KAN THU CHAI

'Rilru ropui chuan thil tobul leh nihna te an sawi a, mi naran chuan thil lo thleng thar chanchin an sawi a, mi rilru tê chuan mihring mal chanchin an sawi thin,' an ti a. Mimal chanchin sawi tihah pawh an thiltih that leh an felna lam te, entawn tur an nihna lam te ni lova, a rel zawng leh anmahni sawichhe ngawr ngawr zawnga sawi tihna a ni ber. Thil thleng thar chanchin te hi chu mi zawng zawngin kan sawi a, sawi loh hleih theih pawh a ni hek lo. Thil lo thleng phena thil awm te, thil lo thleng thei leh a rawn irhchhuah dan te leh chumiin a nghawng zel tur te chu ngaihtuahna senna tur chu a ni ber zawkin a lang.

Chanchinbu leh Social media lama kan hmuh leh mi titi tlanglawn kan han hriat aṭang te chuan Mizoram mipuiin tuna kan sorkar hrawn mek hnuaia kan ngaihven ber leh thil mal a kan sawi tam ber chu nuai thum sem leh sem loh chungchang a ni. Hetianga pawisa fai sem chungchang Mizoramin a buaipui ta luih luih mai hi engtia lo awm nge ni a, hei hian engnge a kawh a, engnge a nghawng chhuah theih tih hi ngaihtuah a ngai viau mai.

He nuai thum sem chungchang hi buaipui loh theih a ni lo, kan awm tha hle hle lai kha, "Nuai thum kan sem dawn, a aia tam pawh a then chuan in dawng thei ang," ti a mi rintlak tawk takin a sawi vang a ni. Hydel Project (Power) te, intodelh (Self Sufficiency) te, thil siam chhuahna (Industry) te, lo neih dan tha zawk (Advance farming) te, rorelna fel zawk (Good Governance) te leh zirna lam (Education) leh hriselna (Health) te bakah hmasawnna thil dang pawh kan ngaihtuah ta vak lo. Inthlan dawn khan, "Cheng nuai thum tal min pe thei chu kan vote ang," tiin tumahin eng pawl mah an kar lo. Pawl dangin pawisa sem an tiam ve bawk hek lo. 'Cheng nuai thum in dawng ang,' titute ngei an sorkar tak a, inthlan dang a lo hnaih leh tak si-ah chuan pawisa sem leh sem loh hi mipuiin an ngaihven a ni mai.

Tunah nuai thum aiah singhnih sangnga sem mek a ni ta. Veng tinah pawisa fai dawn tum an bawr khawm ta lut lut mai. He pawisa sem hi a bulthut aṭangin a fuh lo.

1. Pakhatnaah chuan mipui nawlpui hnena pawisa fai inpek tur zat hetianga sawi hi a dik lo hrim hrim. Ram changkang zawk aṭanga min thlirpuitu tan chuan he thil hi a manganthlak lehzual ang. Tapchhak kiltu tan meikhu vak pawha lang lo hi pathlang lama thu te leh kawngkapui vel aṭanga chhimtu tan chuan a khu nasa thin. Chutiang chuan he thil hi a hmuna chenchilhtu tan ai chuan ral aṭanga lo thlirtu tan a manganthlak zawkin bei a tidawng zawk ang.

2. Khati tak a chiang a sawi tawh si, sem leh si loh hi amah ringawt hian sawi sawi tham a ni. Kan sum dinhmun hrethiam pha chinin theih loh tura rin 'Kan sem ang,' tih tlat mai aṭang khan titi a titam tawh a. Sem tak tak kha thil tha ni lo mah se sawi tak tak si khan Mizote min tibuai ta a ni. Tunah sem tura sawi zat aia a let sawmpahnih a tlem, a dang semna hun awm tawh mang loh hnuah sem a ni. Hetiang hi a nih dawn chuan Aizawl leh Reiek inkar, km 25 kawng hi 'A tluan parhin kan siam tha vek ang,' ti ila, km khat leh a chanve chauh siam si ila mipui lakah dawt sawi lo anga kan inngaih a tul ang. ZPM hian 'Thlai thar kan lei dawn,' tiin sorkarna chang se, an sorkar kum li-naah quintal sawmnga vel lei se eng angin nge kan ngaih ang?

