HETI HI A NI RENG A

Kawng chungchang ka ziah avangin Engineer kan thiante zing ami ngei thenkhat chu an thin a lo na hle mai a. An thawh thatzia leh an thluak thatzia bakah an taimakzia te hmu chiangtu ka nih avangin an thin nâ hi an thiamawm ka ti a. Taima tak a theihtawpa thawktute thin tinatu nih chu thil tha lo leh nuam lo tak a nih mai bakah an thawh thatzia a tak ngeia hmu phak khawpa inhnaivai nih lek phei chuan a nuam lo lehzual. Dik tak chuan thlen chin apiang tifel zar zartute thin ka lo tina chu pawi ka ti takmeuh a ni. Hei vang tak hian a thawk tha te chu sawi tel lo thei ang ber turin ka ziak ve hram hramin ka hria a, mahse a tuartu tan chuan a lo fiah tawk lo a ni ang e. 

Mu chunga chil chhak : Heti hi a nia, Red Indian Lalpa Chief Seattle-an, ‘Miin leilung chunga a tih chu ama chunga ti a ni a, he leilung hi chil a chhakkhum chuan amah leh amah a inchhakkhum a ni,’ a lo ti a. Keini Mizoram phei chu a zimin mihring kan tlem a, kan inchhungkhat kual diat hlawm a. Keini thuziak takngial pawh hnaivai takah thiante’n an lo tuar mai zel a nih chuan kan Mizoram kawng a chhiat hian a titute leh a tuartute hi chi leh kuangah te, inthen leh rual kawngah te leh inchhungkhatna thilah te kan inhnaivai tlang vek a ni tih hi hre vawng vawng ila ka va duh em! Kan tih that loh hi kan unauten an tuar a, kan pa te thian duh takten an lo tuar a, kan nu te thian kawmngeih tak mai tu leh faten an tuar tlawk tlawk zel a ni tih hi ring nghet tlat ila ka duh a ni.

inhrem a ngai : Heti hi a ni reng a, sorkar Department mi leh sa reng reng chuan an Department hmingchhiatna tur pumpelh nan an zinga thawk tha lo apiangin an chhunzawm lohna tur ngaihtuah hi a tul khawp a, inthuppui a, inzeppui a, inchhan kual vak vak hi a tawpah chuan a Department bawk khan a hmingchhiat phah thin. Aizawl aṭangin Maite chu km 80 vel a ni a. Aizawl - Mualpheng km 60 vel kawng tha ai chuan Mualpheng - Maite km 18 kawng chhia chuan mihring rilru a luah zawk. Sorkar hnathawhna kawngah hian inhremna dan te hi a inziak tam em em a, sorkar hian kawng chi hrang hrangin eirukna hi dan hmangin a veng a. Fel lo taka tih tumtute daikhalh nan Financial Rules te, Service Rules te, Conduct Rules te a siam bak chek chuk reng a ni. Kalkawngah bik chuan a nih lohdan tura tih chu a chirhdiak azawng te, a kawng tiping zawng te, a motor insawh zawng te, a kawng tikhuar zawng te leh mi chuang te sawh bu lawp lawp a zawng tein a lo lang chhuak a. Department dang hna aiin a langsar a, a chhe lamah pawh a mualphothlak bikin a lang. Hemi avang hian fimkhur a tul zual a, Estimate siam leh bill lak inkara thil inzep tam theihzia hi sawiin a siak lova. Thawk tha leh tha lo kuthnu hi a pawisa a zawng pawhin a let thum te, a let li tein a inthlau ringawt a. A intlo hleih zawngah pawh kum sawm lai te pawhin a inthlau thei. Chuvangin thawk tha duh lote kut hnu hi mi taima leh mi dik ten nasa takin an tuar a, thawh that tlan dan tur ngaihtuahna kawngah hremna hi hmanraw pawimawh tak a nih laiin kan rula raw neih lu deuh niin a lang.

Theihai ruknaah kan tel chuan a kungah lawn ve lovin theihai ruk kha tha lo ti eng ang mah ila thianzaho kan nih a, a titu kan sawi duh bawk si loh chuan miin min hmer tel mai nak lovah!

Mi dik an hlu : Engineering Department a mi dik leh rinawm te hi hmun danga mi dik leh rinawm te ai chuan an fakawm chuang bikin thlalera tuivamit ang maiin an langsar awlsam a, an hlu bikin a lang thin. Mahse an kalphung (inhrem loh kalphung) avang hian a tha leh tha lo hi an leng za dual dual a, mipui tan chuan duang khata hlum mai hi tih awm tak a ni reng a ni.

