Guest writer
PL Liandinga
SORKAR TEL LEM LOVA KAN HMASAWNNA
Aizawl Bazar hrang hrang a chakai lei tur lo awm ta hi a lawmawm mang e. Veng tin bazarah hian chakai duh ang ang a lei tur hi June thla atanga November thla thleng hi chuan a awm ti ila kan tisual lovang. Tunhma deuh lawk kha chuan Samlukhai, Sialsuk, Tlungvel leh khaw dang tlemte kha Aizawlah chuan kan han duh deuh bik kha a ni a. Mahse tunah chuan khaw dang, Maubuang te, Thiak te, Kanghmun lam te leh hmun danga mi pawh lungsi takin kan lei ngam ta niin a lang. Kan chakai hmuh theih te pawh a tuihnai ve ta hlawm hlein a hriat.
Tunhma khan Samlukhai leh Sialsuk chakai kha a thianghlim bikin kan hria a, aiawt tla a ni tih te kan hriat dan a ni a. Chutih laiin Tlungvel pawh Association fel tak awmin tihdan phung tha tak an nei a, an chakai pawh lungmuang takin a lei ngam thin bawk. Khaw tam tak aiawt chiahna lui bika chakai hrai tih te chu thil tih chi loh tak a ni ta. Khaw dang aiawt chiahna lui pawh hrai ila, min man ta ngat se chu police kut thlen hmain kan ngaihtuahawm hman fe mai awm mang e a tih theih. Hetianga vantlang pawi khawihna lam chi leh dan bawhchhiatna lam chi hi ngaihtuah a ngai viau mai. Sorkar dan anga thiltih thlap thlap a, pawi khawihtute chu a man theitu tura ruat bik leh dan kengkawhtu, Uniform ha te hnena thlen thlap thlap hi a harsa viau. Kan thinrim ang hu leh an pawikhawih nasat ang hu aia chhuak leh awlsam ta hi an tam viau awm e.
He chakai zawrh chungchang hi kan tan darthlalang a ni ve theiin a rinawm a, a lawmawm lam zawngin Mizoram hi he chakai hian min puang chhuak te pawh a tih theih ang. Kan chakai man dan te, kan chakai zawrh dan te leh kan luidung humhalh dan atang te, chakai atanga kan pawisa hmuh leh chakai lei tur tam takzia ngaihtuah hian hma kan sawn ve a ni tih a lang hle. Tunah chuan chakai hi dan tlangpuiin a man dan dikin kan man ta a, chumi avang chuan rem mai lovin kumtluan deuhthawin eizawn nana hmangtu tur kan lo awm ta a. Chakai a thianghlim a, eizawn nan a tlak a, tunhma zawng aiin chakai a lo tam ta zawk.
Kan pi leh pu hunah khan thiang leh thiang lo te, khawtlang dan zah lo tih tein rorelna kalpui a ni a. Miin khawtlang duh loh zawng tih te kha an hreh a, khaw êng an zah avang leh thiang leh thiang lo an pawisak thin avangin pipu nun kha a nuam thin a, nunphung fel tak an nei thin. Ram changkang, thiang leh thiang lo hlauh lohna hmun leh vantlang hmai eng ringawt zah lohnaah chuan dan hmangin ro an rel ve thung a, dan chuan a kawng fel takin a zawh mai a, inhriatthiamna te, lainatna leh thenawm khawveng mitmei vennain hmun a chang ve lo. Pi leh pu hun a liam a, dan hmanga ro kan rel hma si, ram buai hnu, tun anga mihringin changkanna kawng kan zawh hma si khan pi leh pu dan zah tawh si lo, dan mumal nena la inthuam bawk si lo hun lai velah khan kan changkan lohdan kha a nghet angreng riau a. Mi tam takin mawlna leh luhlulna hmangin kan khawsak a nek buai hle a. Tunah hian dan pangngai pawh ni chiah lo, eizawnna avangin mipui, eizawnna kawnga kal te chuan chakai chungchangah chuan tha angreng takin awmphung an chher chhuak a, kan hmasawnna langsar tak pakhat kan hmuh theih chu chakaiah hian a lang kan ti thei ang.
Tunhnuah chuan khawchhak lama Tualte khuain tomato leh fanghmaah thang an chhuah a, Sialhawkin lakhuihthei, Tanhril leh Saikhamakawn lamin khanghu, Sesawng lamin thlai hnah leh hnephnawl dang, Mualchengin hmarchapui, Aizawl daiah milianhovin Dragon Fruit, Khawtlang lam Kawrthah tlangdung leh a thlang lam khua leh Bilkhawthlir lam ten Kuhva rah, Lungdar E lamin serthlum, Chhiahtlangin Baibing, Kawlchaw lamin theihai, Tlungvel lamin balhla leh chakai, Chekawnin ser, Lamzawlin dawnfawh. Kan sawi bakah hian hmun tam takah thlai leh thei chi hrang hrangah kan lo intodelh ve lek lek ta mai a. A lawmawm ngawt mai. Mizoram hmun hrang hrangah thlai thar theih bik neiin chung kan thlai te chu kan zuar a, a hlawkna chin a awmin chutianga thlai thartute chuan an thatpui tih kan mitin kan hmu chiang ta niin a lang. Hman atang tawhin thlai tih bik nei a hma lak hi a hlawk sa reng a, tunlai angin hnapuia neihtu kan awm lo mai niin a lang. Kum 2000 bawr vel, kum 20 liam daih tawhah khan Sesawng velah khian kawlthei thar tha thei tak mai an awm a, an hlawk ve hial pawhin a rinawm. Mahse enga ti tehreng emaw ni, a reh ta daih niin ka hria.
