a ni ang. Thing leh mau a chereu zel hian ruahtui lo pawm khawmtu kha a tlem tual tual a, chuvangin tunhma a a sur anga a sur khan leia lo tla ang ang kha leichungah a luang a, chu chuan tuilian a siam lo thei lo. Mihring chenna hmun a in leh lo a tam tawlh tawlh hian in ding a tlem laia tuihawk luankawr tih tham mang loh kha tuihawk tam tak luanna thinah a lo chang ta mai thin a, chu chuan kan tuihawk luankhawmna lui te leh lui lian thlengin a nghawng lo thei lo. Chuvangin tunhmaa lian vak ngai lo kan luipui leh luite te pawh a len phut phut a hlauhawm ta zawk a, luikam pawh kan neldan a danglam deuh a ngai tawh ang.

Tui lenna hmun ni lo, kan in sakna hmun tur thuah pawh kan fimkhur a ngai ta. In hmun hlauhthawnawm deuh chu kan hel thiam a, kan himna tur kan ngaihtuah a tul lehzual tawh. Dik tak chuan kan in sakna tam ber hi chu hmun dang atanga lo kal te tan chuan in sak loh tawpna tur hmun a tam mai. Mi thenkhat motor chuangin, ‘A khalhtuin a khalh ngam chuan ka chuang ngam,’ an tih ang maiin, ‘A satu mistiri-in a sak theih chuan ka luah ngam,’ ti te pawh kan angin ka hria.

Himna thuah hian sorkarin mawh a phur thui hle. In te hi sak phal loh tlatna hmun hi neih tur ni awm tak a nia, kan nei lo a ni tehchek ang chu a sa ngam an awm phawt chuan sorkar hian a saktir thei zel mai ni awm tak a ni. Sorkar finchhuah tur chuan leilung lam thiam mi (Geologist) te, in hmun lo ram enkawl tur Department te, mipui awrawl hmanga sorkar kar tur chanchinbu lam te an pawimawh a. Chu chauh ni lovin sorkar kengkawhtu tur mi huaisen leh rinawm thlang chhuak tur mipuite kan pawimawh a ni. Thil dik lo an tih changa chhuahchhal ngam mipui, thil tha lo an tih changa duh lohna zahawm tak lantir thiam mipuite pawh kan pawimawh. Chu chauh ni lovin thil tha lo tih ching sorkar hnuchhawn ngam mipuite pawh kan pawimawh ang.

July ni 2 khan Silchar atangin Aizawlah motor-in ka lo chhova. Kawnpui leh Sairang inkar a kawng chhe lai vek vek chu a rapthlak tham hial. Vanduai a siamin kan motor ke pakhat phei chu a insawh puak pawp a, thlak nghal a ngai. Kan insawh sual kha chu kan vanduai vang pawh a ni ang - hmuh theih lohva tui tling fimkhur taka kan dai na na na kha midang motor insawh chhe si lova kan motor kher a insawh chhia kha kan vanduai ve deuh chu a ni. Mahse kan insawh lohna lai, hmuh theih renga kawng chhe nasa lai kha a rapthlak zawk. Mahse kawng tluanin a chhe lo, a chhe lo lai chu tlan nuam tak a ni a, a chhe lai a tam lo. Chu chauh ni lovin keini chu vawikhat chauh kan kal a, thla engzah hnuah emaw chauh kan kal leh emaw a ni ang a, chu pawh rit phur lovin, vanduai teh luaah pawh ka inngai lova, mimal thila phunnawina tur a awm lo.

Keima mimal thil ka ngaihtuah chuan ka kal leh meuh chuan an lo siamtha tawh ngei ang tih ka ring nghet tlat a, tuna kawng chhia khu chu ka pel fel vek tawhah ka ngai. A chhan pawh tuna a awm anga a awm zel chuan ruahsur hnuaiah chawlhkar hnih a awm leh chuan motor lian rit phur tan tlan ngaihna a awm dawn tlat lo. Chu chu Mizorama kan kawng neih that pawl tak tura ngaih dinhmun a ni a, thingtlang khaw tam tak kawng, kumtluana an kalna ka ngaihtuah hian keima mimal tawrhna hi chu sawi thamah ka ruat lo. Fate zu rui khap hneh loh vang emaw, khuahkhirh zawh loh emaw avanga ram puma zu khap rawt hluai ang hi ka tih zawng a ni lo. Amaherawhchu ka kal loh laia motor tam tak kal nguah nguah, a kal apiang tan hrehawm tak mai leh hlauhthawnawm tak paltlang ngai reng mai kawng hi kan ngaihtuah a ngai.

Hnathawktu tha leh fel chungchuang te thlen chin a lawmawm a, an fakawm avang mai hian a State pum dinhmun teh nana hman mai a rem lo. Kei takngial mit hmuh phaka thil awmdan ringawt pawh sawi ila thenkhat tan chuan ngaihthlak a nuam lovang. Kawng siamna tur pawisa kan neih lohzia ngaihtuahin kan hmandan thenkhat hi chu a uchuak pawh ni satliah lo, a uchuak lutuk a. Hnathawktu kan indaih loh ngaihtuahin thawhpui dan kawng zawn ai chuan hriatpui lohva thawh hi hnathawktu tam tak chuan an thlang tlat a. Pawisa tlemte hmanga tha taka kan thawh theih thu sawi aiin pawisa awm loh vanga tha lo taka thawh a nih tak thu sawi thiam nih kan duh niin a lang. A ngaihven peih leh tanpui tum ngawrh deuh (keini te ang) chu, ‘A phun a phun,’ min ti mai. Tuna kan tihdan phung ang a kan tih a, ‘transparency’ awm hauh lo, cheng engzah nge awm a, engtiang taka siam tur nge tih hriat ve harsa em em a kan kal a, pawisa awm lo kan chhuanlam tlat bawk si hi chuan mipui tan tih ve tur a awm lova, hetiang bak hian hma kan sawn tawh kher lovang.

Chhiatna lo thleng palh hi a awm thin a, chhel taka tawrh a intanpui a ngaih chang a awm. A dang lehah chuan chhiatna lo thleng palh thei laka fimkhur hian chhiatna tam tak chu a pumpelh theih bawk a, chu chu thil pawimawh tak a ni. Veng pakhata chhiatna thleng an sawinaah chuan tui kang lo khur awmna hmunah in an sa tih thu an sawi. Chhiatna thlen hnua a hmun hma han en pawhin tuikhur sak hnan kha chhiat chhanah a puh theih viau. Aizawlah hian tuikhur bo ta te, kawr bo ta te a tam viau.

Kan sorkar hian dan zam leh kenkawh hi a tuipui lo a niang, kan dan siamtu tur (Legislative Assembly) hian kum khatah dan a siam tlem viau mai a. Dan siam ai chuan dan awmsa hrul hreta contract thil vela inrawlh lam hi a member-te hian an thiam zawng tak niin a lang. PWD-in an kawng an han humhalh dawn a, an buai viau mai a; Power Deptt.-in Electric ban phunna tur an nei lova, PHE lamin an tuilakna pipe kaltirna tur an nei lova, Health Deptt. lamah lah Sub-Centre sakna tur a vang a, sawi zel dawn chuan phunchiar chan chan hlauhawm khawpin sawi tur a tam. Chung karah chuan tuikhur te, tuihawk luankawr te a bo zo ta.

Eng pawh ni se, heti teh ngawt lo deuhva awmdan hi ngaihtuah chu a ngai angreng mang e.