Engineer fel hi ka hre nual. Kan nau pakhat chu a thawhpuipa chuan, ‘He mi hi chu Kristian dik tak a ni. Ani aia Pathian thu awih hi ka hmuh awm ka la hre lo,’ a tih khawpin a thawk dik a. Chhim lam thingtlang paho pawhin compensation chungchanga an han nawr dawn pawhin, ‘Pathian nau in rawn tir a, tihngaihna kan hre lo,’ an ti hlawl e tih thu kan thianpain a sawi thin a. Chu aia sermon ropui chu dawn tur a vang hlein ka hria.

Engineer rinawm tak tak leh ‘efficient’ tak tak engemawzat ka hmelhriat a, rintlak leh fel tak an ni tih thuah ka chiang. Keini ang pawisa khawih tlem avanga hmingchhe lova sorkar hna aṭanga chhuak ve ta mai Department danga awm mi tam tak ai chuan chung mite chu fel tak an ni.

A buaithlak lai ni a ka hriat chu chung mite tihdan phung ai chuan a tidik lote tihdan a lar zawk lo thei lova, an kalphung pumpuiah pawh a dik lo zawk chuan ro a rel nasa zawk tih a rinawm tlat hi a ni. Kan veng kawng ka ziah chungchanga Department lam aṭanga enfiahtu pakhatmah vawiin thlenga ka la tawng lo te hi sorkar kalphung pangngai chu niin ka hre lo. Department chhunga a kori tu pha chin leh thu nei pha chin, mi felfai leh rintlak te thin tina khawp khawpa helai tualchhungah thil a thleng a nih chuan enfiah ve awm tak a nih laiin enfiahna thawm reng reng hriat tur a awm lo hian Department kalphung erawh a hril hlein ka hria.

khurbin a tha lo : Peter Cheyney-a thawnthuah a changtupa Callaghan-a khan, ‘Min dawrtu chuan thiam a chang chawk,’ tih kha thupuiah a neih a. Sorkar hnathawk tan chuan kan Department mi leh sa ni lo zawng hi min dawrtute an ni maiah ka ngai. Mite hian thudik vek an sawi ang tihna ni lovin thudik sawi angah kan ngai phawt tur niin ka hria. Ka thawh ve lai khan ka theihna chinah chuan pawnlam miin kan hnathawh an sawisel vaih chuan an thusawi chu dikah ngai angin ka awm phawt thin a. Sap thufingin, ‘Mei a awm loh chuan a khu a awm thei lo,’ tih a ni si a. 2013 vel ni tain ka hria, chanchinbu pakhatah chhim kilkhawr zet maia an Anganwadi Centre thla, chhe tak mai hi an rawn tarlang a. A hma kum lamah a sakna tur Mizoram pumah kan sem chhuak tawh si a. Bialtu CDPO (dah thar) hnenah chuan kal vang vang a, chu Centre thla chu va la tur leh eng kumah nge kan sak that tih rawn thawn ringawt turin ka ti nghal a. Chawlhkar khat hnu velah an thla va lak chawp leh an sak kum te a lo thleng a. Tha takin chanchinbu enkawltute hnenah thlalak te chu thawnin thil hriat sual palh a awm a nih kan rin thu kan thawn a. 

kawng hi mipuiin kan vei : A ziah lamah inthlahrun te kan lo tum ve lai mekin kan thawhpui hlui, Zopari te, ka Rev. ngaihsan Pu Rosiama te, kan u Mawia te leh englai pawha min fuih ngat ngattu Pu James-a te, thianpa Thuama te, Taxi Driver RKA te leh ka rin phak loh mi chi hrang hrangin tawngka leh biakhlatna hmang tein, ‘Han ti zel teh!’ an ti reng a. Kan kawng chungchang kan veizia a chiang hlein ka hria.

mi fel lo ngaihdam hi sual a ni : Sorkarin a hnathawktute chunga ro a reldan tur thuah hian tuemaw an ngaihdam emaw, an ngaihhnathiam avang hian mi engzatin nge tawrh phah tih hi ngaihtuahna intanna tur a ni. Dan leh hremna zawng zawng hi chuta tanga lo chhuak chu a nih laiin keini chuan mi tam tak tawrhna thlentu pawh ni se mi pakhat hi kan hrem hreh ngawih ngawih a, mi tam tak hrehawmna thlentu ngaihdam hi intih fel nan hman teh kan tum a. Tihluihna avanga mi tam tak tawrhtirtu chu ka unaupa pawh ni se dan anga hremna pek mai kha ngilneihna a ni a, dikna a ni a, rinawmna a ni. Chu thlirna aṭanga thlir chuan khawi kaw kawng siamtu contractor mah hi ngaihhnathiam mai mai theih an ni lova, pawhlah taka hriatthiam mai chi an ni awzawng lo. Chutianga ngaidamtu leh ngaihhnathiamtu ber chu Engineer te hi an ni.