3. A engamah hmain Chief Minister berin, 'Party Unit te khan in rawn thlang ang a, pawl dang mi thlan loh nachang in hriat ka beisei,' tiin bul a tan a. A beitham a beithamin an han sem dawn a. Kan vengah chuan Local Council member pasarih zinga pathum te chuan engmah an hre ve lo. A thlang turin MNF mi leh sa hlir an inlawr khawm a. Mipui pawisa, sorkar laiin a enkawl hawh mai chauh hi Party pakhat chuan an Party thawhlawm tling khawm, an Party mi leh sa ten an duhna lam lama an semzai theih emaw an ti a. Sorkar pawisa hi Party bil pawisa a ni lova, sorkar pawisa, mipui zawng zawng huap a enkawl tur a ni tih hre pha hauh lo kutah thuneihna kan pe a ni ta ber mai.

Kan buaina leh kan thu chai hi pawisa fai sem thu a ni ta. Hetiang chai ngai dinhmuna kan ram a lo ding ta hi a lungchhiatthlak takzet. Pu Ch.Chhunga te leh Pu HK Bawichhuaka te hunlaia an ngaihtuahna te han dawnin kan rilru buaina tura kan hotute 'agenda' min chhawp chhuahsak hi a lungchhiatthlak a. Zah te pawh a zahthlak. State danga awm kan thiante hnenah engtinnge kan State a mipuite thil buaipui hi kan sawi tak ang? Ram changkang, New Zealand te, Sweden te leh America te, UK te ngaihtuahin kan buaina leh kan thu chai hi a lungchhiatthlak a. Chhungkaw pangngaiin hmasawnna tura fate zir tur leh thawh tur an sawiho a, hlawh chhuah tam zawk dan leh thawhrim zawk dan an ngaihtuah laiin keini chhungkua chuan thawh chhuah tum lo fate zinga 'pocket money' thubuai rem reng rengin hun kan hmang a ni ber mai.

Lawm taka dawngtute hian sorkar pawisa kalhmang an hriat loh vang leh mamawhna avanga an hnar phal lo a nih ka rin avangin kan khawngaihthlak ka ti a. Dawng ve awm tak si, dawng si lo te hi an sem tak rau rau chuan rorelna vuantu Party mi leh sa an nih ve loh vang chauhva dawng lo ni a ka rin avangin ka khawngaih a. Dawng ve awm lo tak, sorkar hnathawk pensioner te, chhungkaw awm thei pangngai, dawng nih ve duh avanga a semtu lamin an thlauhthlak ngam loh avanga dawngtute hi a dawngtu rau rau zingah an demawm zual a. Hetiang sem duhna rilru neitute hi ka dem a. Hetianga pawisa fai sem that lohzia hretu, ram hmangaihtu leh thawhrimna hlutzia hretu, tih theih nei si lova ngawi renga tha ti lo chung chunga lo thlir tlawk tlawktute hi an khawngaihthlak ka ti a. He pawisa semin a hnam pum min tihmualphozia ngaihtuahin a mualphothlak ka ti a. Kan ram sum dinhmun derthawnzia leh hna thawh tur tul tam sizia ngaihtuahin ka thin a rim a. Heti em em a kan hnam leh kan hruaitute rilru a lo pachhe ta hi a beidawnthlak rum rumin ka hre bawk.

"Mizoram hi tichhe rawh," min ti ta se, "Pawisa ka sem ang a, a thlawna dawn theih tur ka sawihmuh thin bawk ang a. Chubakah sorkarin a tih loh tur pui pui hi sawiin mipuite hi dawt ka hrilh thin ang," ka ti awm e. Mizo mipuiin pawisa a thlawna sem leh sem loh thu kan chai ta luih luih mai hi chu a pawi ka ti ngawt mai.