Guest writer
PL Liandinga
MAWHPHURHNA
Tun kar liam ta lawk khan football khel thiam hmingthang, Cristiano Ronaldo te ram, Portugal a an Health Minister hmeichhia, kum 48 mi, Temido, an inthlan hnuhnung ber 2018 kum atanga Health Minister nihna chelhtu chu Minister a nihna atangin a bang a. Amah hi hriselna lam thiam bik a ni nain Portugal ram a India mi nu pakhat, nau chunga a thih tak avangin a bang a ni.
He India mi rai lai hi Portugal khawpuia an awm lai hian a awmdan a dik tak loh avangin an khawpui Lisbon a damdawi-In lianah an tlan luhpui a, mahse khum a chan loh avangin damdawi-In dangah sawn leh tura Ambulance a an phurh kual laiin a thi ta a. Chutiang dinhmun tha lova awm te tan pawh a damdawi-Ina hmun a awm lo chu anni ngaihdan chuan thil fel lo tak a ni a, a fel lohna chu Minister chuan ama chungah a nghat a, a bang ta a ni.
Kan State chhungah kan damdawi-Inah eng eng emaw a thleng thin a. Kan mawhphurhna ngaihdan hi anni nen chuan a inang lo deuh a ni. Kum khata rai lai, sorkar damdawi-Inah pahnih pathum an thih a, an chhungten tap chunga an dinhmun Mizoram mipui hriat a (Youtube-ah te) an sawi pawhin kan Minister te chuan an mawhphurhah an ngai chiah lo a ni ang chu an bang ve lem lova. An tan ban chhan tham a tling ve lo. Ban chu sawi loh, 'Kan enfiah tir ang,' an tih te chuan ti tha tawk feah an inngai ni berin a lang a niang chu an enfiahna 'result' te pawh kan hre leh tawh chuang chiah lo. A chang phei chuan thil thleng rapthlak tak anga lang te hi chanchinbua a chhuah tawh hnu pawhin hre lo ang tlat tein kan sorkar hi a ngawichawi thin bawk.
Department hrang hrangah hetiang tlukpui thil hi a thleng reng reng ti ila kan tisual lo hial ang. Thil dik lo haider kawnga lawmman la thei khawpa tuang tichhah thei 'politician' te hi kan nei ruihin a hriat. Mi ram sorkar chu mawhphura an inhriatna a sang vai vai hle mai a. Keini chu 'Min ngaihsak teh u,' an tih lawm lawm pawh a ngaihsak an hlawh loh hnua an thih tak pawhin kan Minister te chu an chaw bar a buai lo hle niin a lang a. An Pathian thu sawi te, an incheina leh an hawiher te a danglam eih lo. Mi ram Minister chu khualzin pakhat, theihtawpa an thiam ang anga an buaipui chung pawh a a thih avangin an bang a nia. Kan inthlau viau. Kan that lohna leh kan hrehawmnaa mawhphur a inngai hauh lo ram hruaitu kan kawl chhung hi chuan kan ram hian ram nuam kan thleng ngai lovin a rinawm.
Kum tin hian zirtirtute ni hian ka lung a tichhe ziah a. Kan ram hruaitu kan tih ten an mimal pawisa ni hauh lo, mipui pawisa, sorkar pawisa kan tih hmanga sikul sakna te an sawp chhiat te te hnuah zirtirtute ni a lo thleng a, zirtirtute chu rinawm taka thawk tur te, taima tur tein kan han fuih vel hmel hi hmuh a hrehawm ka tiin ngaihthlak hrehawm ka lo ti thin. Kumin leh nikumah ngat phei chuan NABBARD atanga kan pawisa puk hmangin sikul tam tak kan sawp chhia a. Chumi hnu chuan Zirtirtute Ni a lo thleng a, 'Thuchah' chu kan han sawi leh ta thin a. A hunlai velah he thil hian ka rilru a tina thin a, Zirtirtute Ni a thuchah sawi thei tur hian kan Education Minister te hi awm phawt se ka ti thin. Miin zirtirtute ni an lawm luih luih laia a vuivai zawng leh a engemawti zawnga lo sawi kha ka duh loh avangin keima ngaih chuan amah Pu Vanlawma thukhawchang takin, 'Ka insum tang tang,' a ni.