Tunhma lehzual deuhah khan Kawrthah tlangdungah Serthlum an thatpui hle a, mahse a tâm zo a, Mizoramin sum kan lakluhna lian tham ve pawl tak kha a rawih chhe zo ta a. Hman atang tawhin kan Mizoram hi, 'Engkim that duhna hmun,' ti tein kan sawi thin a, dawt pawh a ni lo. Kan ram hruaitu thenkhat phei chuan an va han sawi nasa thin tak em! Mahse awmze nei thama hma lak ngar ngar a, thawh ngar ngar kha kan la thiam chiah lo ni te pawhin a hriat. Chutih karah chuan mi tumruh leh mi huaisen, khaw hrang hrangah awmin chung mite chuan an bei fat fat a, chung mite hlawhtlinna te pawh chuan mi tam tak a fuih ni ngei tur a ni. Tunah chuan thlai leh thei, kan leilunga kan thar chhuah te hian thui tak min dawm ve thei ta. A lawmawm ngawt mai. State dang nena kan han innawr buai zeuh zeuh a, state pawn atanga thlai lut tur a'n khaihlak thin te kha kan tan malsawmna inthup lo ni ta ngei tur a ni.
Kan nula leh tlangval tam tak, State pawnah eizawng turin an chhuak a. Tunah chuan sipai tang tur pawh kan intlar thui ve ta hle a. Hman deuh lawk, UT hlim vel te kha chuan hna dang thawh tur hre vak lo pawh kha sipaiah te kan tang duh chuang lova. Tunah chuan tlangval tam tak eizawng turin kan thawn chhuak ta a tih theih ang. Sipai hna kher lo, hna dang thawk tur leh thiam zir tura vak chhuak pawh kan nei thahnem ve ta hle mai a, a lawmawm ngawt mai. Kan tualchhungah tunlai thiamna hmanga hna zawnna te, hna bul tanna tur inkawhhmuhna te leh nula leh tlangval intel khawm, eizawnna kawng dap tura puanven sawi chhing an awm teuh bawk.
Mizoram hmun thenkhatah hian panhnah ching an awm ta zauh zauh a. Hetia panhnah chingtute hi kuhva chingtute ang bawkin an hlawhtlin chhoh zel a rinawm. Vawikhatah hlawk thut lo mah se thil kumhlun, ser dangte leh thei dang ang bawk a lawh nawn leh zel theih a ni miau mai a, tumkhatah hlawkpui hluai lo mah ila thil tha tak niin a lang. Kuhva ei kan sim vek hun tur hi chu keini ang mimal thlir lawk thiamna hi chuan a hmu pha meuh lova, Mizorama kan thar loh pawhin vairam atangin kan chaw lut tho tho dawn a. Chuvangin neih ve mai hi a sualna awmin a lang lova, sual a hnekin a hlawk hle dawn zawk a ni. Sum hmuhna ngelnghet ngaihtuah thiam tan chuan thil tih chi tak niin a lang.
Kan hmasawnna lawmawm tak pakhat chu Aizawl khawpuiah chuan kawng sira in saten kawngpui hlat nachang kan hre ve ta leh lirthei dahna tur siam nachang kan hre ta hi a ni. Hman deuh kha chuan kawngpui hnaih thei nih kha thiltih theihna lantirna emaw, fin thiamna lam emaw kan ti ni tlatin a lang a, chutah lirthei dahna tur kan han ngaihtuah tel miah lo a. Mahni kawt kawngpui hi kan ta emaw ti deuh roh, a chhiat erawh chuan kan siam tur ni si lo ang deuhvah kan ngai a. Tunah chuan he ngaihdan hi kan bansan ta hret hretin a hriat. Lirthei dahna tur lam ngaihtuah hauh lova lirthei lei ve ta ngawt pawh kan tlem tial tial a. Lirthei tam tak vang te, lirthei dah dan chungchanga dan kan lek khauh tak vang te pawh a ni kan ti thei ang. Eng pawh ni se hmasawnna lawmawm lam chi khat chu a ni ve tho mai.
Hetih lai hian sorkar lam atanga mipuite thleng phak zirtirna, hmasawnna kawnga min kaltirtu leh kan thatpui tak te hi kan pawisa sen nen chuan khaikhin thiam a har khawp mai. Samlukhai leh Sialsuk pahovin sorkar atanga cheng khat mah tanpuina dawng lovin hei leh chen hi chakai an lo manin Mizoram hmun hrang hrang atangin kan lei a. Chung mite fuih phur a, tanpui ta lo chuan kan sorkar chuan chakai 'farm' cheng nuai 37 zet sengin mual hran daihah din a'n tum a. Vawiin thleng hi chuan a la hlawhchham tluang zar zar ti ila thu kan uar lem lovang. He chakai farm phena politics titi leh thil awmdan tak tak ni awma lang te ngaihtuah chuan hlawhtling ta viau mai se a mak zawk hlein a rinawm.
Kan sorkar lam chungchang sawi lovin kan hmasawnna thang ve beuh beuh hi duhthusam chuan chak lo mah se hma chu kan sawn ve zel a. He hmasawnnaah hian thiam tak leh dik takin kan sorkar hian min han fuih phei se chu kan hmasawnna hi a chak lehzual ngei ang.