Zofate kan tlawm ta em ni? : Mizoram kawng a chhiat avangin mi zawng zawng kan mangangin kan lungawi lo ni hialin ka hria a, mangang theuh theuh kan thlarau thawh dan hi a dang khawp mai. A then kan thinrim hlur laiin Pu Ena chuan, ‘Pu PL, Tripura Engineer-te khu Mizorama chah chhuah dan an awm lo’m ni? Mizoram kawng zawng zawng te chu an kuta hlan a harsat pawhin khawilai bial emaw tal hi chu enkawl turin Tripura Engineer chah chhuah te hi CM hnenah rawt a tha lo’m ni?’ fiamthu miah lo hian a rawn ti a. Mizoram ramri depa Tripura kawng thatzia a hmuhin a tihdan bik an hria niin a ring tlat a ni. Mahse chu thil tihpuitlin harsat turzia leh a teuh lohzia chu a chiang a. Mahni chipui, mahni Kristian-pui Engineer ai chuan Hindu Engineer te rintlak zawka kan han hre ta mai hian dawn a tisei vawng vawng.

kan kawng hi kan thawhrah : Kan Mizoram kawng leh tleirawl mawl bike chuang hi inang hlein ka hre thin. Tleirawl mawl pawh hi bike-ah an han chuang a, kan kawng zimte one-way pawh ni si lovah hian kawi lehlamah engnge lo kal dawn tih hre lovin chak takin an han tlan nghek mai a. Motor lian deuh tlema chak deuhvin lo tlan se chetsual bak hmabak an nei hauh lo. Chutianga chesual chu tam tak an awm tawh. Mahse a vannei pawl chu mual letliamah an la insawi thei ham ham a. Vawiin thlengin kawng kawia motor chak ve deuh lo chhuah thut loh laia tlan tlang fuh kha chu an la dam ve a ni mai. Kan Mizoram kawng tam tak pawh hi inkhualtelemna ang deuhva siam a ni thluah mai a. Engtik emaw - tlema ruah a sur tam deuh chuan..... tlema tuihawk a huangtau hret chuan..... tlema motor kal a tam deuh chuan..... tlema motorin a dai sual hlek chuan..... motorin tlema a phurh rih deuh chuan....... kan kawng siamdan hian dawlh zawh loh tur a ngah lulai lu deuh hlek a. Chu engtik emaw chu kuminah a lo thleng ta ni maiah ka ngai.

Baptisma ngaihsanawm lo : Sorkar hian kawng tha min pek hi a bat a ni a. Kawng tha min siamsak thei lotu chuan Mizoram mipui hi hrehawm tuar tur te, thlaphang tur te, tul lova hun paih ral tur te leh hlawk lohna chi hrang hrang hmachhawn turin min baptis a. He baptisma ropui loh em emna chu Mizoram a zim si, kan inchhung kual nasain kan inhnaivai hlawm si a, kawng chhiat vanga tawrhna hi anmahni pawhin an tuar ve tho tho tih an ngaihtuah thleng pha lo hi a ni.

Ti mai mai sorkar : Kawng siamtu Engineer te hian an hna an thawk tha lo a nih chuan an thawh that loh nachhan zawng paihbo hi sorkar tihtur a ni a. Pawisa hi duh ang tawk a awm lo a nih chuan a awmchhun renchem leh hman uluk hi sorkarin a ngaihtuah tur a ni. Lala te tam tawk ang maia buhfai awm mumal tawh loh hnu pawha puar kum ang maia chaw chhum zel chu tih awm a ni lo. Kawng siamnaa kan hmuh phak tawk Engineer te hi mipuiin dem mah ila sorkar chuan a dem ve thiang lo, an hnuaia thawktute an nih avangin. Kan sorkar hian kawng tha neihna tur hian engmah tak tak a ngaihtuah lo ni ngeia a lanna thenkhat te chu :

1. North-East-ah kawng kan nei tha berin an hre tlat a.

2. Tun dinhmunah chuan tihngaihna vak awmin an hre tlat lova.

3. Road Fund pawh ngaihtuah lovin kum engemawzat an lo awm mai mai a.

Eng pawh ni se kawng tha hi kan mamawh berte zing ami, engkim bul intanna leh a khaikhawmna ang hial a ni a. Kan sorkarin kan pawisa neih ang ang a hmang dik thei lo leh kawng tha min pe thei lo hi chu a pawi ngawt mai.