Mi ram Minister te chuan an rama mikhual pakhat raicheh a a thih thuah mawhphura inhriain banna an thehlut a, keini Minister ve te chuan tu thihnaah mah hian ban nachhan tur kan hre lova. A huhovin mi sawm pawh thi se mawhphurin kan inhre lovang. Kan politics kalphung hian zahtheih lohna a keng tel tawh a. Politician nih dawn chuan zah tawrh theih hi kan inzirtir dan ber a ni ta hialin a lang.
Kan tehfung hi rinawmna (integrity) te, dikna te, mawhphurhna te, felna te leh thatna te ni tawh lovin inthlannaa tlin theih leh tlin theih loh ngawr ngawr hi ni ta berin a lang. Heng ka han sawi mihring nihnain a ken tel te hi chu mihringa thil awmsa, ram hruaitu chuan a vawn ngei ngei tura ngaih hi keini chuan engah mah kan ngai ta lova. Thiamna leh hriatna ril nei leh tak tak bawk si lovin a pawisa lai bawrah te, tlin leh tlin loh lai bawrah te kan buai tluan thak a. Tunah chuan kan ram hruaitute hi eng hmang mahin kan teh tawh lova, anmahni pawhin tlinna tur chiah an ngaihtuah tawh ni hialin a lang a. Kan dinhmun hi a thim zawnga thlir chuan thim tak a ni.
State dang zawng zawng aia kan buaithlakna awm thei pakhat chu kawng engkima Pathian kan tanchhan zel mai hi a ni. Pathian pawi kan sawi leh sawi loh hi hriatfiah a har tawh em em a, sawi fel mai theih lah a ni hek lo. Sakhua leh kohhran phen a mi a bihruk theih tlat tawh chuan ramdang leh state dang aiin kan buaithlak. Pathian hming te hi sawi chhen lo hian kan mawhphurhna hi dinpui mai ila. Kan tehna hi mawhphurhna hlen leh hlen loh te hi ni ta mai sela. Dik leh dik loh te, rinawmna vawn leh vawn loh te, hleih neih leh neih loh te hi ram hruaitute kan tehna ni ta mai sela a va duhawm em. Tu Party pawhin, 'Pathianin.....' kan han ti tlat mai thin atang hian a siamthatna pawh Pathian atanga beisei tur angin min ngaihtir a. Pathian kan tanchhan tlat tawh chuan sawi fel emaw, a nihna tur sawi chhuah emaw chu mihring tan thil tih theih a ni tawh si lova. Kan mawhphurhna lak atang chuan Pathian hming kan lam tawh chuan kan inthiarfihlim tihna a ni titih thin. Pathian duhdan lo hlirin kan khawsa te te a, a sawi lamah Pathian kan tanchhan leh tlat si hi kan thanmawhbawk lian tak niin ka hria.
Kan ram hruaitute hian he Mizoram mipuite min hruainaah hian eng chenah nge mawh phura an inhriat? tih hi kan ram hruaitute kan tehna tur pawimawh tak pakhat chu a ni. Sum leh paia intehna te hi chu pawnlang tak a ni a, sum leh paia rinawm lohna te hi chu a pawma pawm theih tawh loh rinawm lohna inlar chhuak a ni zawk. Rinawm lohna chu sum leh pai hmanga ualau taka a rawn inlar tawh hnu pawh a ngaihhnathiam theitu anga kan la inngai tlat mai te hi chu khua leh tui nawlpui kalsualna lian tak niin ka hria.
Mi ram Minister chu khualzin pakhat an rama dam lohna avanga a thih vangin a bang a, kan Minister te hian engnge ban chhan tlaka an ngaih ve ang? Vote hmanga paih dawt loh chuan zah nachang hre hauh lo Minister engzat nge kan kawl ang? US President Nixon-a kha chuan dawt pakhat a sawi a, America ram khan a ngaidam thei lova, an paihthla a. Kan Chief Minister hian thudik lo engzat nge mipuite hi min hrilh tawh ang? Thudik sawi hi kan ram hruaitute tan mawhphurhna zingah kan chhiar tel ve em?