Guest writer
PL Liandinga
KA HRE LO
Kawng siam chungchang te kan han ziak ve nual a. Engineer ṭhenkhat chuan mawl min tiin engmah hre lova thil ziak ve angah min ngai a. Mahse keini mi mawl hriatna hi a dik lo vek bik lem lo tih chu Journalism zir hauh lo Journalist hlawhtling tam tak an awm aṭang te, MBA leh Commerce zir hauh lo sumdawng hlawhtling tam tak an awm aṭang te hian a hriat theih a. Khawvela Social Worker hlawhtling leh ropui ber ber hi Social Work zirna sikula lut lem lo te an ni bawk a. Engineer-ten cheng nuai 62 senga in ruak an thiahtir kha Engineer ve hauh lo hian cheng nuai sawm chu sawi loh, nuai sarih pawhin kan thiahtir thei vek ang. Kan Mizoram kawng leh a chhehvel (culvert siam, kawng ko lungrem, kawng sir tuihawk luankawr siam) tam tak hi Engineer tel hauh lovin Mizo pa rinawm leh rintlak pangngaiin thawk se Engineer kaihhruaina hnuaia kan siam ai chuan a tlo zawkin a nalh zawk ngei ang. Chuti a nih laia kawng siamdan mawlmang ber pawh hre ve lo tur leh sawi ve thei lo anga midang ngaih hi a tihchi vak loh.
Kan hriat ṭhenkhat :
Hriat I : Kan kawng siamnaah hian Engineer te hian alkatra leh a chawhpawlh thil te hi an ren em em a ni tih kan hria. Kut tling deuh leh tha ve deuhva tih awm taka kan lo beisei hi kan rin aia kut tling lo hian an ti fo mai tih kan hria. Kan kawng siam te hi pan tak a ni tih kan mitin kan hmu a, a pan leh pan loh hre turin Engineering College a kal ve a tul pawhin kan hre lova, a pan tih kan hmu a, kan hre ve mai. A pan na na na chu a chhe hma tih pawh kan hre ve.
Kan hriat ve tak loh erawhchu eng ang taka chhah a siam tur nge ni a, a pan apiang hi a tha zawk em ni tih te hi kan hre lova. A pan leh pan lo deuhva siam tur hian a pawisa lamah engzat chiahin nge a danglam kan hre lova. Estimate lamah eng anga pan tura tih nge tih kan hre bawk lo.
Hriat II : Kan kawng siam nana pawisa hi a indaih loh em em laiin a siamtu lam hi chu anmahni hlawh zawlpui tawk rau rauah a khawsa thei lo pawl tak an ni lo tlangpui tih kan hria. Engineer zawng zawng chutiang vek chu an ni kan ti lova, ngaihsanawm khawpa mipui leh sorkar laka rinawm an awm nuk a, mahse tam tak hi hlawh aia tam khawl thei an ni ta beuh awm mang e tih kan nei. Helam hi chu a sawi a nuam lova, sawi sei lo ila.
Kan hriat ve tak loh erawhchu pawisa hi engtiang taka hman tur nge tih kan hre ve ta hauh lo. Alkatra te, balu te, rora te hi chawh chhuah ang thlap thlap leh estimate ang thlap thlap hian kan lei TAK TAK em? Kan lei zawng zawng hi kan hmang zo VEK em tih hi kan hre ve miah lo. Hmanrua (alkatra, balu leh rora) te hi a hman tur zat dik tak hi a hranpain chawh chhuah vek a ni ngei ang tih ring mah ila heng hi kan kawng siamnaah hian kan bel fai ta tak tak em tih kan hre hauh lo. Thil hi kan hre tak tak lova, sawi leh ziah ve zel kan duh ve khanglang a. Mahse kan hmuh chinah te pawh hian chiangin kan inhria a ni mahna tih chauh a ni.
Hriat III : Kan kawng te hi kan siam that apiang hian a hma aia senso tlem leh nalh tawlh tawlh thei a ni tih kan hria. Thiamna hi a thang sang zel a, lehkha ziak te phei hi chu Cyclostyled hunlai te, khawlha kuta rem hun lai te ai chuan a lo awlsam tain kan lehkhabu chhuak te pawh a nalhin a fiah sawt khawp mai. Kan in sak te pawh a nalh sawtin kan thiltih dang hi chu a changkang tawlh tawlh a. Chumi tlukpui chuan kan kawng siam hi a nalh tur angin a nalh tawlh tawlh chuang lo ni tlatin kan hria. Fur khat pawh daih lo kawng siam te hi sim a hun tawhin kan hria a. Mahse chutiang kawng chu a la awm tlatin kan hria.
Kan hriat ve tak loh erawhchu Engineer te hian a hna tak tak hi eng ang taka vil uluk tur nge an nih kan hre ta lova. A lehkha lam fel nge pawimawh a tak lam fel tih kan hre lo. Kawng han siam hian eng chen atan nge warranty (a that chen tur chhung intiamkamna) awm thei kan hre lova. Siam zawh hlim, rin ai taka a chhiat hma hian enquiry te hi lak a ni vein department hian anmahni chhungah action an inla ve thin em? Chanchinbua hetia hmun pakhat siamdan dik lo ni a kan hriat kan ziah tlut tlut te hi a enfiahtu an intir em? Nge, mahni chhungkuaah a ziaktu sawisel peih apiang infuih phur tawnin kan inthawi dam mai tih kan hre lo. Sorkar kalphung pangngaiah chuan chanchinbua hetia ziaka a lo lan chuan a enfiahtu intirh a, a ziaktute pawh kawm chian a, chumi report te nena en hnuah a tul anga inhrilhfiah leh fel lo te a lo awm chuan Department chhungah thununna te lek a ni thin a. Chutianga tih chu a awm em kan hre ta lo. Vawiin thlengin mi ziah duh hauh loh ziaktu kei pawh hi ka la thu ta mai mai. Heti tlat hi a nih chuan a aia butut leh rorum a hmalak mai chi nge engnge kan hre lo. Nge, dawt ziak anga min ngai a nih chuan ka lakah thubuai thehluh dan tur ngaihtuahin Department a insingsa mek zawk kan hre lo.
Hriat IV : Tunlaiin hlawhfa rate pangngai chu pawn lamah a nitin hlawh a zawnga miin an thawh chuan nikhatah (unskilled labourer rate) cheng 350/- a ni. Regular a thawhna thilah mimal inrawihna chu cheng 300/- te, cheng 250/- te, cheng 150/- te pawh a ni thei. (inzirna lam a kawh emaw, ei leh in intumsak leh hamthatna dang inpek dan azir tein) Mistiri emaw, thiam bik nei emaw leh thildang chu sawi thu cheng lo.
Kan hriat tak loh erawhchu kan kawng sawi thin siamnaah khan mi panga hmel kan hmu a, a phenah mi 20 awm angin min hrilh takah chuan a dikah pawm ila, mi 25 khan ni 6 chhungin (ni li chhung ni ngeia kan lo hmuh mah ni se ni 6 an tih takah chuan) hlawh atan cheng nuai 1,75,000/- an ei ral a ngai si a (Pawisa awm zat Rs.7,00,000/- aṭanga 25%). Pawnlam labourer hlawh chu kan hre thei a, PWD hnuaia hnathawktu (Muster Roll Workers) te ni khat rate hi kan hre ve si lova, mi pakhatin cheng 1,116.66 hlawh angin an lang ta tlat a. Kan hre ve ta lo a ni.
Hriat loh V : Kan hmuh phaka kawng khuar an hnawh zawng zawng kha balu man to ber chi leh cement tak tha taka chawh (1:11/2:3) in hnawh ta ila cheng singthum man chuan kan hnawh fel var var ang.
Mahse kan Engineer te chuan cement leh balu pangngai hmang lovin alkatra leh rora sin an hmang ta tlat a, cheng nuai 5.25 zet hman a tul ta ni tur a nia. Alkatra barrel khat hi cheng 10000/- man vel a ni tih hre mah ila, a man zat kan chawk chhuak ve thei ta lo. Rora sin, motor phur ruk vel chhuan nan khan alkatra barrel sawmnga chuang a ngai tihna em ni dawn kan hre ve ta lo a ni.
Hriat loh hi tam tak kan la nei a. Sawi zel pawh a chakawm khawp a. Mahse midang tan a ninawm thei ang.
A sawitu lam en lova, kan thusawi hi min chhiarsak turin ka ngen. A sawitu lam min en chuan fel lohna ka ngah mai. Thenkhat phei chuan contract te pawh ka lo dil hlawhchham ve hial tawh a ni awm e. Mahse kan thusawi aia a sawitu lam min sawi chuan min sawitu chu sawi tur kan zawn ve mai te pawh thil awm thei lehzel a ni!
Keini ang mi mawlin thil kan sawi a. Hetia sawi hi min phalsak dawn loh chuan Truck Owners Association te, Taxi Driver Association te, thingtlang paho chhuak khawm tein kawng khuar an lo hnawh ve mai te hi phal tho tur em ni ang? A siam lam te, a hnatlan lam te, a tawrh lam te chu phalsak kan ni a, a sawi ve erawh phalsak kan ni lo mai dawn em ni?
Heng zawhna chhanna te pawh hi kei chuan KA HRE LO.